Rayberê Şarê Kurdî Abdullah Ocalanî mektûbê xo de Têgêrayîşê Cinîyan rê şawito, îfade kerd ke kerdoxa awankere cinî ya û vat, “Projeya min a cinî hema-hema temam bîye la nika vernîya mi de pratîkêko girse û wezîfeyê ciwînayişî est o.”
Kordînasyonê PAJK’î bi munasebetê 8ê adare Roja Cinîyan ê Kedkaran ê Dinya mektûbo ke Rayber Apoyî şawito têgêrayîşê cinîyan rê sey “dîyarîye” sîteya xo de weşana.
Mektûb wina yo:
Herkesî de nêzdîbîyayîşêko subjektîf ê cinîyan, heyecan yan zî lenetêk est o. Yan zî korîye. Eke na dinya de ma do qala yew homaye bikerê, mi rê dahîna raşt a ke bingeyê ci cinî ya, heta mecbûrî yo. Babeta ke mi heyret kena a ya ke nêrî heme tekelê zanayîşî û hêzê xo koletîkerdişê cinîyan de bêsînor şuxulneno. Bê ke tu qaîdeyo etîk-polîtîk bişinasno cinîyan ruhî û bedenî hende helnayo, mi rê sey babeta tewr bingehine ya felsefeyî yena. Qaso ke texmîn beno, ci ra zêde hewceyê felsefe, zanist-felsefe, heta cigêrayîşê dîn-mîtolojîye est o ke bêrê xorînkerdene û babete roşn bikero. Û bi naye etîk û estetîko raşt ê merdimîye, awankerdişê warê polîtîkî, coka sazgehkerdişê komelê demokratîkî eşkerakerdiş, ke babetê bingehên ê sosyolojîye coka jineolojîye bo, no, musnayîşî lezabez keno.
Marksî nirxnayîşêk de vatbî “çîyo ke merdimane yo, mi eleqedar keno”. Ez wazena ceewab bida ke “cinîya însane hîna vêşêr mi eleqedar kena.” Sosyalîzma reale ke xo tewr zanistîye vînena, cinîyan rê hende kor ewnîyayîş hem sedemê tewr muhîm ê rijîyayîşê ci yo hem zî delîlo ke pederşahî çend rêçe verdaya. Wexto ke ez reel-sosyalîzm vîyartêne alternatîfê ke xurt bî “sosyalîstbîyayîş ganî têkilîya azade ya raştêne ya ke ganî do cinîyan reyde bêro viraştene” mi rê sey peymo bingehin qebûl bî. Heta merdimo raşt bîyayîş, qutbîyayîşê alemê heywanan ra tena bi peymê seypê, azad, etîk û estetîk ke do cinîyan reyde bêro viraştene, mumkun beno.
Sîstemê kiştoxî yo kastîk komelkî
Manîfestoya peyêne de mi waştêne ke vaja, destpêkê sîstemê kiştoxî yê kastîk komelkî de ruhê cinîyan ame çinkerdene û modernîteya kapîtalîste ya moderne bedenê ci meytî ra xirabêr kerd. Şima zaf rind zanê: Cinîyê tewr zaf vanê “şima ez ganî û bedenî ra kerda”. No tarîxê dergî de cumleya domdar a.
Manîfesto de yew tespitkerdişê muhîm zî derheqê pênasekerdişê neweyî yê sosyolojîye de bî. Goreyê mi sosyolojî sey zanistê komelî nêşêno bêro awankerdene. Çunke taybetîya tebîeta dîyine ya komelî, sebebê ke mana ke têkilîya bêsinorî ra nêyena, zanisto ci zî nêşêno bibo. Dahîna raşt vajê bingeyê ekonomîkî (K. Marks, Engels), awanîya komelkîye (Weber) û awanîya nasnameyî (Durkheim) sey nê cigêrayîşî bibê zî “dinya manaya girde” ya tebîeta komelkîye zanistî nêşênê cigêrayîş bikerê. Bikerê zî ganî naye etîk-estetîk, coka ganî vajîyo hunerê komelê polîtîkî. Helbet “mezbahaya kulturî” ke modernîteya kapîtalîste binê mektûbê endustrîya kulturî de viraşta, ez naye ra nêvana huner.
