Qirkerdişê şarê Armenî ser o 110 serrî vêrde ra la çi heyf o ke hîna zî zîhnîyetê qirkerdişan domyeno. Şaro rêxistinkerde edî vera çeteyan, vera qirkerdişan, xo eşkenê bipawê. Senî ke Rojawan de vera DAÎŞ, EL NUSRA, HTŞ û dewletanê desthilatdaran xover da.
Çi heyf o ke Dinya û Tirkîya de hema zî şarê kêmînî yenî qirkerdiş. 110 serrî ra ver armenîyî ameyê qirkerdiş. Xora elewî û kurdî her tim ameyî qirkerdiş. Qirkerdiş domyeno tena name bedilîyeno. Tewr peyên Rojawan de qeweto qirker çeteyê DAÎŞ’î bîyê. Na rey zî HTŞ vejîya orte. La ne kurd ne elewîyî nê zî armenîyî êdî sey verî bêqewet nîyê. Êdî xo hem hetê sîyasî de rêxistin kerdo hem zî hetê lejkerîye ra rêxistin kerdo. Rojawan de bi qewetê şaran hem çeteyê Dewleta tirke û hem zî çeteyê DAÎŞ, EL NUSRA û tewr peyên HTŞ ameyê çin hesibnayene. HTŞ neçare mende ke vera qewetê şaran apey game bierza.
Verê qirkerdişî akerd
Şerê Dinya yê Yewinî de Partîya Îttîhat û Terakkî her ca de vera armenîyan propaganda kerde. Goreyê înan; armenîyan û urisan şer de yew bîyê yanê armenîyan tirkan rê bêbextîye kerda. Bi na propaganda grûbê misilmanan vera armenîyan kerdê dişmen. Dewleta Osmanîyan Qirkerdişê Armenîyan 24ê nisana 1915î de bi kiştişê roşnvîrê armenîyan dest pêkerdo. Dewlete 27ê gulana 1915î de bi “Qanûno Tehcîr” vernîya qirkerdişê heme armenîyan akerd.
Ermenî û urisan şima zî vurnenê
No qirkerdiş guman çîn o ke seba menfeetanê emperyalîstan û netewperest Îttîhat û Terakkî ameyo kerdene. Dewlete 24ê nîsane ra ver roşnvîrî kom kerdê ke vengê armenîyan bibirna. Çimkî înan mîyan de doxtor, rojnameger, îlîmdar, hunermend, avûkat û mamosteyî est bîyê. Dewlete vato: “Ma ke nê kiştî êdî kes çinbîyayîşê ê bînan nêresneno dinya.” Îttîhat û Terakkî no qirkerdiş de dînê îslamî zî seba planê xo vurnayo, eke şîyê kamca uca de vato; “Eke ma wina nêkerê, armenî û urisî şima destî ra her çî gênê, dînê şima zî vurnenê.” Dewlete hetêkî ra verê qirkerdişî akerdo, hetêkî ra zî 300.000 xortê armenîyan girewtê lejkerîye.
1 mîlyon û nêm merdimî ameyî qirkerdene
Nîya waşto ke ermenîyî bê pawîtîş bimanê. O semedî ra doman û cinîyî destbend kerdê. Zêdêr orteyê dewe û şaristanan de bi destê merdimanê Teşkîlatê Mahsusa kişîyayî. Ê ke weş verdayê, ê zî eke qanûn zor kerdê û şirawitê Sûrîye. Rayîrî de zêdêr ê le sung û kardan reyde kişîyayî yan zî tersan ver merdê. Tayê kitaban de vajîyeno ke nê qirkerdişî de 1-1,5 mîlyonî armenîyî merdê. Nê qirkerdişî de bara pîle qet guman çîn o ke Enver Paşa (Wezîrê Pawîtîşî), Cemal Paşa (Walîyê Sûrîye û Edene) û Serwezîr Talat Paşa der a. Defterê Talat Paşayî de ameyo nuştene ke 967.000 hebî armenî ameyê kiştene. La rayîrî de çend kesî merdê, o nênusyayo. Ê ke resayê Sûrîye tayê şîyê Misir, Lubnan û Îran. Ê ke pey de mendê, înan zêdêr dînaya xo vurnaya û weşîya xo bêkesîye reyde domnaya. Armenîyan sey dêrsimijan kulê xo serranê ewilan de zêde eşkera nêkerdê yan zî vengê xo nêresnayo kesî. Armenîyan xo vîrardîşê qirkerdiş, yewbîyayîşê xo ra 1965î ra dima kerdo aktuel.
