Tora Heqanê Gedeyan a Amedî derheqê binpaykerdena heqanê gedeyanê Rojavayî Sumer Park de raya pêroyî ya dinya rê vengdayîşo lezabez da. Vengdayîş de temsîlkaranê sazîyan, endam û rêberê tora heqê gedeyan terba eşkerayîye bîy.
Vengdayîş bi hîrê ziwanan Tirkî, Kirmanckî û Îngîlizkî ame wendene. Îngilizkîyê wengdayîşî hetê verfeka heqê zarokan dêrunnas Laleş Ongul e wend. Tirkîyê vengdayîşî verfekê Xizmetanê Komele Îrfan Ekîncî vend. Kirmanckîyê vengdayîşî hetê Dêrunnas Berna Nazliere ra ame wendene.
Temamê vengdayîşî wina yo:
“TORA HEQANÊ GEDEYAN A AMEDÎ RA RAYA PÊROYÎ YA DINYA RÊ VENGDAYÎŞO LEZABEZ
Rewşa însanîye ya Rojawanî; bi serd, veşanîye û binê dorpêçî de vurîyaya felaketo gird ê însanîyetî ke gedeyan serdî ra ganê xo da. Serra 2014î ra nat şarê kurdî ke şertê şerî yê giran û koçberbîyayîşê mecburî de têkoşînê cuye dano, ewro verba dorpêçêko newe û hîna wêranker de yê ke rasterast heqê cuye yê gedeyan hedef keno.
Goreyê agahîyanê ke çapemenîya mîyanneteweyîye ra ameyî û raporê ke rêxistinê heqanê însanan tesdîq kerdî, sere de Kobanê zaf cayê ronîştişî hetê grûbanê çekdaran ra binê dorpêçêko biqestî û sîstematîk de yê. Hareketê sîvîlan û aktororanê hetkarîya însanîye no dorpêçê rejîmê Şamî fiîlen vindarna; şar elektrîk, awe, werd, germkerdiş û xizmetê weşîye ra kerd. Tena hewteyanê peyênan de, seba ke binawanî xetimîyaya û îmkanê germkerdişî qedîyayî, zaf gedeyî rîyê serdê zêdeyî û şertê cuye ra merdî. Nê merdişî qeder nîyê; netîceya rasterast a polîtîkaya dorpêç û îhmalî ya biqestî ya ke heqê cuye yê gedeyan nêhesibneno.
Rojawan de gedeyî, çend ke terefê qet şerî nîyê zî, fiîlen bîyî hedef. Kêmîya werd, derman û malzemeyanê tibî, astengîya resayîşê xizmetê weşîye û vindarnayîşê dekewtişanê hetkarîya însanîye; heqê cuye, averşîyaayene û setarbîyayîşê gedeyan îhlal keno. Nê şertî tena fîzîkî nîyê travmayê xorîn ê ke neslanê ameyoxan ser o zî tesîr keno.
Hetê bînî ra Tirkîya de îhlalê heqanê gedeyanê kurdan resayo qonaxêko alarmdayox. Gedeyanê ke seba ke heqê xo yê demokratîk şuxulnayî, yenê destbendkerdene; bi şeklêko eksê huqûqî keyeyanê xo ra yenê dûrîvistene, gêrayîşê heqê pawitişî yeno astangkerdene, îşkence û muameleyo xirab vînenê.
Ma, sey Tora Heqanê Gedeyan a Amedî, nê şîddetî û bêhuqûqîya bi zafhete ya vera gedeyan qebul nêkenê. Heqê cuye yê gedeyan nêeşkeno bibo mewzuya bazarîye; bi sebebanê şer, emnîyet û nîzamê pêroyî nêeşkeno bêro taloqkerdene.
Coka ma venga sazgehan danê ke warê heqanê gedeyan de berpirsîyarîya înan est a, karê xo bikerê.
Sere de:
- UNICEF (Fonê Hetkarîya Gedeyan a Neteweyê Yewbîyayeyan)
- Komîserîya Berze ya Heqanê Însanan a Neteweyê Yewbîyayeyan (OHCHR)
- Konseya Emnîyetê Neteweyê Yewbîyayeyan
- Têgêrayîşê Xaçê Sûrî û Heyva Sor a Mîyanneteweyîye
- Save the Children, Defence for Children International, Human Rights Watch, Amnesty International
heme rêxistinanê heqê gedeyan û heqê însanan ê neteweyî û mîyanneteweyîyan ra ma wazenê ke îhlalê ke qewmîyenê, rew bikerê rojeva mîyanneteweyîye û gamanê şênberan bierze.
WAŞTIŞÊ MA ZELAL Û LEZABEZ Ê:
- Bombardûmanê ke heqê cuya gedeyan îhlal kenê û hêrişê vera cayê ronîştişê sîvîlan ê Rojawanî rew bêrê vindarnayîş,
- Resayîşê hewcedarîyanê bingeyinan ê gedeyan ganî lezabez û bê kêmanî— werd, awa pake, weşîye, cakerdene û germkerdiş — bêro temînkerdene,
- Mekanîzmayê pawitiş û çimdarîye yê mîyanneteweyî rew bêrê ronayene,
- Korîdorê însanîye yê biemnîyetî û domdarî bêrê akerdene; bi taybetî Berê Sînorî yê Murşîtpinarî seba vîyartişê hetkarîya însanîye rew bêro akerdene.
- Emnîyetê pawitoxanê heqan, karkeranê hetkarîya însanîye, kedkaranê weşîye û xizmetanê komelkîyan ke Rojawan û herême de xebetênê bêro temînkerdene,
- Tirkîya de destbendkerdişî, girewtiş û muhkamakerdişê bêhuqûqî yê gedeyan bêro qedînayene.
Sere de qerarê 2250î yê Konseya Emnîyetê Neteweyê Yewbîyayeyan, derheqê pawitişê gedeyan teberê şerê çekdarî de heme wezîfeyê mîyanneteweyî ganî rew bêrê caardene. Dewletê terefgirî û aktorê mîyanneteweyî, ganî fek na bêvengîya xo ya nê îhlalan ra verdê.
Gedeyî terefgirê şerî nîyê.
Her hêrişê ke şino înan ser, tena cuyanê şexsîyan ney sûco rasterast o ke wîjdano hempar ê însanîyetî hedef gêno.
Coka ma veng danê:
Edalet, tena wexto ke seba heme gedeyan bêro temînkerdene manadar o.
Heqê gedeyan nêeşkenê bêrê îhlalkerdene, nêeşkenê bêrê taloqkerdene, nêeşkenê bêrê peygoşkerdene.
Tora Heqanê Gedeyan a Amedî”
