Grûba Xebate ya Vateyî ke Serra 1996î de Stockholm de awan bîye, 23ê nîsan de Amed de dest bi kombîyayîşê xo yo çewres û yewinî kerd.
Grûba ke 30 serrî yo standardîzasyonê zazakî ser o xebitîyena, heta nika 40 kombîyayîşan de 10 hezar ra vêşêr çekuyanê bingeyinan û 60 hezar varyantanê înan ser analîzêko hempar kerdo.
Grûba Xebate ya Vateyî ya ke kovara Vateyî weşanena (1997 ra nat 82 hûmarî), kombîyayîşê xo yo 41. Amed de 4 rojî organîze kena. Na grûba ke akademîsyen û nuştoxanê zazakî arêkena pêser, standardîzekerdişê kirmanckî (zazakî) de rolêko sereke gêna xo ser. Serredaktor Îhsan Esparî 23 kesê ke warê zazakî de xebatan kenê dawetê kombîyayîşî kerdî.
Nuştox û mamostayê ke dawetê kombîyayîşî bîyî nê yê;
Huseyîn Kulu (Dêrsim), Ugur Sermîyan (Dêrsim), Pinar Yildiz (Licê), Nadîre Guntaş Aldatmaz (Dêrsim), Serdar Bedirxan (Pîran), Ehmed Kirkan (Sêwregi) Seyîdxan Kurij (Çewlîg), Ronya Îlbasmiş (Sêwregi) M. Malmîsanij (Pîran), Selîm Mûrat (Pali), Şukrî Urgun (Hêni), Muzafer Xeylanij (Pali), Deniz Gunduz (Gimgim), Netîce Altun (Pasûr), Zulkuf Demirtaş (Pali), Doxan Karasu (Çewlîg), Nureddîn Celalî (Çewlîg), Îbrahîm Bîngol (Gimgim), Weysel Yildizhan (Çêrmûge), Haydar Diljen (Sêwregi), Tahîr Karakaş (Kangal), Neymetullah Gunduz (Gêl), Mehmet Olmez (Gêl), Murad Canşad, Murad Başaran.
Grûbe mabênê 1996-2025 de Ewropa û Tirkîya de 39 kombîyayîşî viraştî. Nê kombîyayîşan de qaydeyê rastnuştişî tesbît bîyî, 10 hezar ra vêşêr çekuyê bingeyinî û 60 hezar varyantê înan etud bîyî. Nimûneyêko balkêş: Çekuya “hargûş” 21 varyantî xo est ê – arbêş, argoş, arguweş, ewrêş, owres… Her varyantêk herêmêk temsîl keno la tena yew form sey standard yeno weçînayene.
Berhemê Muhîmî: Ferhengî û Ratnuştişê Kirmanckî (Zazakî)
Grûba heta nika çend berhemê referansî yê muhîmî weşanayî:
• Ferhengê Kirmanckî-Tirkî (Çapa 5., 2016) – 10 hezar ra vêşêr çekuyî
• Türkçe-Kırmancca Sözlük (Çapa 5., 2019) – Çekuyê standardî
• Rastnuştişê Kirmanckî (Çapa 3., 2023) – Qeydeyê gramerî û îmla
Grûbe çekuyanê standardan bi krîteranê zanistî weçînena: muşterekbîyayîşê herêmkî, analîzo etîmolojîk, muqayeseyê lehçeyanê kurdkî yê bînan (kurmancî, soranî) û ziwananê cîranan (fariskî, erebî û tirkî). Grûbe heta nika ferhenganê xo de xeylê termê teknîkî yê anatomî, huqûq, şaredarî, leşkerî, cografya, edebîyat, perwerde tesbît kerdî û eke mecbur bimana çekuyanê neweyan virazena.
Her kombîyayîşî de babetêke munaqeşa bena; alfabe, name, sifetî, zemîrî, edatî, karî (fiîlî), bestoxî ûsn. Yew yan di kesî babete ser o raporêk hazir kenê, beşdarî munaqeşa kenê, bi meylî qararêk gênê. Netîceyî kovara Vateyî de weşanîyenê.
25 dawetkerdeyî 12 bajaran ra yenê têhet: Dêrsim, Pîran, Sêwregi, Çewlîg, Gimgim, Pali, Licê, Pasûr, Hêni, Çêrmûg, Kangal û Gêl. No vilabîyayîşo cografîk seba temsîlê varyantanê herêmkîyan muhîm o.
Qarar û netîceyê kombîyayîşî do seba perwerdeyê zazakî, edebîyato modern, weşankar û xebatanê akademîkan bibê rayberê nuştişî. Grûba Xebate ya Vateyî, bi xebatanê xo yê 30 serran, zazakîya fekkî ra yew ziwanêko nuştekî yo standard virazena.