Goreyê tayê vatoxan demê qirkerdişî de dêrsimîjan û elewîyan tayê armenîyan rê wayîrîye kerda. Goreyê tayênan zî 20.000 armenîyî nê qirkerdişî ra bi hetkarîya dêrsimîjan xelisîyayê. Seyîd Riza zî bi sefkananê xo ardim kerdo, tayê hetê cêrî ra tayê zî hetê rojakewtenî ser xelesnayê. Na însanîyetêka zaf muhîm a labelê leyê qirkerdişan de çem de yew dilape bîya. Zafê kesî zî bi hukmê tayê eşîran Dêrsim de mendê. Ewro nînan ra tayê vurîyayê, bîyê elewî. Çike vanê mabênê ma û elewîyan de zêde ferqêko pîl çîn o. Ewro Dêrsim de ê ke xo kerdo eşkera, înan Komela Ermenî ya Dêrsimî awan kerde.
Armenîyan tirkan ra kesî nêkişto
Qirkerdişê Armenîyan de bi marîfetê Alayê Hamîdîye tayê kurdan zî ca girewto. Seba hêgayan û zernan xeylê ermenîyî kiştê. Guman çîn o ke xeylê elewîyan û êzîdîyan zaf armenî û suryanî xelesnayî. Hema xeletîyî zî zaf bîyê. Tena bi hukmê dewlete nêbeno. Helbet ewil gereke dewlete ma reyde bêra têrî. Hema ma zî bara ma rê çike est o gereke ma ey zî qebul bikerî. Qirkerdişê Armenîyan ser o tena dama tirkan, kurdan ya kî elewîyan helayîye de nêbîya. Hem wextê qirkerdişî de hem zî badê qafika çepgîran zî zêde zalale nêbîya. Raştgîran qe mevajî. Çike înan wîjdanê xo roto. Têrî ameyîş tîya de bimano goreyê înan; armenîyan, tirkan rê jênosîd viraşto. Tena ke merdim înan ser o şêro vanê: “Werrekna ma pêro bikiştêne. Eke ma pêro bikiştêne, ewro wina ma ver nêameyêne.” Nê bêfam î, nê xo vîr ra kenê, ewro kes nêvano ko armenîyan tirkan ra qet kesî nêkişto.
Neteweyê Yewbîyayî no sûc qebul kerd
Ortê înan ra zî helbet tayê merdimê gonewerî vejîyê. Hema ney gereke xo vîra mekerî, ê armenîyan bi destê kesan, ê tirkan bi destê dewlete virazîyo. Nê ke Qirkerdişê Armenîyan înkar kenê, nê gereke cewabê nê persî zî bidê: “Armenîyî zî nê welatî de qirkerdiş nêdî, o dem ewro qe çîn o?” Neteweyê Yewbîyayeyî encamê qirkerdişî de no suc maddeyo diyine de wina areze kerdo; yew qelfe ra her kes kiştene, endamê qelfeyan rê zerar lesa û fikrê dayene, qelfeyê xo îdame nêko, tayê ya kî pêro îmkanî werte ra wedernayene ya kî vurnayene, qelfe mejedîyo deyin, bîyayîşê domanan rê tedbîr guretene, domanê qelfe rê zorbajên ronayene ya zî înan yewbîna yew qelfe rê pêser kerdene.
Qirkerdişê Armenîyan de têrî amayîş wina aseno ke rehet nîyo. Çike têrî ameyîş, demo verênî de çi xeletîye ke virazîya, ey qebulkerdişo. Tirkîya hata nika gunayanê Îttîhat Terakkî de têrî nêameye. Dewlete tena Qirkerdişê Armenîyan de nê, Qirkerdişê Qoçgîrî, Agirî, Zîlan, Dêrsim, Gurgum, Çorum, Sêwazî û ê bînan de zî hîna têrî nêameya. Têrî ameyîş nîya bimano, ê ke peyde mendê ê zî asîmîle kerdê, ardê rayîrê xo ser.
Bi Şorişê Rojawanî dinya ra bîyê omid
Bi Şorişê Rojawanî êdî şaran xo bi xo xo rêxistin kerd û vera çeteyan têkoşîn danê. Kurdan sey 110 serrî ra ver êdî bi rehetî nêxapênê. Senî ke Rojawan de bi qewetê şaran zorê çeteyê DAÎŞ, EL NUSRA û HTŞ’yî berd, şaran bi hewayêko hempar Rojhelatê Mîyanênî de sîstemê xo awan kerd û dinya rê bîyê omid.
