Heyetê Îmralîyî yê DEM Partî derheqê pêvînayîşê xo yê peyên ê Rayberê Şarê Kurdî Abdullah Ocalanî de eşkerayî daye. Abdullah Ocalanî dîyar kerd ke raporê Komîsyonê Meclîsî ganî goreyê rastîyanê bingey ê komelî bibo û vat: “Ganî raporê Komîsyonê Meclîsê Girdî raştîyanê komelkî yê bingeyînan reyde yewbînan bigîro. Averşîyayîşê prosesî de kalîteya nê raporî do zaf muhîm ba. Sîyaseto ke bi mentiqê ‘tesfîyekerdişê terorî’ nêzdî bo, çareserî nê, bêçareserîye îfade keno.”
16ê sibate 2026î de Îmralî de ma bi Birêz Ocalanî reyde kombîyayîşêk kerd ke teqrîben hîrê saete û nîm dewam kerd. Birêz Ocalanî kombîyayîşî de erjnayîşê muhîmî kerdî ke ma eşkenê wina kilm bikerê:
“Cuya mi, îsyanê mi yo yewin yê keye ra nat tim bi tempoyêko gird vîyarte. Hema zî dewam keno. Proseso ke ma pey de verda, bi esasê xo qabîlîyetê muzakere û hêzê ma yê vîyartişê sîyasetê teda û cîyabîyayîşî ra sîyasetê demokratîk û entegrasyonî temîn bikero, isbat kerdo.
Ganî raporê Komîsyonê Meclîsê Girdî raştîyanê komelkî yê bingeyînan reyde yewbînan bigîro. Averşîyayîşê prosesî de kalîteya nê raporî do zaf muhîm ba. Sîyaseto ke bi mentiqê ‘tesfîyekerdişê terorî’ nêzdî bo, çareserî nê, bêçareserîye îfade keno.
Prosesê Aştî û Komelê Demokratîkî proseso ke xo tim reyna erjneno û stratejî û taktîkanê xo tesbît keno. Ez nê kombîyayîşê xo sey kombîyayîşêkê destpêkerdişê Entegrasyonê Demokratîk erjnena. Bi na wesîle ez embazê xo Sirri Sureyya bi hurmetêko gird yad kena. Goreyê mi mizgînîyêk bi û embazêko zaf bi erjaye bi.
Proseso ke reseno ronayîşê Komare, yewbîyayîşê tirk û kurdan ser o ameybî awankerdene. Rixmo kea dima bedilîyayo heme belgeyan de herindê ney yenê vînayene. Şerê Xelaskerdişî de, Kongreyan de, îlankerdişê Cumhurîyetî de na mesele ameye qebulkerdene. Mustafa Kemalî bi xo 17ê çeleyî 1921î de kombîyayîşê çapemenîya Îzmîtî de derheqê kurdan de tesbîtî kerdbî. Na Komare teqez bê kurdan nêameye awankerdene. Ê yê ke ney înkar kenê, her roje bi ziwanêko tuj û wêranker her çîyî vanê. Mîrazê Komare de, bingeyê aye de kurdî zî est ê. Metnê huqûqîyê ke dima ameyî, kurdan teberê xo de verdayî, kurdîtîye û kurdkî qedexe kerdî, înkar û îsyan viraştê. Proseso ke ma mîyanê ey de yê, prosesê qedînayîşê înkar û îsyanî yo. Ma êdî wazenê muzakere bikerê ke senî do têhet bêrê, haştîye de senî do têhet biciwîyê.
Seredê Mîyanênî de bingeyê yewbîyayîşa dînî ser o têkilîye estbîye û nîzamê mîrîyan wina ameybî awankerdene. Ewro ma do bingeyê pîwananê çaqdayîkîya muwafiqe û rasyonalîteye ser o bi Cumhurîyet entegre bibê. Ganî mîmarîyêka ney bibo. Nêînkarkerdişê estîya kurdan mana awankerdişê mîmarîye nêdano. Mîmarîye bêqanûn, bêprensîb nêbena. Mesele ronayîşê çend madeyanê huqûqê cezayî de zî raşt nîyo. Unsurê esasîyê na mîmarîye, yanî prensîbê bingeyîyê entegrasyonî beyannameya 27ê sibate de est ê. No programêko sîyasî yo.
Meselaya pênasekerdişê hemwelatîye est a. Hemwelatîye yeno manayê têkilîya dewlete reyde. Hemwelatîye; bê ke etnîsîte, ziwan, bawerî, sîstemê fikrî ra bêro nîyardene, girêdayîya dewlete reyde îzah kena. Mesela sosyalîst o kapîtalîst o, misilman o mesîhî o, kurd o, ereb o ferq nêkeno. Heme eşkenê hemwelatîyê dewlete bibê.
