Pîrozkerdişê Newroze hertim şahidê xoverdayîş û têkoşînî bîyo. Newroza emserre zî bi nê ruhî şekil gêna. Çim û goşî heme dinya do Amed de pîrozkerdişî Newroze ser o bê.
Newroza ke seba Têkoşînê Azadîya Kurdîstanî yew sifeto polîtîk girewto, Vakurê Kurdîstanê de bi hawayêko komelkî reya verêne 1991î de pîroz bîye. Badê têkoşînêko derg pîrozkerdişê Newroze resa kuçeyan û meydanan. Newroze bîya pîrozkerdişêk ke bi mîlyonê kesî beşdar benê.
Dewleta tirke serranê 1990î de hêrişê pîrozkerdişanê her cayê Vakurê Kurdistanî kerd û bi desan kesî qetil kerdê. Meydanê Newroze ameyî padayene, kesê ke ameyî pîrozkerdişî ameyî tepiştiş û hepiskerdiş. Vera nê heme tehdayan meydananê Newroze de xoverdayîşêko pîl ameyo dayene.
Pîrozkerdişê Newroze ke hêdî-hêdî bîyê komelî wextê 1991î de Nisêbîn ra heta Stenbol, Adan, Cizîr, Qulp, Hênî, Amed bi hezaran kesî beşdarê pîrozkerdişê Newroze bîyî. Polîs û leşkeran ke şarê ser o adir wekerd, 31 kesî ameyî qetilkerdiş.
Qirkerdiş û tehda
Serekwezîrê ê wextî Suleyman Demîrel seba Newroza 1992î mesajê “Herkes eşkeno bi hewayêko serbest pîroz bikero” dabî la polîs û leşkeranê ke hêrişê pîrozbayîyan kerd, 94 kesî qetil kerdî. Rayberê dewlete vat “Êyê ke merdê PKK’yî bîyî” la mîyanê qetilbîyayan de Hatîca Katar ya 5 serra, Mehdî Gungeno 9 serre, Ramazan Bayero 70 serre û Nebahat Kakucaya 65 serra bîyê. Bi vînayîşê înan nêeşkayê rastî binimnê. Hêzê tirkan hêrişê rojnamegeran kerd ke seba temaşekerdişê Newroze ameyî herême. Netîceyê hêrişanê hêzanê tirkan de muxabîrê rojnameyê Sabahî Îzzet Kezer ame qetilkerdene.
Newroza 99î
Pîrozkerdişê Newroza 1999î badê Komployê Mîyanneteweyî ke Rayberê Şarê Kurdî Abdullah Ocalanî ser o amebî kerdene, ey ra pey Newroza ewilin bîye, dorpêço ke gird dî. Tirkîya de bi vatişê Komela Heqanê Merdiman (ÎHD) 8 hezar 174 kesî ameyî tepiştiş, bi seyan kesî bi giranî birîndar bîyê.
Hêrişê dewlete
Wan, Colemêrg û Gever de 21, 22, 23 û 24ê adara 2008î de pîrozkerdişê komelkî yê Newroze ameyî viraştene. Cayan de hêrişê giran yê polis û leşkeran de Ramazan Dal, Zekî Erînç û Îkbal Yaşara 20 serra ameyê qetilkerdiş.
Qedexeyê ke dekewtê dewre û hiqûqê dişmenî
Wezaretê Karê Zereyî yê Tirk 2012î de pîrozkerdişê ke Amed, Êlîh û Stenbol de ameyênê viraştene qedexe kerdbî. Polisan de bi heme hêzê xo Amed îşxal kerdbî. Derûdorê awanîya şaristanî ya partî, rayîrî girewtî, waştî vernîya şîyayîşê sîyasetmedaran bigîrê. Şarî bi xoverdayîş û têkoşînêko pîl barîkatî şikitî û herikîya meydanê Newroze. Polisî mecbur mendê ke heme hêzanê xo peyser biancê. Şaristan de vêşîya 1 mîlyonî kesî vera heme hêz û qedexeyanê dewlete çar hêtî ra heme barîkatî ardê war û resayê meydanê Newroze. Na serre governde nêamete girewtiş, hunermedî nêvejîyayî sahne la sloganî meydanê Newroze de qet nêvindertî.
Hêvîya aştî ke şên bîye
Pîrozkerdişê Newroza 2013 ke bi sloganî “Ocalanî rê Azadî, Kurdan rê Statu” virazîyaybî, mohrê manifestoyê Rêberê Şarê Kurdî ginabî ci. Amed de pîrozkerdişo tewr qelebalix ê tarîxî virazîya û teqrîben 2 mîlyon kesî beşdar bîyî.
Bi ruhê xorayberî
Newroza 2016î badê îlanê xorayberîye, binê seya şero ke dest pêkerd de virazîya. Hemwelatiyanê ke bodrumanê Cizîrî de ameyî qetilkerdiş û ciwananê kurdan ke mîyanê kuçeyan de ameyî qetilkerdiş, mohrê xo pîrozkerdişanê Newroza a serre da. Coka bi sloganî “Bi xoverdayîşê ma do serbikewê” Newroze ameye pîrozkerdiş.
Pratîkê şerî û dişmenîye
Vera heme tesîrê şer, OHAL û ferasetê şerî Newroza 2017î de reyna bi se hezaran kesî meydanî pirr kerd. Kemal Kurkut ke waştêne Newroza Amedî de bikewo meydanî, bi îdîaya “şika bombeya ganî” ame qetilkerdiş.
Hêvîya aştî ke reyna şên bîye
Hêvîya aştî meydanê Newroza Amedî ya 2013î de şên bîye. Hêvîya aştî ke badê 2015î şikîyaybî, bi ‘Vengdayîşo Aştî û Komelo Demokratîkî’ yê Rayberê Şarê Kurdî Abdullah Ocalanî ke 27ê sibate de ame parekerdene, reyna şên bî. Sifte şarê Kurdî dima şarê Rojhelatê Mîyanênî bi hêvîya aştî meydanan de Newroze pîroz kenê. Çim û goşî heme kesan reyna 21ê Adare de Amed de bibê ke do Newroze uca de bêra pîrozkerdiş.
