Cagirê Hemserekanê Pêroyî yê DEM Partî Mehmet Ruştu Tiryakî yê Rayberîyanê Herêmî ra berpirsîyar o, da zanayene ke Tirkîya rîyê tersê xoserîye ra şerh ronayo 6 nuqtayanê Peymana Mîyanneteweyî ya Şertê Xoserîya Rayberîyanê Herêmî û waşt Tirkîya hem fek tersê xo ra verada hem zî şerhî hewana.
Peymana Mîyanneteweyî ys Şertê Xoserîya Rayberîyanê Herêmî ya Ewropayî 15ê Teşrîna Verêne ya 1985î de ameye qebulkerdene û 1ê Êlula 1988î de kewt merîyetî. Tirkîya nê şertî 21ê Teşrîna Peyêne ya 1988î de qebul kerd û 6ê Nîsana 1993î de heme qanûnanê xo de ca da ci. Tirkîya bi baxaneyê ‘Fikarê ma est o’ şerh rona 6 nuqtayan ser o. Mîyanê nê nuqtayan de Xoserîya Rayberîyanê Herêmî est a û Tirkîya rîyê sîstemê merkezî ra, nê şertî nêkerdê merîyetî.
Bi destpêkerdişê prosesê Aştî û Komelê Demokratîkî yew babetê ke yenê munaqeşakerdene, înan ra yew zî Xoserîya Rayberîyanê Herêmî ya. Seba Xoserîya Rayberîyanê Herêmî goreyê Peymana Ewropayî bêra ca, ganî Tirkîya fikaranê baxaneyê xo yê nê 6 nuqteyan ser o hewana û nê 6 nuqteyan zî bikera merîyetî.
Partîya Têduştî û Demokrasî ya Şaran (DEM Partî) waştişê sîstemêkê nemerkezî, sîstemo ke rayberîyanê herêmî xurt keno, seba ke no qanûn şaredarî rê yan zî rayberîya herêmî rê bikewo merîyetî xebatanê xo domnena.
Cagirê Hemserekanê Pêroyî yê DEM Partîye Mehmet Ruştu Tiryakî yê Rayberîya Xocayî ra berpirsîyar o, derheqê Xoserîya Ryaberîyanê Xocayî û xebatê înan ser o Ajansê ma rê qisey kerd.
‘Çi heyf ke Tirkîya sîstemê xoserî ra tersena’
Cagirê Hemserekanê Pêroyî yê DEM Partî Mehmet Ruştu Tiryakî îfade kerd ke 47 dewletan nê şertî îmza kerdo û nê dewletan ra yew zî Tirkîya ya û wina va: “Serdemê AKP’yî de qanûnanê rayberîyanê herêmî bedilnayîş virazîyayî, nê qanûnan ra yew zî qanûnê şaredarîye biyê. Demê Tirkîya no şer qebul kerdbi, qanûn nuqteyêk vîyareno; Heyetê Wezîran her tim eşkeno nê nuqteyê fikarî hawanî. Serra 1993î ra heta nika no fikar nêameyo hewanayene. Semedê fikaranê ke Tirkîya vera nê şertê pêameyîşî nîşan dano tersê xoserîye yo, çîke pergalê Tirkîya merkezbîyayîşî ser o awan bîyo.”
‘Wa hetê rayberîyanê herêmî de game bêrê eştene’
Cagirê Hemserekanê Pêroyî yê DEM Partî Tiryakî dîyar kerd ke Tirkîya yewpawitişî ser o awan bîya û wina domna: “Cayêkê sey Kurdîstanî ke kurd uca de ciwîyenê nêwazenê rayberîyê herêmî bihêz bibê. Yanî heqê rayberîya herêmî yê şarê kurdî zî qebul nêkenî. Seba çareserîya meseleyê kurdî ganî babeta rayberîyanê herêmî de zî gamî bêrê eştene.”
Tiryakî îzeh kerd ke prosesê ‘Aştî û Komelê Demokratîkî’ de wa 3 hetan ra gamê qanûnî bêrê eştene û qiseykerdişê xo wina qedîna: “Xebatê goştarikerdişî yê komîsyonê Meclîsî biqedîyê û komîsyon plansazîya pêvînayîşê Rayberê Şarê Kurdî Abdullah Ocalan reyde bikera û dima ra zî aamdekarîya taslaxê pêşnûmayê qanûnî bikero. Şaredarîyanê Kurdistanî tena nê, şaredarîyanê Tirkîya zî bi hewayêko pozîtîfî tesîr bivînî. Wa şaredarîyî hîna bihêz bibê. Ganî Tirkîya tersê xo ra fek verada û şerhî Qanûnê Rayberîyanê Herêmî ser o bi lez hewana.”
