AMED – Roniştişê Konferansê Sazgehê Ziwanê Kurdkî de bi sernameyê ‘Domdarî û ameyoxê Ziwanê Kurdkî’ roja dîyine dê dewam kerd. Nê roniştişî de beşdaran balê ante serê muhîmîya ziwanî û polîtîkayê asîmîlasyonî.
Konferansêko vizêrî bi pêşengîya Sazgehanê Ziwanê Kurdkî virazêno bi sloganê ‘Statu ra heta perwerdeyî, seba muzakereyan çarçewaya ke newe’ dest pêkerdbî, ewro zî dewam kerd. Konferans ÇandAmed o ke qezaya Yenîşehîrî ya Amedî de yo virazîyeno, roniştişo yewin bi sernameyê ‘Domdarî û ameyoxê Ziwanê Kurdkî’ dewam kerd. Moderatorîya roniştişî Nuh Bozkurt kerd û parlementerê DEM Partî Berîtan Guneş Altin, Nuştox İsmet Konak û Başûr ra Karwan Aref sey qiseykerdox tewrê konferansî bîyî.
Berîtan Guneş Altin babeta “Seba ke resnayîşê ziwanî ver bi neslanê neweyan bêro caardene, kamcîn metodê tesîrdarî est ê? Ser o qisey kerd.
‘Meselaya ziwanî, meselayêka psîkolojîk û hesas a’
Berîtan Guneş Altin sereyê ewilî de qisey kerd û diyar kerd ke qiseykerdişê ziwanî verê her çî de girewtişê ey şert o û na babetêka zaf muhîm a û wina dewam kerd: “Wexto ke vernîya averşiyayîşê ziwanî de astengî bibê, ew ziwan beno ke vîndî bo. Asîmîlasyonê ziwanî her tim têkilîyê mabênê merdiman vîndî keno. Wexto ke domanêk şino dibistan, ew doman tewr verê ziwanê xo ra yeno visnayene. Reyna mabênê gede û ziwanî ey de têkilîyî xeripîyenê û vîndî benê şinê. Aîdiyetê ey û keyeyî xeripîyenê. Bexşbiyayîşê kultur, ziwan û nasnameyî û têkilîya nîzamê komelî hîna zaf xeripîyenê. Wexto ke domanî ziwanê xo ra dûrî keweno, no beno sedemê şermayîşê qiseykerdişê ey zî.
Zaf reyan ma ziwanê xo ra semedê otoasîmîlasyonî dûrî kewenê. Na meselayêka psîkolojîk û hesas a. Ma qedexekerdene rê vanê ney, la averşîyayîşê ziwanî rê vane eya. Ganî merdim rayîrê vernîya ziwanî nêgîro, gere vernîya ey bêra akerdene. Şermê ziwanî lîteratûr de cayê xo gêno. Seba ke şermê ziwanî bişikîyo, gerek tewr verê vernîya asîmîlasyonî bêro girewtene. Ziwanê morîyan û zafanê nîjadanê bînan vîndî bî. Seba ke nê çîyî bi planê ameyê kerdene. Çi ra ziwanê ke bimiro? Seba ke ziwanêko zîndî bimano, ganî ê keyeyî domananê xo reyde û mabênê xo de her tim bi ziwanê xo qise bikerê. Wexto ke ziwan nêbo ziwanê sîyasetî zî, ew ziwan herikîno û beno ke bimiro.”
‘Kurdîstan 200 serrî yo rastê polîtîkayanê şîdetî yeno’
Dima ra Nuştox Îsmet Konak babeta, “vîlakerdişê ziwanê kurdkî yo komelkî senî eşkeno bêro çalakkerdene?” ser qisey kerd. Îsmet Konak bale ante serê muhîmîya konferansî û wina qisey kerd: “Konferans seba ziwanê ma zaf muhîm o. Ziwan senî xo weş keno, senî aver şino, nê çîyan ser o, nê fealîyetan ser o, konferans zaf muhim o. Şima zanê, Kurdîstan 200 serrî yo, rastê politikaya şîdetî yeno. Wextê Împaratorîya Osmanîyan de, wextê Komara Tirkîya de, ma rastê na polîtîka ameyê, ma vanê, ma zanê. Xeylê nameyî ameyê şuxulnayiş, yanî ziwanê Osmankî de ma vanê; tenkîl, tedîp, tehcîr. Çiqas çekuyê xameliyayîş est ê, çiqas çekuyê milîtarîstî est ê, Pêro derheqê ma de, derheqê Kurdan de, derheqê Kirmancan de şuxulnayê. Yanî înan, îdareyê Tirkan yan îdareyê Osmanîyan, waştê ke Kurdî de bikewê mîyanê daireyê îtîatî.”
‘Çira musnayîşê ferdî?’
Karwan Arefî zî babetê rol û tesîrê warê dîjîtalî ya serê sîstemê perwerdeyî ser o qisey kerd û ard ziwan ke welatê Norweçî pîyê nê welatan ra yew o ke bi serran o perwerdeyê xo derbasê dîjîtalî kerdo. Karwan Arefî qiseykerdişê xo wina dewam kerd: “Demê verênan ra heta nika her çî vurîyayo û perwerdeyî zî xo reyde vurîyayîş ardo. Înternetî endî sînorî wedaritê. No seba ma zaf muhîm o. Endî ameyo na aste ke eke karê ma bi rayîrê înternetî nêbo, o kar endî nêbeno. Endî cuya ma pêro bîya înternet. Tesîrêko zaf gird ê medyaya dîjîtal serê ma de est a. Nika zî Başûrê Kurdîstanî de sey verê endî kes bi kultur û musnayîşê xo nêgêreno. Verê medreseyî bi xo komelî bî. Zafê dewletî serê ziwanî de nêvindenê. Verê cû ma Başûr de sîstemê mektebî ê perwerdeyî awan kerdêne. Çi ra musayîşê ferdî ? Sîstem dimayê beşî yo, yew zî beşêko xoser o , Ganî kesê ke zaravayê kurmancî zanê, gere zaravayanê bînan yê kurdkî zî bizanê. Meselaya ziwanî meselaya ma ya meselaya domananê ma ya.”
Roniştiş bi pers û cewaban qedîya.
