Parlamentara verên a Partîya Komunîst a Kurdîstanî (KKP) Hazla Sulîman derheqê ‘Yewbîyayîşê Neteweyî yo Demokratîk’ û prosesê aştî yê vakurî qisey kerd û wina vat: “Nê Şerê Dinya yê 3. de yewbîyayîşê kurdan seba ma heyatî yo.” Aye veng da hukmatê Tirkîya ke seba serkewtişê prosesî gamanê krîtîkan bierza û muxatabê bingehîn Rayberê Şarê Kurdî Abdullah Ocalanî serbest verado.
Cografyaya Kurdîstanî, wextê Peymana Qesra Şîrînî ya serra 1639î û Peymana Lozanî ya serra 1923î ra nat, mabênê 4 dewletanê ke na cografyaser de yê, ameya parekerdene. Şarê Kurdî mabênê dewletanê Tirkîya, Îran, Îraq û Sûrîye de bîyo vila. Dimayê vengdayîşê Rayberê Şarê Kurdî Abdullah Ocalanî yo ke serra 1999î de qandê ronayîşê KNK’yî kerd bî, xebat û vengdayîşê ‘Yewbîyayîşê Neteweyî yê Demokratîkî’ ke wextê çarekê seserrî ra zêde yo rojev de yê, ma fersend nêdi ke hetê tayê partîyanê sîyasî yê Kurdîstanî ra cewab bîvînî; heta ke nê vengdayîşê ‘yewbîyayîşê neteweyî’ hetê partîyan ra ameyî îstîsmarkerdene. No wezîyet ewro zî wina yo. Pêvînayîşê Abdullah Ocalanî yê serê ‘Yewbîyayîşê Neteweyî yo Demokratîk’ ke serranê peyênan de pêvînayîşanê xo heyetê Îmralîyî reyde tim îfade kerdêne, nê çîyî yê Şerê Dinya yê 3. de, muhîmîya na babete qandê şarê kurdî reyna mojnaye. Çar parçeyanê Kurdîstanî de û zafanê welatanê dînya de nufusê şarê kurdî yo ke reseno 60 mîlyonî, bingeyêko demokratîk de awankerdişê yewbîyayîşê xo yê neteweyî, seba cayanê cîyayan heyatî yo.”
‘Şarê kurdî çi wext wayûbirayî û yewbîyayîşê xo viraşto ser kewto’
Hazla Sulîmanî bal ant serê yewbîyayîşê şarê Kurdî û vat: “Tarîx de raştîyêka şarê kurdî est a; şarê kurdî çi wext wayûbirayî û yewbîyayîşê xo viraşto û mîyanê xo de tifaq kerdo, tim ser kewto, destkewteyê zaf muhîm girewtê. Nê semedî ra zî ma, sey Partîya Komunîst a Kurdîstanî, bawer kenî ke ganî şarê Kurdîstanî tim mîyanê yewbîyayîşî de bibo. Şarê kurdî zaf zulmê giranî dî, têkoşîn zî da labelê Kurdîstan bi çar parçeyî. Her yew parçeyê Kurdîstanî de şert û mercê taybetî est ê. Her parçeyî, vera a dewleta ke tede yo, metodêko bîn ê têkoşînî dano. Sey nimûne, wexto ke başûr de vera îqtîdarî zalimane ya Îraqî û Partîya Baasî de têkoşîn dayêne; parçeyanê vakur, rojhelat û rojava de zî bi nê sifetî xoverdayîş mojna. Têkoşînê ma pêro pîya vera nê rejîmanê ke zilmî şarê Kurdî kerd, zaf taybetî bîyo. Nê parçeyanê Kurdîstanî de, aktorê sîyasî çi wext bîyî yew, uca de yew serkewtişo mutlaq ameyo destvistene.”
‘Seba ke serkewtişê şarê kurdî aver şêro, ganî partîyê kurdan yewbîyayîşê xo pîl bikerî’
Hazla Sulîmanî vat ke bi taybetî zî nê rojan de yewbîyayîşê şarê kurdî zaf muhîm o û wina domna: “Çike her parçeyî de seba dewaya kurdan averşîyayîşêko hîra est o. Peynîya seserra 20. de wezîyet wina nêbi, labelê seserra 21. de meseleyê kurdan rolêko muhîm girewto xo ser. Nê semedî ra, ma nê serkewtişanê ke bi hezar kedan her parçeyî de ameyê destvistene nêwazenî bîvîndarnê; seba ke nê serkewtişan hîna zêde aver berî, ganî ma bixebitî. Seba naye ma mecbur ê ke mîyanê partîyanê sîyasîyan ê her çar parçeyanê Kurdîstanî de nê yewbîyayîşî aver berî. No wezîfe, tewr zêde keweno serê partîyanê îqtîdaran. Bi taybetî zî Herêma Kurdîstanî de, Partîya Demokrat a Kurdîstanî (KDP) û Yewîya Niştîmanî ya Kurdîstanî (YNK) ganî seba arêdayîşê partîyanê bînan xebat bîkerî û înan rê pêşengî bîkerî. Vakur de zî, partîyê ke parlamento de wekîlê înan est ê û wayîrê şarê hîrayî yê, seba pîlkerdişê têkoşînê ke şarê kurdî heta ewro rayra berdo û seba resnayîşê şarî yê heqanê xo yê meşruyan, ganî bixebitê ke pêro hetî bibê yew.”
