Nobeta çadirî ke dewa Xwarike ya Gimgimî de vera JES’î ameybî dest pêkerdene, aşmêk xo pey de verdaye. Nobedaran nerazîbîyayîşê xo yê vera JES’î îfade kerd û vat heta ke JES nêro betalkerdene tekoşînê înan do dewam bikero.
Nobeta çadirî ya ke dewa Xwarike ya Gimgimî ya Mûşî de vera projeyê Santralê Enerjî yê Jeotermalî (JES) ameybî destpêkerdene, yew aşme xo pey de verdaye. Nobete rê Meclîsê Ciwanan ê Platformê Ekolojî yê Gimgimî pêşengîye keno. Cayê nobete de pankartê sey “Kedwerî meke, xoza xelas meke” û “No erd mîrasê baw û kalan o” , “Ameyoxî pawenê” û “JES nêwazenîme” ameybî aliqnayene. Nobedaran nêrazîbîyayîşê xo yê vera JES’î ajansê ma rê qisey kerd.
‘Ez aşmêk şîya Stenbol ameya, pêro canê mi bi kul û rîş’
Dewa Xwarike ra Xasê Kanmaz bîya nêbîya nê hardan de weşîya xo ramita û vana ez aşmê dewa xo ra birîya şîya Stenbol pêroyê canê mi bi kul û rîş. Dayîka Xase wina vana: Aşmêk ra yo ke no miletê ma kulî lingan serra yo. Kulî lingan serîme. Ma welatê xo nêdanîme ci. Ma seba nê hardê xo welatê xo nê cayan de rê û çadiran de nobete gênîme.
Ma JES nêwazenîme çike zerar dano ma, zerar dano zar û zêçê ma, tornanê ma. Ma nê welatî de bîme pîl. Mezelê ma est ê, kal û pîrê ma est ê. Ma welatê xo nêdanîme, serê xo danîme welatê xo nêdanîme. Ma înan nêwazenîme. Ma nêwazenîme dewletê bînî bêrê serê hardê ma de ronişê. Welatê xo şeveknenîme. Welat ra nêbo ma nêşkînê weşîya xo biramim. Ez aşmê şîya Stenbol ama, pêro canê mi bi kul û rîş. Çinayî ra yo? Ez misayê nê welatî ya aye ra yo. Ma nê welatê xo ra heskenîme.”
‘Teyna çala Gimgimî yî nê Xunis, Kanîreş, her ca binê tesîrî de maneno’
Nê dewijan ra yew zî Seyîd Alî yo. O zî zerarê JES’î ser vindeno û wina vano: “JES, na çala Gimgimî de zerarêde henên o girs dano xozaya ma ra ke; birr nêmanîno, mar û milawînî, milocikî tewû çîyê nêmanîno. Xo ra heqê weşîya xo ramitena ma cî bi temamî werte ra wazenê ra. Tena çala Gimgimî nê Xunis, Kanîreş, her cayê welatî binê tesîrî de maneno. Aye ra ma vanîme ke no JES nêro viraştene. Çi dewî çi cîranî est ê kulî bêrê îta û meverdê nê şîrketê Amerîka JES virazo. Ma kulî zê birayan paştî bidime jubinî. Ma rê Jeotermal lazim nîyo.
Ma zêde heşarê ci nîyîme. Gerê ma heşarê hardê xo bibime û pira wayîr vejîme. Henî nêbo na felakete domanan û tornanê ma rê nê hardan kena zehîr.
Ma nêwazenîme, se beno bibo ma nêverdanîme ey şîrketî îta de ju zengene pirodê. Nêverdanîme kes tîya bixebitîyo.”
‘Di domanê mi est ê û ez qayîl nîya şorî şeher’
Welatijan ra yewe zî Evrîm Onder a. Domanê xo est ê û nêwazena semedê JES’î ra înan bigîra şêra welatanê xerîban. “Ma aşmêk o çadirî derîme, nêwazenîme jeotermal virazîyo. Bîme nêbîme nê welatî derîme. Mal kenîme weye, şonîme bêrîye, qatix; ron, toraq, pendîr danîme arê. Îta zîyar û dîyarê ma est ê. Di domanê mi est ê û ez qayîl nîya şorî şeher.
JES nêwazenîme çike qanser virazeno, awê ma benê qilêrin, xozaya ma xirabe bena. Hardê ma ra şorê ma nêwazenîme vana.”
