Li Girtîgeha Sednaya ya Esad de heta niha bi deh hezaran kes hatine kuştin bi deh hezaran kes jî di beşên veşartî de li benda rizgarkirinê ne.
Di nav hemû desthilatdariyên ku tên avakirin de ji bo tepisandina kesên muxalîf rêbazên cur be cur tên bikaranîn. Avakirina girtîgehan jî yek ji van rêbazan e. Di cihanê de gelek mînakên vê rêbazê hene û her çiqas navên van girtîgehan cuda bin jî kiryarên ku li dijî girtiyan dikin heman in. Navê van girtîgehan li Fransayê dibe Bastille, li Kubayê dibe Guantanamo (girtîgeha aîdê Amerîkayê ye) li Îranê dibe Evîn, li Tirkiyeyê dibe Amed…
Di van girtîgehên ku tên avakirin de girtî bi taciz, tecawiz, lêdan û îşkenceyên curbecur re rûbirû dimînin. Ji bilî van kiryarên ku tên kirin mafê girtiyan ên jiyanê di gelek cihan de bi awayeke kêfî tê binpekirin. Wek cudabûna îşkenceyan rêbazên kuştinê jî tê guhertin. Di hin girtîgehan de kes bi lêdanê di hin girtîgehan de bi darvekirinê di hin girtîgehan de jî ji tî û birçîbûnê tên kuştin.
Ev binpêkirinên ku di nav van girtîgehan de pêk tên an bi dawîanîna rejîman an jî têkçûna dîktatoran an jî bi têkoşîna girtiyan dertên holê. Wek tê zanîn ev bi salane li Sûriyeyê li dijî rejîma Esad nerazîbûn hene. Ev nerazîbûnên ku bi salane li dijî Esad didomin di 8ê Kanûnê de bi hilweşandina wî bi encam bûn. Hilweşandina Esad dê ji bo pêşeroja Sûriyeyê û gelên wir çi bi xwe re bîne hê ne diyar e, lê di vê pêvajoyê de çeteyên paramîlîter li dijî gelan sûcên şer dikin.
Yek xala ku di hilweşîna Esad de derket holê hovîtiya li Girtîgeha Sednaya ya ku bi salane li ser nîqaş dihatin kirine. Girtîgeha Sednaya li paytexta Sûriyeyê Şamê ye û girêdayê Wezareta Parastina Sûriyeyê ye û ji aliyê polîsên girêdayê rejîmê ve tê rêvebirin. Di girtîgehê de bi deh hezaran girtiyên muxalîf hene. Li gor daneyê Navenda Çavdêriyê ya Mafên Mirovan a Sûriyeyê (SOHR) di pêvajoya şerê navxweyî ya Sûriyeyê de li Girtîgeha Sednaya herî kêm 30 hezar kes hatine kuştin. Tê texmînkirin ku di navbera 2018an û 2021an de jî bi sedan kes ji ber kiryarên dermirovî hatine kuştin. Der barê kesên ku hatine kuştin de erkdareke dewletê ji Gulana 2011an heta 2013an wêneyên 11 hezar cesedên kesên ku temenê wan di navbera 20 û 40an de ye kişandiye. Ew birînên li ser cesedên kesan de der barê mirina wan de agahiyan jî derdixe holê.
Her wiha SOHRê da zanîn ku ji Adara 2011an heta Kanûna 2024an li Girtîgeha Sednayê 3 hezar û 698 zarok, 8 hezar û 504 jin bi giştî 136 hezar 614 hatine girtin.
Girtiyeke ku ji Girtîgeha Sednayê xelas bûye dide zanîn ku girtîgehên li Sûriyeyê ji bo îşkence û qebûlkirina sûcan tê bikaranîn lê Girtîgeha Sednayê rast e rast e rats ji bo kuştina kesan tê bikaranîn.
Wezareta Karên Derva ya DYAyê ji bo girtiyên ku li Girtîgeha Sednayê tên kuştin got ku ji bo tu dane li holê nemînin krematoryûmeke hatiye avakirin. Her wiha li gor hin agahiyên ku ji herêmê tên rêbazên cuda yên tunekirina cesedan tê bikaranîn. Cesedên girtiyan bi kîjan rêbazan ji holê hatibe rakirin her çiqas ne zelal be jî rastiya ku ji gotinên girtiyên ku berê li vê girtîgehê mane dertê holê ku girtî tên kuştin lê der barê cesedên wan de tu agahî nîn e ye.
Di girtîgeha ku niha tê valakirin de niha bi deh hezaran kesên ku li benda rizgarkirinê ne hene. Ekîbên saziyên sivîl ên ku xebatên xwe dimeşînin hewl didin ku xwe bigihînin girtiyên di beşên veşartî de tên girtin.
