Komîsyono ke tede tesîrê talanan, dersê ke tecrûbeyanê dinya ra do bêrê girewtene û seba çareserîye gamê lazimî munaqeşe bîyî, perwerdeyê bi ziwanê dayike, qanûnê demokratîkî û îdareyê herêmkî yê xurtî sey waştişê bingeyinî ameyî rojdemî.
Komîsyonê Demokrasî, Wayûbiratîye û Pawitişê Mîllîyî ke Meclîsî de seba çareserîya demokratîke ya meseleya kurdan ameyo ronayene, vizêr kombîyayîşê xo yo 10. kerd.
Serekê Meclîsî Numan Kurtulmuşî kombîyayîşê komîsyonî de qisey kerd. Kurtulmuşî vat: ”Ganî ma helêke cuwa ver aştîya mendîye ya temîn bikerê, hûzûr û wayûbiratîye tesîs bikerê. Ganî ma goreyê Tirkîya modelêkê aştîye aver bêrê.”
Ronişitişê verênî yê kombîyayîşî de akademîsyenan vat seba ke prosesê aştîye ser bikewo, qanûnê bingeyî yo ke hewce keno ke heme hetê komelî tede ca bigîrê, gamê pêtî û tewrbîyayîşo aktîf yê şarî şert o. Kombîyayîş de tecrubeyanê welatanê sey Afrîkaya Başûre, Kolombîya û Fîlîpînan ser o ame qiseykerdene û ame vatene ke ganî îradeyo sîyasî bi hewayêkê qerardarî dewam bikero.
Doç. Dr. Vahap Coşkunî roniştişê diyîne de îfade kerd ke pêkewtişî Tirkîya de girêdayîşanê komelkîyan qels kenê, çimeyanê ekonomîkan zuwa kenê, sîyasetî cîya kenê û daraxê huqûqî anê war. Coşkunî vat: “Meseleya kurdî êdî Tirkîya de kalîteyê rejîmî tayîn kena.”
3 waştişê bingeyinî
Coşkunî vat ke Tirkîya de çareserî dormeyê 3 sernuşteyan de awan bena:
Heqê perwerdeyê bi ziwanê dayike
Qanûnê demokratîkî û seypêyî
Sîstemê îdareyê herêmkî yo xurt
Îqtîdar ganî zemînê komîsyonî xurt bikero
Coşkunî vat komîsyon ganî sey “mitbaxê huqûqî” bixebitîyo û îqtîdarî ser o zî berpirsîyarîyê muhîmî est ê. Gamê ke ganî rew eşkenê bêrê eştene:
Tatbîqkerdişê qeraranê Mehkemeya Heqanê Merdiman a Ewropa û Mehkemeya Qanûnê Bingeyî, qedîyayîşê tatbîqatê qeyûman, veradayîşê hepsîyanê nêweşan, qedênayîşê maxdûrîyetanê KHK’yan, derheqê “heqê hêvîye” de sererastkerdiş
Aştîya negatîfe ra ver bi aştîya pozîtîfe
Prof. Dr. Talha Koseyî konseptê aştîye di beşan de îfade kerd: “Aştîya negatîfe, çinbîyayîşê şîdetî yo. Aştîya pozîtîfe zî bicaardişê adaletî, bawerîya komelkî û seypêyî yo.”
Koseyî vat ke qerarê fehskerdiş û veşnayîşê çekan ê PKKyî reyde Tirkîya de ewro “aştîya negatîfe” est a, labelê seba vîyartişê aştîya pozîtîfe ganî gamê tesîrdarî bêrê eştene.
Komîsyon ewro do xebata xo ya kombîyayîşê 11. dewam bikero.
