Şaristanîya Mayayan çin bî la malûmatî ke dest kewtê, nîşan danê ke şaristanê Mayayan çiqas çin bîyê zî hema zî şarê Mayayan warê zozanan de estbîyayişê xo domnenê
Şaristanîya Mayayan, şarê rengê sîya (Kizilderîlî) reyde verê şaristanîya Amerîkayî ame awankerdiş. Na şaristanî herema Mezoamerîka de hukim kerd. Mayayan nê panc dewletê ; Campeche, Chîapas, Quintana Roo, Tabasco ve Yucatan awan kerdê. Ziwanê Mayayan hetanî roja ma zî resa yo.
Pîramîtê bi heybet viraştê
Mayayan, bi awanîyê Chichên Itza El Castillo reyde yanî kompleksê pîramîtan reyde yenî şinasnayiş. Şarê Mayayan, qralîyê girde awan kerdê. Kulturê Mayayan serrê mabenê V.Î. 200 û 900î demo klasîk de şaristanîya înan zaf aver şî. Peynî zî şaristanan vila bî û şarê Mayayan sey şeklêko nimîte vînî bîyê. Yeno vatiş ke vînîbîyayişê Mayayan rê zafbîyayişê nufusî, îklîm (hewa) û têmîyanîya sîyasî semed bîyê.
Beno ke estbîyayişê xo domnenê
Mayayan mabenê serrê P.Î. 900 ra hetanî 1540î hetanî îşxalê îspanyolijan demê Post-Klasîkî de cuye kerdê la peynîya îşxale êdî qet hezê xo yê verên ra nêresayê. Nika yeno tesbîtkerdiş ke mayayijê demê Klasîkî qet çin nêbîyê û warê zozanan de estbîyayişê xo domnenê.
Chichên Itza de peynîya çinbîyayişê serra 1050î de îklîmêko ziwa ame cuyayiş, peynîya weşbîyayişê îklîmî zî şaristanê Mayapan bî şaristanêko bi hemba. No şaristan de Pîrozgehê Kukulkan yanî pîramîdo gird ame viraştiş û dormeya şaristanî zî 8.8 kîlometre bi suran ame girewtiş. Zêdebîyayişê nufusî ser zî suran êdî qiymetê ewlehî yê şaristanî nêkerd.
Şerê mîyanêxo destpê kerd
Mayapan de rayberî, bi koalîsyonan ameynî kerdiş la pergalê koalîsyonî serkewt nêbî û rijya. Klanê Xîu zî no ser serewedart û malbatê Cocomî ke rayberîya şaristanî kerdinê heme qetil kerd. Peynî zî şaristanî Mayayan êdî ser lingan nêmend û şaristanî rijya û şerê mîyanêxo destpê kerd. No ser zî şar nêçare şaristanan ra fek veradayê, daristan û zozanan ra remayê uca de cuya xo awan kerdê. No ser zî zozanê şaristanan de nufus qet nêbedilya û nufus domdar mend. No ser demo ke şaristanan rijyayê,nufus zozanan de domdarîya xo ra dewam kerd.