Ma talankerdena welatê xo nêwazenîme
Gimgimij Ali Riza Vural ke wexto ke nameyê JES’î heşêneno ca de keweno dime, wazeno fam bikero û wina vano: “Mi wexto ke no jeotermal heşna, mi pers kerd va; ‘No çik o?’ Bado raporê odeya muhendîsanê madenî kewt mi dest. Mi wend, mi dî ke zaf xirabin o. çinayî rê xirabin o? 3 hezarî metro şonê cêr binê hardî û cêr ra awa şîyayeye vejenê, mîyanê a awe de mîneralê kimyayî est ê, înan cî jubînî ra cîya kenê û awa qilêrine cî verdanê deranê ma, çemanê ma û xozaya ma. Tabî no welat beno xirabin. Wexto ke nê awan jubinî ra birnenê mecburê sîyanur bidê şuxulnayene. Sîyanur cî pêroyê xo zehîr o û hewayê ma, awanê ma, hardê ma keno qilêrin.”
Ali Riza Vural xoverdayişê çadiran ser o zî wina vano: “Ma aşmêk o nê çadirê ronayê ke hardê xo ra wayîr vejîme. Her roje di dewî yenê nobete gênê. Bê aye cî peyayê bînî cî her ca ra yenê paştî danê ci. Ma wazenîme ke jeotermal sondaj medo îta ro.
Ma nêwazenîme welatê ma talan bibo. Tîya ke talan bibo ma şonê kotî? Ma şime şaristanan benîme pêrîşan, vêşanîye ver mirenîme. Polîtîkaya dewlete yê tarimî îflas kerdo. Însanî xo rê çend heywanan kenê weye, nîya şoro heywanî cî nênê weyekerdene. Ma talankerdena welatê xo nêwazenîme.”
Ma nêdanîme, serê xo danîme, hardê xo nêdanîme
Dayîka Gewre vana ez dewa Çorsane ra ya. Pê destê xo nîşan dana vana: “O Girê Boxa yo ke aseno zîyareta ma wa. Ma bawerîya xo be zîyareta xo anîme. Ma bi kulturê xo, emegê xo na dewe de bîme pîl, bav û kalanê ma zî na dewe de emrê xo ramito. Ma jêotermal nêwazenîme. Wazenê ma dewanê ma ra surgun bikerê. Ma bimirime zî domanê ma tornê ma ênê nê hardan. Îta de malê ma, dewarê ma, kergê ma, mergê ma, her çîyê ma est o. Ma çîyê xo nêdanîme kesî. Ma vera naye cî xoverdanîme. Luzim kerd serê xo cî danîme. Her daîm ma yenîme îta nobete gênîme û şande şonîme.
Ma nêdanîme, serê xo danîme, hardê xo nêdanîme. Welatê xo nêdanîme kesî. Welatê ma yê bav û kalanê ma yo, yê domananê ma yo û ma nêdanîme kesî.”
Şirket êno binê hardî ano serê hardî
Dewa Badan ra Zafer Bingol ke seba welatê xo amo cayê çadire, nêrazîbîyayîşê xo û yê Gimgimijan wina îfade keno: “Aşmêk o ke şarê ma tîya de çadire ronaya xover danê ke santralo Jeotermal nêvirazîyo. Ma JES nêwazenîme, meqsedê ma awa ke kes zerar medo ser û binê nê herdanê ma ro. Serê nê hardî de çi est o ma rê bes o, binê hardî de ma tawayî nêwazenîme. Nê semedî ra ma û cîranan-çala Vartoyî kulî ameyme îta jeotermal nêwazenîme. Yanê birrê ma, kelemê ma, darê ma, kemerê ma, ma rê bimano. Ma rê bes o. Ma xo rê îdare kenîme. Wako bîn şirket êno binê hardî ano serê hardî. Seba domananê ma tornanê ma zaf beno xirabin. O rubal ra ma Jeotermal nêwazenîme. Îstihdam çî vanê ama ma zanîme ke karî ra zêde zerarê xo est o. Tena Gimgimî rê nê, çala Muşî rê, Kanîreş, Çewlîg, Xinis heta Erziromî zerarê xo est o. Hewayê ma, awê ma, kulî benê xirabin.
Qameraya xo biçarne her ca kewetîya, birr o, kelem o, vaş ê, nebat ê û miletê ma rê bes o. Bav û kalê ma nê hardan de bîyê mird, henî derbaz kerd o.”
