Hemsereka Pêroyî ya Partîya Heremanê Demokratîkan (DBP) Çîgdem Kiliçgun Uçar Konferansê Ziwanê Kurdkî de qisey kerd û bale ante serê polîtîkayanê tarîxî yê dewlete û wina vat: “Wextê ronayîşê dewlete de ronayoxan vat ke ma ju dewleta netewe awan kenê, ganî na dewlete çinbîyayîşê kurdan ser o ma awan bikerêmê. Eke kurdî mîyanê na dewlete de bêrê naskerdene dewlete nêbena netewdewlete. Coka ziwanê ma ser o kamîya ma ser o honde polîtîkayê giranî viraştî.”
Hemsereka Pêroyî ya Partîya Herêmanê Demokratîkan (DBP) Çîgdem Kiliçgun Uçar Konferansê Ziwanê Kurdkî de balê antê serê polîtîkayanê tarîxî yê wextê ronayîşê dewlete yê vera ziwanê kurdkî û wina vat: “Ma qet xo ra pers nêkerd çi ra dewlete hende zîwanê ma de qay kena, honde zîwanê ma de sîyaset û polîtîka kena. Vajîme, ziwan tena ziwan nîyo. Ziwan kamîya mayo, ziwan nameyê kamîya ma yo. Zereyê ziwanê ma de tena çeku çinê; zereyê zonê ma de tarîxê ma esto, îtîqadê ma esto, zanayîşê ma esto.
‘Zanayîşî tarîx û îtîqadî dewlete tersneno’
Dewlete vat ke ez ju dewlete netew awan kena. Nameyê xo newe yo, serrê xo newe yê. Çitur awan bikerême, çinbîyayîşê şarê Kurdan ser awan bikerême. Eke kurdî bibê na dewlete nêbena netewdewlete. Coka zîwanê ma ser o, kamîya ma ser o, honde polîtîkayê giranî viraştê. Mîsalê zafê na mesele ser o. Zafê madeyê ‘Planê Islahatê Şarqî’ ma rê bî awbend, ziwanê ma rê, kamîya ma rê bî awbend. Uca de her made serê ma de ro, serva ma vîraştê. Vanê ke şarê kurdî kar nêdana ci, karê dewlete de ca xo çin o. Êke zonê xo de qişey kenê ma ceza benê yan zî ma surgun kenê. Her çî uca de amade bîyî.
Seserra ma bînê na Planê Islahatê Şarqî de yê.
Ewro ke ma qisey kerd a planê pêro pîya wedarnê, ma ser o zîwanê ma ser o, pêrodayîşê xo ser o wedarnê. Hasan Reşît Tankut ke hevalê ma nas kenê, raver şino ju dewe, dewa Pulurî ya Dêrsimî de Ju çêneka qijkekek yena dewe. Jubînî de qisey kenê fehm nêkenê. A çêneka Dêrsimî ju çeku Tirkî nêzana, ê bînî kî kurdkî nêzanê. Vano ke no derb o. Hemînan ra tepîya, hem Planê Şarq Islahatî ra dima vanê ma Mektebê Leylîyan akerê. Uca de Tirkî bimuse. Eke Tirkî musa, tarîxê xo, îtîqadê xo, xo vîr ra keno. Unca Planê Şarq Islahatî de, Made 14 de derba ma, pêrodayîsa ma, ma çitur heta nîka ard, ma zaf rînd ard. Çinbîyayîşê ma dewlete nêeşka bero sere, estbîyayîşê xo kî nêeşka ma çin bikero. Heta şan vat ke ma dewletenetewe yê. Vat zonê ma teyna ju yo, vat sarê ma teyna ju yo. Ama ma zanemê serekê Meclîsê Tirkîye ame Amed se kerd, zonê ma de qisey kerd, ziwanê kurdkî de qisey kerd. Ma şêre ça ziwan raştîya ma yo. Eke şêrê Kurdîstan, nêeşkenê tena ziwanê Tirkî qisey bikerê; gerekî kurdkî qîsey bikerê.
