Ewro rojbîyayîşê westayê sînemaya Kurdkî Yilmaz Guney o. Yilmaz Guney ke çerxê sînemaya Tirkîya bedilna û bi nê vatişanê xo yeno vîrê heskerdoxanê xo: “Ko, deşt û çemê ma paweyê ma yê. Ma nêwazenê heme emrê xo xerîbîye de vîyarnê û deyîranê xo xerîbîye de vajê. Ma şarêko winasîn ê ke bi kerdişanê xo destanî nuştê; îrade, qerardarî û şert û mercê ma est ê ke ma heme zehmetîyanê vernîya xo de orte ra hewanê. Dost û dişmen, wa herkes bizano ke; ma do serkewê, ma do teqez serkewê.”
Yilmaz Guney, 1ê Nîsana 1937î de, dewa Yenîce ya Edene de ameyo dinya. Pîyê ey bi eslê xo Sêwreg û maya ey zî Mûş ra bîyê. Guney mîyanê feqîrîye de bi pîl; gedeyîya xo de paletîye kerd û simîtî rotî. Sînema ra ver, ey hîkayeyî nuştêne. Serra 1961î de, seba hîkayeyêka xo (3 Sal û 22 Roj) reya yewine, bi sucdarîya polîtîkî reyde rî bi rî mend û ame muhakemekerdene.
Qiralo Kîrêt û Sînemaya sosyale
Serra 1958î de Atif Yilmazî reyde dest bi xebata sînemayî kerd. Guneyî zafêrê 100 fîlman de kay kerd. Sînemaya Yeşîlçamî ya o wextî de qehremanî her tim “bedew û rind” bîyê, labelê Guneyî karakterê merdimê bindest û qesasgirewtoxî mojna. Seba nê, nameyê ey bi “Qralo Kîret.”
Serranê 60î de bi fîlmê “Hudutların Kanunu”, serra 1970î de zî bi fîlmê “Umut” bingeyê sînemaya modern û realîst eşt. Bi nê fîlman, ey sînema salonanê luksan ra vet û berd mîyanê herre, toz û cuya rasteqîn a şarî.
Çar dîwaran de afirnayîş
Serra 1974î de, demo ke fîlmê “Endîşe” amade kerdêne, bi sucdarîya kîştoxîya hakimê Yumurtalikî ame tewqîfkerdene û ey rê 19 serrî ceza ameye dayene. Guneyî qasê 10 serran zîndan de ravêrna. Labelê ey zîndan de zî hunerê xo ra fekveranêda.
Mîratê Zîndanî: Senaryoyê fîlmanê sey “Sürü” û “Yol” zîndan de nuştî. Ey mîyanê çar dîwaran de planê kamerayî xêz kerdêne; ronayîş, kincî û herayîya kaykeran bi nameyan erşawitêne derhêneranê sey Şerîf Goren û Zekî Oktenî rê.
Şikitişê Sansurî: Seba ke Kurdkî qedexe bi, ey bi kod û metaforan (sey muzîk, nexşê kincan, nameyê dewan) nasnameyê kurdan mîyanê sînemayî de pawit.
Serkewtişê dinya û koçberî
Serra 1981î de demo ke bi destûr zîndanê Isparta ra vejîya, fîrar kerd û şi Fransa. Serra 1982î de fîlmê ey ê bi nameyê “YOL” Festîvala Cannesî de xelata tewr pîle “Palmiyeya Zêrîn” (Altın Palmiye) girewte. Na xelate seba hunermendanê na herême reya yewine bîye.
Guneyî Fransa de fîlmê “Duvar” (Dîwar) ant. No fîlm behsê zilm û serewedaritişê gedeyanê zîndanan kerdêne. Çi heyf ke, 9ê Îlona 1984î de Parîs de rîyê nêweşîya kanserî ra merd. Gora ey nika Goristanê Père Lachaise (Parîs) de ya.
Mesajê Guneyî: Ma do teqez ser bikewê
Yilmaz Guneyî her tim vatêne: “Ez şorişgirêko sînemaker nîya, ez cehd kena ke biba sînemakerêko şorişgir.” Vateyê ey ê peyênî hêvîya azadîye bîyê: “Dost û dişmen, wa herkes bizano ke; ma do serkewê, ma do teqez serkewê. Ko, deşt û çemê ma paweyê ma yê. Ma nêwazenê heme emrê xo xerîbîye de bi deyîranê hesretî vîyarnê.”