Komelê dayîkîye
Herinda tezê Marksîzmî yê “tarîx têkoşînê sinifan o” ez resaybîya pênasenayîşêk ke “heme tarîx, verê nuştişî zî tede, pêkewtişê komun-dewlet o ke şikiştişê klanî ra vejîyeno.” Komunbîyayîş ke cigêrayîş û vatişê dergî hewce keno esasen bi faktorê cografyaya sere mihrê Zagros-Torosî de ke flora û faunaya ci munasîb ê, nêzdîyê 50-30 hêzar serrî yo sey komelêko dayîkîye arkeolojîk zî şêno bêro tespîtkerdene. Nê tarîxî de tu peykero nêrî çin o, heme peykerê ke vejîyayî peykerê cinîyan ê. Na zî na raştîye îfade kena. Heta neolîtîkî komelê dayîkîye arêdayîşêko gird keno. Bi taybetî ziwan, kulturê nebat û heywanan de. Heta demê komelê cabîyayan teqez o ke kulturo serdest cinîyan ser o yo. Delîl nêzdîyê kokê heme ziwanan de unsurê makî yo. Eynî wext de kulturê Ma. Na sewîyeya peyêne de klûbê nêrîyan ke kiştişê heywananê gandaran de xeylê tecrube û hêz girewt xo dest, na dewlemendîye piştîya xo de dîye û bi asanî kiştoxîya heywanan ra ver bi komelê cinîyan ame. Verê naye birayê ke pawitoxê cinîyan bîyî, xalî û ciwanê nêrîy kiştî û arêdayîşê înan girewtî xo dest. Dima kerdî kole. Rasta ruhê cinîyan ame çinkerdene. Homayo nêrî wina vejîya. Dima homaya tebîîye ra vîyartiş bî dima homayê nêrî yê asmênî. Peynîya ci Mîtolojîya Sumerî û dewamê ci tarîxê dînanê yew homayî ra bi asanî şêno bêro vetene. Pêkewtişê Homa Enki-Înanna û vatişê mîtolojîk ê Destana Gilgamêşî na raştîye nîşan dano û a roje ra heta ewro edebîyat, sîyaset, sosyolojî esasen nê nêrîyo ke hêzdar û serdest bîyo, îfade kenê.
Projeya min a cinîyan hema-hema temam bîye
Babeta ke mi heyret keno o yo ke tarîxê medenîyetê dergî de na raştîya ke ganî bi asanî bêro dîyene û fehm bibo, verba ney de çira ma hende şûurêko kor û awanîya hîsî de mendî, israr kerd. Sere de jineolojî û sosyolojî, heta sosyalîzma newîye (sosyalîzma badê reel-sosyalîzme) cigêrayîşê komelî, hunerê komelî berpirsîyar ê ke na raştîye bêra eşkerakerdene, teorîzekerdene û apey bêro berdene bi awanbîyayaşê komelkîye.
Hevalê min ê delalî, rasta projeya min a cinîyan hema-hema temam bîye wexto ke mi na vate, mi waşt ke nê vatişî îfade bikera. La nika vernîya mi de karêko pratîk o girse, karêko ciwînayîşî est o.
Eleqeyê hevalanê cinîyan ke zêde beno, dostî, persê înan eşkera ke mi benê ver bi cîgerayîşanê neweyan. Cayê mi û şertê miê têkilîye bes nîyê ke cewab bida, no eşkera yo.
