Tarîxî de vera şarê kurdan sîyasetê çinkerdişî, hewanayîşî û jenosîdî ameyê ramitene; hedef çinkerdişê nasname, kultur û vîrê kurdan bî.
Enfal Başûrê Kurdîstanî de projeyanê sîyasî yê tewr girdan ê çinkerdişê şarê kurdan ra yew bî. Operasyonê Enfalî ke binê îdareyê Serekê Dewleta Iraqî Seddam Huseyînî de ame ramitene, heşt qonaxan de plan bîye û tarîxî de sey jenosîdêko ke vera kurdan ameyo caardene, yeno zanayene. Nameyê “Enfal” sûreya Enfalî ya Quranî ra ameyo girewtene. Amancê eslî yê operasyonî parçekerdiş, talankerdiş û çinkerdişê komelê kurdan bî.
16ê adare 1988î de Helebce de leşkeranê Iraqî çekê kîmyewî ke goreyê huqûqê nêteweyî qedexe yê, sivîlan ser o şuxulna û jenosîdêko gird viraşt.
Enfal binê fermanê Seddam Huseyînî û îdareyê Elî Hesen el-Mecîdî de ame ramitene. Nêzdîyê 182 hêzar kurdî ameyê kiştene, nêzdîyê 4 hêzar û 500 dewî ameyê vengkerdene û rijnayene.
Hêrişê kîmyewî yê Helebce parçeyê Operasyonê Enfalî bî. 16ê adare 1988î de bajarê Helebce bi bombeyanê kîmyewîyan hetê teyareyanê şerî yê MiG-23î ra ame weriştene. Texmînî 5 hêzar ra vêşêr kesî, zafê ci cinî û gedeyî merdî; 7 hêzar ra vêşêr kesî zî birîndar bî.
Wextê hêrişan de herême de boyêka xurte ya sayan vila bîye. Gedeyan na boye ferq kerdbî û maya xo ra vatêne: “Dayê, ez boya sayan gêna.” Coka Qirkerdişê Helebce mîyanê şarî de sey “boya sayan” yeno zanayene.
Goreyê datayan: 871 dewî û 6 nahîyeyi ameyê veşnayene. 381 mektebî û 657 camîyî ameyê rijnayene. Bi seyan erdê ziraetî ameyê talankerdene. 185 cayê pîrozî ameyê rijnayene. 182 hêzar ra vêşêr kesî ameyê kiştene. Xeylê zerarê bînî ke do domdarîye cuye ser o rasterast tesîr bikerê
Profesorê Fakûlteya Tîbî ya Unîversîteya Silêmanîye Prof. Fuat Babanî dîyar kerdo ke Helebce de anomalîyê bîyayîşî Hîroşîma û Nagazakî ra 4-5 qat zêdeyêr ê. Tesîrê hêrişê kîmyewî yê Helebceye ewro zî herême de dewam kenêo.
Seddam Huseyîn sebebê Qirkerdişê Helebce ra ame muhakemakerdene û bi sûcê jenosîdê vera kurdan sûcdar vejîya û ma adardekerdene. Dadgeha Ceza ya Berze ya Iraqî 1ê adare 2010î de Qirkerdişê Helebce fermî sey jenosîd nas kerd.
