Iraq û Başurê Kurdistanê di aiyê çavkaniyên enerjiyê de pir dewlemend e. Lê ji ber polîtikayên şaş qeyrana aborî zêde dibe. Pisporê aborî Mihemed Hisên bal kişand ser krîzên aborî ya Iraq û Herêma Kurdistanê û got: “Dibe ji ber ketina nirxên neftê yên li bazara cîhanê careke din krîzên aborî û pirsgirêkên aborî yên li Iraq û Herêma Kurdistanê serî hilde.”
Pisporê Aborî û endamê Desteya Rêveberiya Rora Aborînasiyê ya Iraqê Mihemed Hisên derbarê bandora biryara Donald Trump a li ser baca zêde ya gumrikan û pêşbîniyên di ware aboriyê de û bandora wê ya li ser aboriya Iraq û Herêma Kurdistanê ji Ajansa ROJNEWSê re nirxandin kir.
Pisporê aborî Mihemed Hisên anî ziman ku eger nirxê nefta birît li bazara cîhanê serê her bermîlek 1 dolar bikeve, salekê bi giştî dahata neftê, 1 milyar û 180 milyon dolar kêm dike û got: “Li gorî yasaya bûdceya Iraqê nirxê neftê weke 70 dolar hatiye destnîşankirin. Li gorî vê dewleta Iraqê di salekê de 30 trilyon dinar deyn bike, wê demê dikare yasaya bûdce bicih bîne.”
‘Iraq bi krîzên mezin ên aboriyê re rû bi rû bimîne’
Mihemed Hisên destnîşan kir ku ji bo dewleta Iraq ji deyndanê rizgar bibe divê serê her bermîlekê 92 dolar neftê bifiroşe û ev agahî da: “Sala 2024an nirxê neftê ya li Iraqê 77 dolar bû. Tevî vê jî hê jî dewleta Iraqê 15 trilyon dînar deyndarê navxwe ye. Li gorî vê em dibînin dewleta Iraq deyndare û ketiye krîzên aborî. Ji bo wê îsal wê Iraq bikeve nava krîzên mezin ên aboriyê.”
‘Pirsgirêka dayîna mûçeyê herêmê wê derbikeve’
Pisporê Aborî û endamê Desteya Rêveberiya Rora Aborînasiyê ya Iraqê Mihemed Hisên bal kişand ser rewşa aboriya Herêma Kurdistanê û ev nirxandin kir: “Ji ber ku Herêma Kurdistanê beşek ji Iraqê û mûceyên karmendan ji Bexda digire, ew pirsgirêkên aborî yên Iraq rû bi rû dibin, wê bandora xwe li ser herêmê jî bike. Ev yek wê bi xwe re pirsgirêka dayîna mûçeyên karmendên Herêma Kurdistanê bîne.”
‘Plana stratejîk û demdirêj ya ji bo bûyerên ne li bendê nehatine çêkirin’
Mihemed Hisên diyar kir ku yekane çavkaniya aboriyê ya Iraq û herêma Kurdistanê nefte û anî ziman ku divê plan û projeyên wan ên stratejîk û dûr û dirêj ji bo mijarên ne li bendê derkevin pêş bihata amadekirin û wiha domand: “Ji ber wê niha çareseriyeke baş ji bo krîz û qeyranên aborî yên li Iraq û Herêma Kurdistanê nîne. Yekane çareserî ewe ku pişt bidin qadên cihêreng ên aboriyê yên weke çandinî, turîzim, pîşesazî, gihadin û hwd. eger li gel neftê pişt bi vê yekê bê girêdan, wê gel bikeve nava tevgerê. Ji ber ku tenê pişt bi neftê hatiye girêdan, nikarin sûdê ji van kêrhatiyên mirovî bên girtin.”
‘Neftê difiroşe derve, elektirîk, gaza xwezayî û elektirîkê ji derve dikire’
Pisporê Aborî û endamê Desteya Rêveberiya Rora Aborînasiyê ya Iraqê Mihemed Hisên anî ziman ku Herêma Kurdistan û Iraq salane bi nirxê nêzî 80-90 milyar dolarê Iraqî ji bo kirîna berhemên ji derve û xizmetguzariyê dimezêxe û got: “Beşek mezin ên van tiştan ji Tirkiye û Çînê dikirin. Şerme ku hikûmet nefta xam difiroşe welatên derve, li şûna wê jî gaz, elektirîk û benzînê ji derve dikire. Ev yek jî nîşaneya encama xirab a rêxistinkirin û rêvebirina aboriyê ye. Ji vê re tê gotin aboriya kirê xwer. Ev yek di dîroka Iraq û Herêma Kurdistanê ya 50 salên derbasbûyî de derketiye holê.”
‘Ne raste rast wê bandor li Iraq û Herêma Kurdistanê bike’
Têkildarî baca gumrikan a serokê Emerîka Donald Trûmp ji bo gelek welatan sepandî jî Pisporê Aboriyê Mihemed Hisên daxuyakirin ku bandoreke wisa raste rast li ser Iraqê nake, ji ber ku Iraq tinê bazara wê li ser firotina neftê ye û got: “Bi rengekî ne raste rast hemû ew pirsgirêkên Donald Trump ji bo hemû cîhanê avakirî bandora wê, weke her derê wê li Iraqê jî bike. Ji ber siyaseta şaş a Trump aboriya cîhanê têk dide, krîzên aborî çêdike. Ev yek jî bandorê li ser daxwaza ji bo neftê dibe û nirxê neftê dadikeve. Eger nirxê neftê kêm bibe, wê dahata Iraq û Herêma Kurdistanê jî kêm bibe. Wê demê di peydakirina mesrefan jî zoriyan bikişîne. Ji bo wê nayê zanîn ku bandora pirsgirêka aborî ya Trump derxistî ku bandora xwe li hemû cîhanê dike, wê çiqas dewam bike.”