Tarîxî de kerdoxa ke komelî awan kena, cinî ya
Proseso ke ma mîyan de yê, prosesêk o ke cinîyî şênê rolêko dahîna aktîfî kay bikerê. Awankerdiş do bi pêşengîya cinîyan reyde bêro viraştene. Tarîxî de zî kerdoxa ke komelî awan kena, cinî ya.
Komelkîbîyayîş dormeyê cinîyan de û bi destê cinîyan şekil gêno. Na raştîya sosyolojîk a. Cinîyî hem şûurê azadîye hem zî sewîyeya rêxistinbîyayîşê xo ra potansîyel de yê ke şênê pêşengîya prosesê awankerdişê neweyî bikerê. O wext ganî no potansîyel qewet ra bêro vurnayene bibo fîîlî û xebitîyayîş û çalakîbîyayîşê ke naye bikero rojeva bingeyine ya rêxistinbîyayîşê cinîyan o. Çunke no proses prosesêk o ke cinîyî şênê azad bibê û azad bikerê.
Hêzê prosesî yo bingeyin cinî yê
Hêzê prosesî yo bingeyin cinî yê; coka ganî cinîyî şexsê xo dahîna sîyasî bikerê. Herinda nêzdîbîyayîşê hîsdarî de, cinîbîyayîşêk ke hetê sîyasîbîyayîşî ra hîna vernî de yo, na averşîyayîşî de zaf muhîm o. Bê raştîya polîtîke nefes zî nêgêrîyeno. No zaf muhîm o û bawerîya mi temam a ke şima do ser bikewê. Xeta ma ya îdeolojîke ya azadîya cinîyan zanîyena. Cinîyan hetê azadîye û rêxistinbîyayîşî ra sewîyeyêka muhîme girewta xo dest. Ganî şima îdeolojîya xelasbîyayîşê cinîyan ra biresê sîyasîbîyayîşê xelasbîyayîşê cinîyan. Xora her ca de averşîyayîşê ci yê pratîkî beno. Ez bawer kena ke şima do bibê pêşnegê sîyasîyê xurtî yê cinîyan.
Şima zanê ke mi tu wext şima terk nêkerdî. Ez bawer kena ke îfadeyo tewr realîst yê eşqê platonîkî yê derheqê komelkîbîyayîşî de no yo.
Çîyo ke nêbeno realîzekerdene îdealîzekerdişê ci
Fehmê eşqî û nêzdîbîyayîşê têkilîyanê cinî-camêrdî yê merdimêkê sosyalîstî kesayetê ci nîşan dano. Hîso ke kiştoxo kastîk sey “eşq” bazar keno seba dewamê koletîya cinîyan rêxistine bîyo, ganî naye rind bêro fehmkerdene.
Konseptkerdişê ke ez vana “eşqo platonîk” ganî xelet nêro fehmkerdene. Eşqo platonîk îdealîzekerdişê a babet o ke nêşêno bêro realîzekerdene. Îdealîzmê eşqê platonîkî realîzmê eşqê pratîkî ra biqîymetêr o. Şima şênê naye ser o xebitîyê. Ganî şima ver bi realîzmê eşqê pratîkî aqil û zerrîya xo nêvurnê. Ganî ma eşqê platonîkî weçînê. Çunke realîzmê eşqê pratîkî de pirro defikî est ê.
Peynî de, averşîyayîşê şima ez muhîm nirxnena û sey “dewrê qehremanîya cinîyan” biname kena û şima pîroz kena. Cuya şima ya qehremane teqez zaf etîk û estetîk a. Vera kiştoxê kastîkî cewabo tewr xurt ê nê dewrî yo. Mesela derheqê viraştişê cuya newîye ya merdimîye de yo. Heta ke ma bi cinîyan nêresê sirranê raştan ê cuye, ziwanê gerdûnî nêgêrîyeno.
Sere de şima, şima pêro û heme dostê ke persenê, ez wazena serra ke yena, biba serra şima bimanaye, ver bi eşq û heskerdişî şêro, bi hurmet selamê xo şawena.