Meseleya Perwerde û Statû
Meseleya perwerde, meseleya statû. Goreyê mi, statû tena nîya; meseleya statû teyna girêdayeyê dewlete, îradeyê dewlete nîyo. Sifte ma rê statûyeko komelkî hewceyo. Çiko statûyo komelkî? Ziwanê xo bieşkê her ca de qisey bikerê: zereyê çê de, mekteb de, teber de, pazar de, suke de. Ma kî qisey kerd, domanê ma ma ra şermayenê. Ma dî kî Tirkîya ma rind nîye. Ma zonê xo rind qişey kenê, la Tirkîya ma kêmî bena. Ma domananê xo ra, ma û pîyê xo ra, ma pîrikan û kalikanê xo ra şermayîya. Wazenê ke hîm mebo. Statûya komelkî sifte karê ma yo. Statûya komelkî de wazenê ke ziwanê kurdkî tenya Kurmancî nîyo. Wazenê ke sazîyê ma çitur kî ziwanê Kurmancî ser gurêno, emek danê; gerekî serê zonê ma, zonê Dimilkî û zonê Kirmanckî zî bi gurêyo.
‘Ganî mabênê ziwanan de têduştî bibo’
Çîyê vajê, mi rê derd bî. Çar hetê Kurdîstan de ziwanê ma ziwanê kurdkî yo. Kurmancî têduştîyo Dimilkî yo, Dimilkî têduştîyê ê bînî yo. La ma kî ju ca de qîsey kerd, ma ra vanê: “Ziwanê şima fehm nêkeme.” Çimanê mi ser sereyê mi ser, Nêvanê sarê ma zor biderême, emek biderême, fehm bikerême nê ziwanî. Honde xirabin kerd kî ma ra vat Sidika Avar dewlete ma ra vat «terorîst». Ê yê dîlperestê ma ra va zonê xo zano, zonê Kurmancî rind nêzano. Uca de ma va çitur qisey bikerê? Ma destur girewt, Tirkî qisey kerd. Serê ma de kay viraşte.
Ez têgêrayîşê xo nas kena, ez partîya xo nas kena, ez şarê xo nas kena. A kay ra tepîya ma şî Mardîn. Mardîn de pîlê ma, pirîkanê ma ziwanê ma qe nêzanayene. Xo rê kerdo derd zerrê xo ra ameyê leyê mi destê mi girewt, ma ra vat: ‘Ti xêr ameya’ no ma rê bes o.
‘Ziwanê ma dewlemend o’
Serekê ma Birêz Ocalan vano ke ‘Nika nêeşkenime mekteb virazime, nika nêeşkenime akademîyan virazê. Ama şarê ma sey awe qisey kerd û zelal kerd. Bi zanê kî des serre ra tepîya dewlete nêvana ma mekteb viraze, kesê ke nêvano ma rê akademîye viraze. Şarê Kurdî bi xo akademîya xo, mektebê xo virazo.’ Domananê ma destê ma ra şonê. Zafê ma nêzanê qisey bikerê, çimkî ma ziwanê xo înan rê emanet kenime, înan rê mîras kenê me. Ziwanê ma dewlemend o. Ziwanê ma zaf erjîyayeyo. Ma kî zonê xo qisey kerd, zonê bînî ra nêvanime şima dismenê ma yê. Zon ju bînî rê way û birayê; zon jubînî seweknenê.
Ma kî hem zonê xo, hemî ke kamîya xo, hem kî pêrodayîşê zonê xo pêro pîya biseweknê; her ca de hem zonê ma bêro qisey kerden, hem kî pêrodayîşê ma bêro fehm kerdene û bêro naskerdene. Ez bi heskerdene silam û hurmetê xo ruşneno şima ra. Emegê şima weş û war bo. Zonê ma roştî de bo, zonê ma kî pêrodayîşê ma de tew de bo.
