Şaredarîyê DEM Partî nê 2 serran de warê ekolojî de xeylê xebatî kerdê, la zaf hedefê ke dayîbî xo ver nêameyê caardene. Zafê şaredarîyan xebata ronayîşê daran û zêdekerdişê cayanê keweyan ra raver nêşîyê.
Yew famkerdişê bingeyênî yê şaredarîyanê Partîya Têduştî û Demokrasî ya Şaran (DEM Partî) ekolojî yo. DEM Partî, goreyê programê partî û famkerdişê xo yê sîyasetî, her tewir projeyo ke tede razîbîyayîşê şarî çin o, ey rê vera vejîyena. Pawitişê erdanê zîretî, mêrgan, daristanan, zereyê çeman û cayanê cuye yê xozayî sey tercîhê verênî vînena.
Goreyê xebera Ajansê Mezopotamya ra, DEM Partî ya ke zêdekerdişê çimeyanê enerjî, dostê tebîetî pawena, vera polîtîkayanê endustrîyalan de zî hetê berardoxanê qijan de ca gêna. Reyna vera taybetkerdişê çimeyanê awe zî vejîyena; dîyar kena ke awe û xida heqê bingeyin ê.
Sîyasetê ekolojî yê Dem Partî
Nê polîtîkayî heme, beyannameyê weçînayîşê herêmî yê 31ê Adara 2024î yê partî de zî ca girewtbî:
*Ma do îmkananê komresî yê ercan, ewle û weşî zêde bikerê.
*Ma do semedê peyayan rayîranê rayîrşîyayîşî yê weş û ekolojîkan zêde bikerê.
*Ma do şaristanan de sîstemo rayin vila bikerê û hem problemê trafîkî sivik bikerê hem zî torra komresî aver berê.
*Ma do projeyanê girdan yê ke sucê eko-qirkerdişî û fealîyetanê sarmayedarî û înşaatî yê ke do dengeyê ekosîstemî xerabe bikerê rê ruxsatê îmarî nêdê.
*Ma do daristan, mera û zozanan de bêşert vernîya îmarî bigîrê.
*Ma do şaristanan de wesayîtanê motorinan rê girewte ‘Herêmanê Ekolojîkan’ awan bikerê.
*Ma do cayanêko daristanî vêşayê û texrîb bîyê rê destûrê awanîyan nêdê.
*Ma do ‘Keyeyanê Daristanî’ yê ke tede hacet û ekîpmanê lazimî estê awan bikerê.
*Ma do vera eşteyê sanayî yê ke çeman leymin kenê û huşk kenê vera înan têkoşîn bidê.
*Ma do xeriteyanê cayanê ziwayîye amade bikerê.
*Semedê afernayîşê şaristanê dostanê îklîmî, ma do seba sifirkerdişê xebitnayena sotemenîya fosîlî bikewê têgêrayîş.
*Vera kulturê îsrafî de, seba awankerdişê kulturê tesarufî ma do kampanyayanê cîya-cîyayan organîze bikerê.
Yew pers û verpesî
Qismê nê rêza xebera ma ya dosya de, ma do nê hedefan ser o biewnê xebatanê ekolojîyî yê şaredarîyan. Na nuqta de ma şaredarîyan rê tena yew perse pers kerde:
“Derheqê ekolojîyî de kamcîn xebatî ameyî kerdene? (ronayîşê daran, awankerdişê herêmanê ekolojîkan, afernayîşê şaristananê dostanê îklîmî, kampanyayê tesarufî, planê îmarê ekolojîkî, xebatê derheqê daristan û zozanan de, vera eşteyanê sanayî de têkoşîn, akerdişê keyeyanê toximanê xomalîyan, xerckerdena awe, zêdekerdişê cayanê keweyan… )”
12 şaredarî: est o, çin o, eya!
Şaredarîyê Şemrex, Wêranşar, Dîgor, Bazarcix, Qereyazî, Altınova, Elmakaya, Qereçoban û Tekmanî, persê ma bêverpers veradayî. 12 şaredarîyan zî nê persî rê tenya bi vatişê “eya”, “est o” yan zî “çin o” verpers da. Verpersanê şaredarîyanê bînan de xebata ekolojîke ya hempar, tenya ronayîşê daran û zêdekerdişê cayanê keweyan bî.
Xebata 26 şaredarîyan: Ronayîşê daran
Şaredarîyê ke vatî ma tena darî nayê ronayene: Farqîn, Erxenî, Karaz, Pasûr, Licê, Yenîşehîr, Misirc, Artuklu, Cizîr, Kerboran, Dêrik, Gundikê Melê, Nisêbîn, Pirxûs, Gimgim, Ebex, Serav, Westan, Şax, Erdîş, Payizava, Milazgîr, Curnê Reş, Hewag, Pirsûs, Bulam.
Tayê xebatê bînî yê ke ameyî dîyarkerdene:
Milazgir: Kampanyayê tesarufê awe û elektrîkî, xebata projeya GES’î.
Amed: Arêdayîşê rûnê nebatan, Kitabxaneyê Toxuman, tercîhkerdişê nebatên ke awe tay wazenê.
Tetwan: Binê Gola Wanî de 50 hezar metrekup lêzdike ameyê pakkerdene.
Artemêt: Atolyeya “Krîzê Îklîmî û Ferqkerdene” ameyê viraştene. Verê eşteyê ke kewenê Gola Wanî sero xebatêko hîra yê zanayîşî ame kerdene.
Cografya qîrena
Hemsereka Komîsyonê Ekolojî yê DEM Partîye Melis Tantane û Serekê Komîsyonê Dormerayî yê Baroyê Amedî Ahmet Înanî reyde ma nê babetî qisey kerdî. Tantane bale ante polîtîkayanê bêmerdimkerdişî ser û vat: “Şer bi xo tewr pîlê eko-qirkerdişî yo. Çar perçeyê Kurdîstanî zî no çî ciwîya. Bê destûr maden û kargehê kerrayî xebitîyenê. Cografyaya Kurdîstanî qîrena, ‘ma nê çinbîyayîşî ra bixelisnê’ vana.”
Tantane dîyar kerd ke nê 2 serrî rind nêameyî erjnayene: “Verî tersê qeyûmî estbî. Dima problemê malî estbî. Şaredarîyanê ma xebatêk sey dar-ronayîşî kerdî la nê nêmanenê şaredarîya ekolojîke. Ver bi xirabîye şino.”
Înan: Îdareyanê herêmîyan xoverdayîşêko hempar nêdanê
Av. Ahmet Înanî zî bale ante projeyanê madenî ser û vat: “Nika wina vila bîyê ke do keyeyanê merdiman zî bigêrê. Texrîbatê ekolojîyî tebîetî ra pîya hêrişêk o vera komelî de zî esto. Ma nêeşkenê vajê ke îdareyê herêmî yê Kurdîstanî vera texrîbatê ekolojîkî de têra xoverdayîş nêdano yan zî xîretê awankerdişê sîyasetêko hemberî de yê. Çi heyf ma nê merheleyî ra zaf dûrî yê.”
