Germbîyayîşê hewayî reyde welatijê qezaya Qilebanî verê xo da zozananê Keleha Memî. Welatîjan ra Îrfan Alturkî dîyar kerd ke ê cuya ke sîstem înan rê ferz keno, qebul nêkenê û vat: “Zozanan de cuyêka komunale est a. Rixmê heme zehmetîyan zî cuya zozanan weş a.”
Qezaya Qilebanî ya Şirnexî ke bi ko, bi daristan û xozaya xo ya zengîn yena zanayene, seba welatijan zî çimeyê debarî ya. Welatijê Qilebanî ke bi ramitiş û heywankarî debara xo kenê, mewsîmê hamnanî de verê xo danê ko û zozanan. Cayanê yew ra ke welatijî hîna zaf şonê, Kelaya Memî ya. Koyê Kelaya Memî mabênê Qileban û merkezê Şirnexî de manena û girêdayeyê qezaya Qilebanî ya. Kelaya Memî koyêko berz o û 3 hezar 300 metre berz o.
Şirnexî de bi maneyê “Ewleyî” xeylê herême ameyê qedexekerdene. Keleha Memî de zî gelekî cayî ameyê qedexekerdene û welatijê ke yenê zozanan bi destûr yan zî nêeşkenê pezanê xo berê ê herêman. Welatijê Qilebanî ke bi heywankarî debara xo kenê û mewsîmê hamnanî de pezanê xo benê zozanan gelek reyan bi nê qedexeyan reyde rî bi rî manenê. Serranê 1990î de zî gelekî cayî tîya de ameybî qedexekerdene. Nika zî gelekî cayî qedexe yê. Coka welatijî zehmetîyan reyde rî bi rî manenê.
Cuya zozanan
Ameyîşê welatijan ê zozanan goreyê serranê verînan kêm bîya. Welatijî konan akenê û ê konan xo rê kenê sitargeh û welatijî tîya de çînayîşê vaşî zî kenê. Welatijî awa xo hênîyan ra peyda kenê. Vengê pez û gedeyan pîya harmonîyêk virazeno û hewayo honik xo dano riyê merdiman û merdiman şad keno. Şiwaneyî dem bi dem verê pezê xo danê mêrgan û înan çernenê. Welatijî zozanan de bi hewayêko komunal ciwîyenê.
Qedexeyê zozanan ser o
Îrfan Alturk dîyar kerd ke riyê qedexeyê zozanan de gelekî welatijî bêçare mendê ke pezanê xo biroşê û wina qisey kerd: “Serranê verênan de nêzdîyê 100 hebî keyeyî ameyêne zozananê ma û tîya de konî akerdêne. Kelaya Memî de zî cayê qedexekerdeyî est ê. Ma pezanê xo tena cayanê ke destûr yeno dayene, çernenê. Qedexeyê herêman helbet ma ser o zî tesîr zî keno.”
‘Cuyêka komunal tîya de est a’
Îrtan Alturk bale aneceno weşîya zozanan ser o û nê çîyê vatî: “Zozan kulturêkê ma yo kurdan o. Cuyêka komunale tîya de est a. Heme çîyê ma hempar o. La bi destê sîstemî kulturê zozanan zî kêm bîya. Heme çîyî zozanan weş o. Eke zehmetî çin ba weşî zî nêbena. Heme çîyê zozanan xozayî yo.”