‘Ma ser o ferz o ke ma bibê yew’
Hazla Sulîmanî muhîmîya yewbîyayîşê başûrê Kurdîstanî ser ra nimûne da û vat: “Dimayê raperînê serra 1991î, wexto ke ê wextî de Cepheyê Kurdîstanî ameyo ronayene, pêro partî û hetê başûrî binê nameyê Cepheyê Kurdîstanî de bîyî yew. Na gamêka zaf taybetî biba û şar zî nê wezîyetî ra zaf şa bibê. Nîtekîm binê ala nê cepheyî de serewedaritişêko pîl ameyo kerdene û rejîmê Baasî başûr ra ame vetene. Labelê çi heyf ke dima, seba şerê zereyî yo ke mîyanê di partîyanê pêşeng ê Başûrî de vejîya, prosesê sîyasî yê Herêma Kurdîstanî zaf peyser şi. Eke o şer nêbîyêne, ewro ma şênayênê destkewtwyanê hîna pîlan bîgîrî dest. Rasta zî, no birrîyayîşo ke Herêma Kurdîstanî de est o, beno sebeb ke herême de yewbîyayîş awan nêbîyo. Sey nimûne, weçînayîşê parlamentoyê Kurdîstanî ser ra serr û nîm vîyartê, labelê heta ewro parlamento aktîf nêbi û hukmat nêame ronayene. Semedê naye, bi taybetî nêbîbîyayîşê pênêkerdişanê mabênê YNK û PDK de yo; çike seba famkerdişê îdare û îqtîdarî wayîrê dî vizyonanê cîyayan ê. Wezîyetê ewroyî yê Herêma Kurdîstanî, dinya û bi taybetî zî yê Îraqî û tewr zêde mabênê Amerîka û Îranî de, ma ser o ferz keno ke ma bibê yew; wa na yewîye, parçeyanê bînan ê Kurdîstanî rê zî biba paştî û hêz.”
‘PKK’yî game eşte, nika gere hukmatê Tirkîya game bierzo’
Hazla Sulîmanî bal ant serê prosesê mabenê Tirkîya û şarê kurdê vakurî û vat: “Ma sey Partîya Komunîst a Kurdîstanî, proseso ke mabenê Tirkîya û vakurê Kurdîstanî de rayra şino, paşt danê ci. Qiseyêk est o ke vano: ‘Seserrî muzakere bikê, serrêk zî şer mekerî.’ Çike şer seba her kesî xirab o û rijîyayîş o. Ma averşîyayîşê nê prosesî erjnenî û rind vînenî; labelê ma qet qebul nêkenî ke nê prosesî tena seba feydeyê terefêkî û seba zerarê terefê bînî rayra şîrî. Nê prosesê aştî yê ke mabênê Hukmatê Tirkîya û PKKyî de dest pê kerdo, PKK’yî gama xo eşta û qerarê verdayîşê çekan girewto. Nê semedî ra, qandê ke nê prosesî aver şêro, zaf muhîm o ke îqtîdarê Tirkîya gamanêl hîna rindan bierzo û heqanê şarê kurdî her tim çiman ver bigîro. Ganî merdim çîyo ke verê cû qewimîyayo nêvîno; ganî merdim feydeyê her kesî bifikirîyo û Tirkîya de aştîyêka hîra bêra viraştene. Gera şarê kurdî yê vakurî zî sey hemwelatîyanê bînan birasê heqanê xo; sey mekteban û unîversîteyan de heqê perwerdekarîya ziwanê dayîke. Çîke eke şarek nêşêro ziwanê xo de perwerde bivîno, no yeno a mana ke dewlete heqê yê şarî nêdana ci. Yew şar, ganî tim û tim bêro naskerdene.”
‘Muxatabê hukmatê Tirkîya Birêz Abdullah Ocalan o’
Hazla Sulîmanî nêeştişê gamanê Tirkîya ser o wina vat: “Seba ke nê prosesî aver şêro, gera Hukmatê Tirkîya game bierzo. No proses bi xo, mabênê Hukmatê Tirkîya û serekê PKK’yî Birêz Abdullah Ocalanî de yeno rayraberdene. Nê semedî ra, muxatabîya Hukmatê Tirkîya ya ey reyde, sînoranê azadîya ey a fîzîkî zaf muhîm o û gamêka winasîne ganî bêra eştene. Ganî tena Birêz Abdullah Ocalan, sîyasetmedarê bînî zî serbest bêrê veradayene. Ganî Hukmatê Tirkîya seba înan qanûnêk bivejîyo; tede sey hemwelatîyêka tirk û kurdî yo ke eynî dewlete bare kenî, bi eynî çiman bêro ewnayîş. No, seba ke Hukmatê Tirkîya nîyetê xo yo rind vera şarê kurdî bimusno, îsbat bikero ke wazeno pîya bi peymî bîro û heqanê şarê kurdî bido ey, gamanê bîngeyîyan ra yew a. Nê pêro, gamanê neçarî yê ke ganî Hukmatê Tirkîya bierzo. Seba naye, ganî her dî terefî zî fîk ranê mîyanê xo de tim bîmanî û nê prosesî aver berî.”
