Rayberê Şarê Kurdî Abdullah Ocalan, hema destpêkê têkoşînê xo de yewîya kurdan de bingeyê estbîyayîşî pênasê kerdo. Goreyê nê pênaseyî, derba tewr giran a îşxalkerî, parçekerdişê zîhnîyetê kurdan o. Nê semedî ra awankerdişê yewîye, vera no parçekerdişo psîkolojîk û komelî serewedaritişo tewr gird o.
Rayberê Şarê Kurdî Abdullah Ocalan, yewîya kurdî mîyanê çarçeweyê ganîbîyayîşê neteweyî de erjneno û vano yewîye, komelê kurdî binê tesîrê dagirkerî ra vejeno. Nê çarçeweyî de cigêraîyîşê ey yê yewîye her tim wayîrê cayêko taybet o. Peymana 1982î heta ronayîşê PKDW û KNK’yî hewldayîşê Rayberê Şarî Kurdî Abdullah Ocalan yê awankerdişê îradeyêko hempar dewam keno. Ewro zî bi pêşnîyarê Konferansê Hewlêrî, modelê yewîya newe û rolê mabênkarî yê Mesûd Barzanî, reyna zî muhîmîya Yewîya Neteweyî fîneno rojevê sîyasetmedaranê kurdî.
Peymana Şamî
Destpêkê serranê 1980î de Şam de, gamêka tarîxî ame eştene. Mabênê Abdullah Ocalan û Îdrîs Barzanî de peymanêka muhîme ameya îmzakerdene. Na peymane, ê serdemî de seba ameyoxê şarî kurdî peymanêka xurt a yewîye esas girewtene. Heta ewro zî wextêko behsê yewîya neteweyî yeno kerdene, no pêvînayîşo tarîxî yê Şamî sey mîsalo tewr zêde verêçiman de yeno mojnayene. La badê gama 15ê tebaxê 1984î dewleta Tirkan stratejîya xo yê herême vurna. Tirkîya seba ke PKK’yî dorpêç bikero, hewlda PDK’yî bianco hetê xo. No mudaxaleyê teberî û vurnayîşê hemsencî bi sebeb ke peymana Şamî yê 1982î pratîk de bê mana bibo.
Dîplomasîya Kurdan yê Ewropa
Qadê têkoşînê hîrayêr bî. Bi waştena Abdullah Ocalan, 12ê nisane 1995î de şaristanê Den Haag ê Hollanda de, Parlamentoyê Kurdîstanî yê Teberê Welatî (PKDW) ame ronayene. Ocalan bi na game waşt bido mojneyene ke şarê kurdî wayîrê îradeyêko sîyasî yo û eşkeno xo bi xo rayra bero. Amance no bî ke Ewropa de sazgehêke fermî bibo ke bieşkê dewletan û sazgehanê girdan sey Yewîya Ewropa reyde bikewê dîyalog. PKDW xeylê paytextanê muhîmî yê Ewropa sey Bruksel, Oslo, Roma û Viyana kombîyayîşanê adetî virazê. Her çiqas zextê girdî yê dewleta Tirkan kerdî zî, na Parlamento heta serra 1999î xebatê xo domnaye.
Ronayena KNK’yî
Serra 1999î de, Dîplomasî kurdan derbasê qonaxêke newî bî. PKDW ame feskerdene cayê ey de sey qonaxêke diyina û hîra, Kongreya Neteweyî ya Kurdîstanî (KNK) ame ronayene. KNK, 24ê gulane 1999î de şaristanê Amsterdamî yê Hollanda de bi fermî ame îlankerdene. Amancê aye ya sereke na bî ke bibo sîwanê her çar hetanê Kurdîstanî û temsîlîyetê Neteweyê kurdî bi heme rengan bikero. Ocalan waşt kurdî di warê mîyanneteweyî de bi yew vengî qisey bikerê ke sey muxatabê cidî bêrê qebûlkerdene û cayê dinya de pawitişê heqanê şarê kurdî bikerê. Her çiqas sere de amance no bî ke PDK û YNK zî bi temamî tede ca bigîrê, la semedê nakokîyanê sîyasî yê Başûrê Kurdîstanî, PDK’yî zêdeyêr dûrî KNK’yî mend. Heto bin ra, YNK û xeylê partîyê bînî yê Başûr û Rojhelat bîyê endamê çalak ê KNK’yî. Ewro KNK merkezê xo Bruksel de ronayo û xebatanê xo dewam keno.
