Sazîya Heqanê Merdiman a Hengawî raporê xo yê serrane ya 2025î bare kerd. Goreyê raporî, serra 2025î seba heqanê merdiman, Îran bîya “serra sîyaye” û dardekerdişî di qatî zêde bîyê, şîdetê vera cinîyan resayo daraxêko tehluke yî.
Sazîya Heqanê Merdiman a Hengawî bi raporêk, yanî bi daneyanê serre yê hîrayan, rewşa heqanê merdiman a serra 2025î Îran û Rojhelatê Kurdistanî de eşkera kerde. Rapor nîşan dano ke badê alozî û şerê 12 rojan ê mabênê Îran û Îsraîlî, daraxê binpaykerdişê heqanê merdiman, bi taybetî dardekerdiş û kiştişê teberê mehkeme, zêde bîyo.
Rekorê darakerdişan şikîyaye
Xala tewr girînge rapor de hûmara dardekerdişan a. Serra 2025î de hezar û 858 tepişteyî ameyê dardekerdene. Na hûmare goreyê serra 2024î (909 dardekerdişî se ra se zêde bîya. Mîyanê dardekerdişan de tewr tay 55 cinîyî û domanêk estê.
Kurdî bi ‘dişmenîya Homayî’ yenê dardakerdene!
Serra 2025î de, bi desan çalakwanê kurdî bi îdîayanê sey “endamîya partîyanê kurdan” û “dişmenîya Homayî” hepisxaneyanê sey Urmîye, Sine û Kerecî de ameyî dardekerdene. Bi taybetî çalakwanê kurd, beluç û ê ke tewrê xoverdayîşanê vera hukmatî bîyê, bi îdîaya sey dişmenîya Homayî ameyî dardekerdene. 81 tepişteyî bi hawayêko nîmite û 11 tepişteyî verê çimanê raya pêroyî de ameyî dardekerdene.
Şîdetê dewlete û rişnayîşê guleyan
Hêzanê hukmatî serra 2025î de bi rasterast 74 welatijê sivîlî kiştê. Zafê nê kiştişan herêma Belucistanî de ameyê meydan. Her wina hepisxaneyan de zî rewşe xirabêr bîya; 59 tepişteyan cuya xo vînî kerda ke 7ê înan binê îşkenceyî de ameyê kiştene. Zafê nê tepişteyanê ke cuya xo vînî kerda kurd ê.
Şîdetê vera cinîyan
Rapor bal anceno serê birîna komelkîye ya pîle. Serra 2025î de tewr tay 207 cinîyî ameyê kiştene. 31 cinîyî bi baxaneyê “namûsî” ameyê kiştene. Xeylê cinîyî semedê redkerdişê waştişê zewacî ya zî waştişê cîyabîyayîşî ra ameyê kiştene.
Zextê serê çalakwanan
Serra 2025î de hezar û 552 kesî bi baxaneyanê sîyasî û dînî ameyê tepiştene. Nê tepişteyan ra se ra 47 kurd ê. Her wina 48 domanê ke temenê înan 18 serreyî ra şenik ê ameyê tepiştene. 454 çalakwanî bi pêro hezar û 766 serrî heps û 728 derbanê qamçîyan ameyê mehkûmkerdene.
Kiştişê kolberan
Serra 2025î de 59 kolberê kurdî bi hêrişanê pasdaran rî bi rî mendê. 25 kolberan cuya xo vînî kerde, 34 kolberî zî birîndar bîyî. Her wina 20 kolberan rîyê teqyayîşî yê bombeyan ra cuya xo vînî kerde û 25 kolberî zî birîndar bîyî.
Vengdayîşê Mîyanneteweyî
Çalakwanê heqanê merdiman veng danê ke komelê mîyanneteweyî vera politikaya dardekerdişî bêveng nêmano. Yeno dîyarkerdene ke zafê nê dardekerdişan badê îşkenceyanê giranan û bê avûkat, mehkemeyanê ke dadperwer nîyê de ameyê birnayene.
Goreyê agahîyanê peyênan ê sazîyanê heqanê merdiman sey Hengaw û Tora Heqanê Merdiman a Kurdîstanî, destpêkê serra 2026î de hûmareka zêde ya tepişteyanê kurdan hepisxaneyanê cîya-cîyayan ê Îranî de bi taybetî Urmîye, Sine û hepisxaneyê Evînî yê Tehranî de binê tehlukeyê dardekerdişî de yê.
Vengdayîşê Hengawî
Sazîya Hengawî netîceyê raporî de dîyar kena ke rejîmê Îranî bi baxaneyê “asayîş” û “şerî”, hêrişê xo resnayo daraxêko sîstematîk. Hengawî veng da komelê Mîyanneteweyî ke vera nê darakerdişan û binpaykerdişê heqanê neteweyanê bînan bêveng nêmano.
