Kitabê Nuştox Cemal Taşî yo newe ‘Envanterê Qirkerdişê 1938î’ ser vejîya. Cemal Taşî kitabê xo ser marê qisey kerd û vat: “Îyê ke bê kefen û bê gonî şîyê heqîya xo, vengê înû hona ke yeno gosê mî.”
Nuştoxo Dêrsimij Cemal Taş, tarix, kultur û ziwanê Dêrsimî û zafêrî zî terteleyê Dêrsimî yê 1938î ser kar û xebat kerdene yeno naskerdene.
Cigêrayîşê warî de “Dêrsim’38 Kerbelayê Dîyîne” û “Dêrsim 37-38 Tertele Mezelê Komî û qirkerdiş” ser şahad û nêzdîyanê şehîdan de xebat girewt binê qeydî. Kitabê xo bi nameyê “Kîlîtê Koyû yo vindîbîyaye”, “Ey zalimê Heqî”, Roê Kirmancîye” est ê. Kitabê Cemal Taşî yo newe zî “Envanterê Qirkerdîşê Dêrsimî” zî serê birîna kure yê Dêrsimî yo.
Nuştox Cemal Taşî kitabê xo yê neweyî û qirkerdişê 38î ser ajansê ma rê qisey kerd.
‘Vazena ke tarixa xo binê wele de vecî tever’
Cemal Taş verî kitabê xo dano naskerdene, resmê ke zereyê kitabê ey de ca gênê hêkata înan, girêdayena înan û qirkerdişî çîya, yew be yew nîşanê ma dano. Dima ra zî karê xo ser marê qisey keno û wina vano: “Mi vat ke ez na wele tenê arêdî hela bînê na wele de çi est o? Sarê ma çira xeyle waxt o zonê xo qisey nêkerdo? Çira tomete de mendê? Kamî ma rê sekerd? Jûyê kamilî ra serrê ey pers kerdî. Mi ra va ez 38î de handayê serre de bîyane. 38 jû kert bî.
Domantîna ma de zê nikayî elektrîk çin bî, şan ke bî ma verê çilaye de, adirê locine de nuştêne ro. Şan ke bîyêne kokimanê ma, meymananê ma verê locine de nuştêne ro qisey kerdêne. Qiseye timî timî ameyêne serê 38î. Tabî domantîye de ma nêzanitêne ke ey vanê çi, seba çi vanê. Tabî bado ma ginayî piro. Kamilanê ma hatanû sodîr qisey kerdêne. Pîyê mî temûr cinîtêne. Hona goşê mi de ro ke lawûka Derê Laçî cinîtêne. Gegane kî lornêne tey. Maya mi kî îstirî kerdêne war, bermêne. Nî pêro ma de bî. Xeylî waxt ma xo vîrîra kerd. Ama bado pêro ameyî ma vîri. Tepîya xeylê ser tepîya ma xo naskerd, raya xo naskerd, çî bîyo çi ne bîyo perûne ard xo vîrî. Ma xo ra pers kerd va; Ma çikê? Mîyanê şaran û dûêlanê bînan de ma çira peyser mendîme? Çira çinîme? Kam çira ma say nêkeno? Ama ez bado gina piro ke gerekê raver ma xo say bîkerîme. Ma xo ra wayîr vecîme. Coka dest kerd ci karê nîyanênî kena. 700-800 mordemêke ma rê hêkata xo, çi ke ameyo ser qisey kerda. Tesîro ke mi ser ro yo zafêrî tesîrê kênekanê azeban, ceynikan û domanan o. camord ya rast kewtê dest qir kerdê ya kî ko de kewtê çeke xo şevekito, sirgun bîyê, tayê peyser amê. Ama êyê ke kewtê zalimon dest, aya ke înan rê ameya kerdene mumkunê xo vîrîra kerdene çin a.”
‘Bextê simarê ke heşarê xo vindê’
Cemal Taşî, prosesê aştîye ser ke qisey kerd bale ante hîleyî ser û vatena maya xo ra ki jû ornage dê û wina vat: “Nika aştîye ser qiseykerdiş est a. Vanê ma bêrîme werê. 2010 de kî çîyo nîyanên bî. Vatêne ma yênê werê. Ez Estamol de bîya, ama Mamekîye, maya mi telefonê mi kerd. Mi ra va ke, “Lacê mi to towa domanê koyî vînena nîvenena? Maya mi kî neway serrî de bîye. Vat: “Eke domananê koyî vînena, cira vaze ke silamê maya mi simarê est o, bextê simarê ke heşarê xo vindê. Nê sima ancenê sole ser. Sima xapnenê. Sevata înû ra vana.” Antişê serê sole şima zanê yanê, plano, dafe ronayena, tuzaxo.”
‘Kamilanê ma vatêne ke ma hênîyê Osmanlîyî de awe nêsimenîme’
Cemal Taş, prosesê aştîye ser qiseykerdişê xo wina domna: “Kamilanê verênan vatêne ke, ‘ma hênîyê Osmanlîyî de awe nêsîmenîme. Her çîyê înû jure ser ro yo, sozê xo de nêvindenê.’ Tîbarê miletê ma bi înan nêmendo. Çîyo henên yeno aqilê ma. Ma sîyasetê nikayî ra înam nêkenîme, belkî nînan ra dima berê bêro beno ke aştîye bêro. Hetanû nika waxto ke meselaya ma yena qiseykerdene ey hîna vanê ke ‘ma çîyê de rast kerd o. Eke ewro bo oncîna henî kenîme’ vanê. Yeno o mane ke zerê nînan pak nîyo.
Ma înam nêkenîme, nêzana belkî ma ra dima berê bêro dest bido serê vicdanê xo, yan zî mecbur bimanê çîyêde henên bikerê. Ama ez înam nêkena ke na game berzê.
No karo ke ez kena zê jû karkerî nêzdî nêbena. No barê vilê min o. Mi destê xo kar û gureyê bînî ra anto. Est o çin o nê karî ser gurîna. Îyê ke nayera 88 serrî raver bê gonî û bê kefen şîyê vengê inû goşê mi ra nêşono. Dêrsim de her game eştene de qîrayîşê înan, vengê inan yeno goşanê mi, pêro yenê mi vîrî. Ayera hewnê mi nêno. Ez vana heta ke emrê mi bî ez na hete kar bikerî ke barê vilê mi şenik bo. “
