Demanê peyênan de medya dîjîtale ser o, bi taybetî platformê sey X, Înstagram û Facebookî ser o, hesabê ke binê nameyê “Kurdbîyayîşî” de hêrişê sîyasetê kurdan kenê, vêşî benê. Çimdarê medyayî hîşyarî danê û vanê: “Her cewabo ke şima danê nê hesaban, înan hîna xurt keno.”
Dinyaya dîjîtale de metodê manîpulasyonî roje bi roje hîna sofîstîke benê. Nê metodan ra yew zî şuxulnayîşê trolan o ke hedefê înan o esasî sîyakerdîş o. Goreyê analîzanê peyênan zaf hesabê sexteyî yan zî manîpulatîfî bi nasnameyanê sexteyan qadê sîyasetê kurdan de xo ronayo û cehd kenê ke dibendîye virazê. Bi taybetî platformê X’î ser o têgêrayîşêko organîzekerde vejîyayo ke binê nasnameyê “Kurdbîyayîşî” de xo nimineno la raştîye de bi hewayêko sîstematîk hêrişê sîyasetê kurdan keno. Nê trolî bi vilakerdişê melumatanê zuran, heqaret û manîpulasyonan cehd kenê ke komelê bi bêhêvîtîye û têmîyanîye de verdê.
Pêlo kordînekerde ya hêrîşan
Na rewşe qet tesaduf nîya. Ganî bêro vîrardene ke nê hêrîşî tam a roje destpêkerdî ke heme hesabê çapemenîya kurdkî yê dîjîtalî û hesabê bi sedan rojnamegeranê kurd ameyî girewtene. Badê nê bêvengkerdişê medyaya tirkan de xeberê zurî ameyî vilakerdene û eynî wextî de bi seyan hesabê sexteyî yê bi nameyanê kurdkî hêrişê Têgêrayîşê Azadîye kerd. Bi rayrîrê bot û hesabanê bînan hûmara ecibnayîş, şîrove û parekerdişan berz kenê. Hedef o yo ke hişê şuxulnayoxê kurdî de hîsê “zafaneyê şarî sey nînan fikirîyeno” virazê.
Tirkîya de Sazgeha Serokatîya Enformasyonî butçeya girde seba kontrolê medya dîjîtale abirnena. Tayê nê profîlan rasterast hetê nê merkezan ra bi hewayêko profesyonel yenê îdarekerdene. Tayê zî ciwanê kurdî yê ke yan xeberê înan ê nê kayî lêminî ra çin a yan zî tesîrê na propagandayî ra beşdarê nê pêlê trolan benê. Ciwanê kurdî ke seba kêmîya polîtîk bêyî ke bizanê benê hemalê zuranî ke tora trolan kena.
Amanc çi yo?
Amancê înan o esasî xirabkerdişê zemînê munaqeşa û têmîyankerdişê hîşê kurdan o. Wazenê ke bawerîya şarî ya sîyasetmedaranê kurdan bişiknê. Bi rayîrê ziwano jehrin wazenê ke sewîyeya munaqeşeya polîtîkî wedarnê ke êdî kesê ke fikrê înan ê cîdî est ê nêewterê çîyêk binusê. Wazenê ke komelê bikerê di beşê dişmenê yewbînan û kurdan yewbînan ser o hêrs bikerê.
Algorîtma pêkewtişî xelat kena
Na torre taktîko ke lîteraturî de ci ra vanê “Têgêrayîşo sexte yê şarî” şuxulneno. Profîlê înan bi alayê Kurdîstanî, resim û sembolê neteweyî ameyê xemilnayene û nameyê înan kurdkî yê. Latedeyîya înan tena hêriş, sîyakerdîş û dişmenî ya. Bi nê hewayî xo sey dost mojnenê ke wa jehrê xo hîna rehet vila bikerê. Îdîayê ke bêbinge yî erzenê meydan û na zure sey melumatêka nimite pêşkêş kenê. Wexto ke trolî çîyêk nusenê bi desan trolê bînî eynî wext de yenê, ey ecibnenê û pare kenê. No, şuxulnayoxanê bîn ê medya dîjîtale de nê hîsî virazeno: “Biewne herkes wina fikrîyeno, o wext raşt o.”
Dama algorîtmayî
Mekanîzmaya torranê medya dîjîtale dayîşûgirewtişî ser o virazîyaya. Wexto ke şuxulnayoxêk postêko provokatîf vîneno, zafêr hêrsê xo ra cewab dano, şîrove keno yan zî pare keno. La no tam o çîyo ke manîpulatorî wazenê, o yo. Goreyê prensîbê nê platforman her şîrove, her parekerdiş û her ecibanayîş algorîtmayî xapêneno û mesajê “no tedeyî muhîm o” dano. Bi nê hewayî postê nê trolan keweno vernîya bi hezaran merdiman. Pîsporî dîyar kenê ke “Hêzê nê hesaban raştîya vatişê înan ra ney, cewabdayîşî ra yeno.”
Peygoşkerdiş û astengkerdîş
Çimdarê medya dîjîtale pêşnîyaz kenê ke nê hesabî ganî cade bêrê peygoşkerdene yan zî astengkerdene. Eynî wextî de rewşa şuxulnayoxanê sozdaranê ke melumatdar nîyê, ya înan zî muhîm a. Zaf kesî bêyî ke bizanê kewenê na dame û benê parçeyê vilakerdişê nê mesajan. Herinda ke merdim nê kesan reyde şer bikero, ganî bi ziwanêko nerm nêzdî bibo û mekanîzmaya manîpulasyonî înan rê bêra vatene. Hêzê komelî ya medya dîjîatale ser o, zanayîş û weçînayîşê reaksîyonî de nimite yo. Bi peygoşkerdişê trolan û nêveradadayîşê vilabîyayîşê jehrê înan, tesîrê înan ê sîyasetî û komelî ser o eşkeno bêro puçkerdene.
Cîyayîya rexne û sîyakerdişî
Nê prosesî de nuqtayêka muhîme zî têmîyankerdişê “rexne” û “sîyakerdişî” yo. Komelêko gandar bêşik hewceyê rexneyî yo. La peymeyê ey zelal ê. Rexne bi delîlan yeno kerdene, amancê ci sererastkerdîş û çareserî yo, ziwanê ci awanker o. Sîyakerdiş bi heqaret, zurî û manîpulasyonî yeno kerdene, amancê ci tena rijnayîş û bêrûmetkerdiş o. Trolê ke binê maskeyanê cîya-cîyayan de hêriş kenê zafêr metodê dîyinî şuxulnenê û amancê înan o yo ke şuxulnayoxan bîyarê munaqeşeyanê bênetîceyan ser o û sewîyeya ziwanê sîyasî bibo kêm.
Zerarê nê trolan tena medya dîjîtale ser o nêmaneno, cuya raştikêne ser o zî tesîr keno. Kesê ke nê parêkerdişanê bêbingeyan vînenê, vanê qey her çî xirab bîyo û hêvîya xo ameyoxî ra birnenê. No mabênê kurdan de şik û guman virazeno û beno sebebê fitneyê zereyî.