Ez tercîh kena ke vajî hemwelatîya azade. Hemwelatîya qanûno bingeyîn zî eşkeno bêro vatene, la hemwelatîya azade hîra ney ra hîrayêr a. Dînê xo de azad bo, milîyetê xo de azad bo, fikrê xo de azad bo. Pênaseyê hemwelatîye yê Tirkîya ney temîn keno? Biney zelal nîyo. Estbîyayîşê xo yê dînî, îdeolojîk û milîyetî, neteweya azad vajo û rêxistin bikero. No zî sînorê demokratîkan de û bingeyê yekîtîya dewletî ser o bo.
Hemwelatîya azade dînê xo, mezhebê xo, fikrê xo îfadekerdişî de senî azad o, aîdîyetê xo yê neteweyî îfadekerdişî de zî hende azad o. Eke ti nêeşkê dîn û ziwanê xo yewna ser o empoze bikerî, milîyetê xo zî empoze nêkerê. Herkes ganî milîyet û nasnameyê xo yo azad bieşko îfade bikero.
Ma vatî ke ma wazenê sey Komelê Demokratîkî biciwîyê û sereyê ci de zî ma ‘aştî’ rona. Komelê demokratîk, komelî eşkeno nasnameyê xo yê komelkî azad awan bikero, ney îfade keno. Unsurê kulturelê komelî est ê; sazgehê weşîye, perwerdeyî û sportî, nêweşxaneyî, sazgehê ekonomîyî benê. Eke komel nînan azad awan bikero, kalîteya demokratîkîye gêna. Dewleta bihêz a ya ke esnekîya ney mojnena.
Nê, prensîbê esasîyê entegrasyonê ma û modelê rêxistinkerdişî yê. Tîya de bi dewleta ûnîtere zî tede çîyêk ke mana milîyetçîtîye û dînperwerîye bido çin o. Ma behsê sazgehan û awankerdişê komelê demokratîkî kenê. Bêşik tîya de seba tundîye qet ca çin o. Entegrasyona Cumhurîyeta Demokratîke sey awankerdişê Cumhurîyetî muhîm a. Heme xebatê xo ma bi esprîya Cumhurîyeta Demokratîke rayra benê. Entegrasyona kurdan do bibo yew ê lingê tewr bingeyînan ê Cumhurîyetî. Di se serrî yo wayûbiratîya ke kewtbîye war, ma ronena payan ser o û hewcedarîya huqûqê wayûbiratîye ard ca kenê. No, awankerdişê seserrî yê neweyî, heta hezarserrî yê neweyî yo.
Çîyo ke bi ruhê yewbîyayîşa demokratîke uyumlu yo, estîye û sazgehkerdişê demokrasîya herêmkîye ya. Seba Sûrîye zî pêşnîyazê ma no yo. Demokrasîya herêmkîye ke ez vana: bajaro yan dew bo, heqê îfadekerdişê xo yê azadî û îdarekerdişê xo ganî bibo. Şertê îdareyê herêmkî dîyar ê. Ez nabêjî dewleta cîya, herême. Şartnameya Otonomîya Îdareyê Herêmkîye ya Ewropa ke bi raştîya ma ya komelkîye uyumlu û hîrakerde bo, bingeyêko xurt ê ney beno.
Nê pêşnîyazî, cayê ke yê ne tena kurdan, heme şarê bînan û komelê bawerîyan zî estîye û huqûqê înan gawnenê. Tarîx bê kurdan nêvirazîya. Kurdîstanî yewin Sultan Sencer îlan kerd. Qanûnî vatêne ke pişta xo uca dayî. Ganî sîyasetê ke bingeyê tersê kurdan ser o ya, ke kurdan sey fobîye û tersî vînena, ra bivejo.
Meselaya ma hetêkê ey ê emnîyetî est o la ney ra hîrayêr hetêkê ey o sîyasî est o. Çunke ma do sîyaset bikerê. Çek û teda ra fekveradîya. Ma do sîyasetêko demokratîk o bêemsal bikerê. Komelê ma sey nan û awe hewceyê ney yo. Ganî her çî emnîyetî de nêro destgirewtene. Ganî emnîyet sîyasetî, sîyaset zî emnîyetî esas bigîro. Ma do bibê komelêko sîyasî, komelê sîyasetê demokratîke.
Meselaya yewîya kurdan de, pêşnîyazê mi Yewîya Demokratîk o, hem mîyanê kurdan de û hem zî şeklê têkilîyanê mabênê kurdanê parçebîyeyan de. No, dewletêka cîya nîya, prensîbo hîra yê îdarekerdişê demokratîkî yo.”
Heyetê Îmraliyî yê DEM Partî