Rojevê ey sereke yewîya
Wextêko ke Vakurê Kurdîstanî de prosesê çareserî estbî, Ocalan mesajanê xo yê Îmralî de vengdayîşêko bîn kerd. Ocalan bi rayîrê heyetê HDP’î mesajêk erşawit û waşt ke Hewlêr de konferasêke neteweyî virazîyo. Nê vengdayîşî ser o, Hewlêr de bi beşdarîyê temsîlkaranê çar hetê Kurdîstanî kombîyayîşêk amedakarîye virazîya. La semedê nakokîyanê sîyasî û mudaxaleyê dewletanê herême, konferanso gird nêvirazîya. Badê grevê vêşanî yê serra 2019î, Ocalan dimayê demêke dergî avûkatanê xo reyde pêvînayîş viraşt. Ocalan eşkerayîya xo de reyna muhîmîya Yewîya Neteweyî arde ziwan.
Mektub seba Berzanî
Tewr peynî de Ocalan badê vengdayîşê 27ê sibate 2025î Mesûd Barzanî rê mektubêke erşawit. Pêşnîyarê Hewlêr de awankerdişê platformêke diyalogî kerd. Nê pêşnîyarî de, Ocalan dîyar kerd ke Serekê PDK’yî Mesûd Barzanî seba tecrûbe û pêşengîya xo yê tarîxî, eşkeno bibo mabênkarê heme hetanê Kurdîstanî. No vengdayîş dewamê hewldanê verênanê, Sey peymana 1982î, ronayena KNK’yî û vengdayîşê kongreya neteweyî yê 2014î.
Xopawitena hêzê cewherî
Mesajê Ocalanî de, yewîye sey sîwanê pawitene yeno vînayene. Kurdî her ca de bi talûkeyê qirkerdişî ra rî bi rî yê, no semed ra yewîya zereyî mecbûrîyetêke ciwîyayîşî yo. Ocalan vano: “Hêza ke nêeşko xo bipawo, nêeşkena polîtîkayêke xosere biramo.” Nê sebebî ra yewîya leşkerî û pawitena meşrû ganî serê bingeyê stratejîyêka hempare yê neteweyî bo. O vano ke kurdî cayêko hêvîyê paştîdayena hêzanê mîyanneteweyî bê, ganî paştîya xo bidê hêzê xo yê cewherî. Ocalan bale anceno serê sîyasetê rayîrê hîrêyinê. Goreyê nê ewnayîşî nêbeno ke kurdî bibê dimeyê hêzanê hegemonîk an dewletanê herême yê kolonyalîst. Ganî kurdî bibê hêzê hîrêyinî yê ke Rojhêlatê mîyanên de demokrasî awan kenê. Yewîya kurdan verva şaranê bînan nîya, eksê ey kurdî yewî bê eşkenê bibê pêşengê Konfederalîzmê Demokratîk ê Rojhelatê Mîyanênî û bibê bingeyê aştîya herêmî. Sewbîna kurdê her çar hetan goreyê şertanê xo yê taybetî xo rayra bêrê la astê neteweyî de sey yew organîzma têbigêrê.
Rolê cinî û ciwanan
Ocalan vano: “Yewîye bi îradeyê cinî û ciwanan mîyanê komelî de dest pê keno. Heta ke komel bi xo nêbo yew, pêşengê sîyasî nêeşkenê yewîyêka domndare awan bikerê.” Ocalan netewperestîya tenge yê ke kurdan hemverê yewbînî keno sûr û hemkarîya dagirkeran seba mefîetanê qican, sey derbeyo tewr gird yê yewîye name keno. No vengdayîş seba heme hêzanê kurdî keno ke nakokîyanê îdeolojîk mekerê asteng. Bi taybetî mesajanê peyênan de bale anceno serê muhîmîya îttîfaqê mabênê Rojava û Başûrê Kurdîsatnî. Hişyarî dano ke eke nê her di perçeyî warê stratejîk de nêbê yew, dagirkerî do her tim bi kayan netîce bigîrê û kurdî do vîndî bikerê.
