Amed – Serokê Komeleya Şêx Seîd Kasim Firat têkildarî qedexekirina bernameya bîranîna Şêx Seîd û hevalên wî axivî û destnîşan kir ku sed sal in nêzîkatî û helwesta dewletê li hemberî Kurdan neguherî ye û got: “Divê dewlet baş bizanibe ku Şêx Seîdê kal neheqî qebûl nekir û yên niha têdikoşîn jî wê neheqiyê qebûl nekin.”
Bi hezaran sal in gelê Kurd ji bo ku li ser axa xwe, bi ziman, nasname, çanda xwe bijî têkoşiya ye û gelek berdêl dane. Di nav Kurdan de gelek pêşeng derketine ku ji bo doza Kurd û Kurdistanê li dijî serdestan û mêtingeran biparêze û di nav Kurdan de tifaqê çêbikin li ber xwe dan e. Axa Kurdistanê ji dîrokê ve heya roja îroyîn bi gelek şer û serhildanan re rû bi rû maye. Ax û warê Kurdan her çiqasî bi darê zorê hatibin desteserkirin jî lê gelê Kurd li dijî neheqî û zilmê her daîm netewe û axa xwe parastiye û serî hilda ye. Di du sed salên dawî de gelek serhildan çêbûne yek ji wan serhildanan jî Serhildana Şêx Seîd e. Serhildana Şêx Sêîd 13ê Sibata 1925an ji bo maf û doza Kurdistanê dest pê dike. Serhildana Şêx Seîd heta Hezîrana 1925an berdewam dike. 29ê Hezîrana 1925an Şêx Seîd û hevalên xwe ji aliyê dewleta Tirk ve li Deriyê Çiyê yê Amedê tên darvekirin. Tevî ku sed sal ji ser serhildan û darvekirinê re derbas bûye jî hê jî cenazeyê Şêx Seîd û hevalên wî nehatine dîtin. Her çiqas dem ji ser vê hişmendiya darveker re derbas bibe jî lê îro jî feraseta dewletê li dij Kurdan neguherî ye.
Komeleya Şêx Seîd xwest bi beşdariya nivîskar û dengbêjan “Şeva Bîranîna Lehengên Serhildana Şêx Seîd” roja 13ê Sibatê li ÇandAmedê li dar bixe. Lê walîtiya Amedê bi hinceta “xerakirina pergala cemaweriyê” çalakiya şeva bîranînê qedexe kir.
Serokê Komeleya Şêx Seîd Kasim Firat têkildarî polîtîkayên înkar û qedexekar ên li ser Kurdan ji Ajansa Welat (AW) re axivî.
‘Hişmendiya dewletê nehatiye guhertin’
Kasim Firat diyar kir ku Komara Tirkiyeyê li ser îmha û înkarkirina Kurdan hatiye avakirin û got: “Dema ku ev Komar hat avakirin bi aweyekî fermî gotin ziman û nasname me jî Tirkî ye. Çiqasî gelê Kurd û Tirk bi hev re jiyabîn jî lê di dema avakirina komarê de gelê Kurd ev yekperestiya Tirkan qebûl nekiriye. Gelê Kurd gotiye zimanê me Kurdî ye û em jî xwedî nasname ne. Ji ber îmha û înkarkirina Tirkiyeyê bi pêşengtiya Şêx Seîd, dî 15ê Sibata 1925an de serhiladan hat destpêkirin. Ji wê rojê ve heta îro di hişmendiya dewleta Tirk de tu tiştek nehatiye guhertin. Her wiha di heman demê de dîsa îmha, înkar û komplo li dijî Kurdan pêk anîne û ev komplo didomin. Şêx Seîd Efendî jî li çar aliyê Kurdistanê ruhê ku wekhevî, edeletî, Kurdistanî derxist holê û lewma dewlet naxwaze ev ruh derkeve pêş.”
‘Divê Kurd tifaqa xwe çêbikin’
Kasim Firat bal kişand ser gotinên kurê Şêx Seîd, Alî Riza yê ku di wê demê de dîplomat bûye û got: “Alî Riza efendî wê demê ji hemû pêşengên Kurdan re gotiye ‘Eger em bixwazin bi ser bikevin, divê em dijminên xwe kêm bikin û xeta xwe bikin yek û heke em wiha tifaqa xwe çênekin em ê pir biwestin’. Dema mirov mêze dike di dîroka Tirkan de komployên li ser Kurdan hatine kirin di roja îroyîn de jî li ser pêşengên Kurdan û yên têkoşînê dikin heman komplo tê meşandin. Îftîra, komplo û îmhakirin ji Kurdan re ferz kirin e. Dibe di nav Kurdan de rengên cuda hebin lê divê Kurd li dijî dijminê xwe yê ku dijminatiyê li ser ziman û nasnameya wan dike bibin yek.”
‘Divê Kurd dîroka xwe baş bizanibin’
Kasim Firat da zanîn ku modela Rojava îro ji bo cîhanê bûye sembolek û divê her çar aliyê Kurdistanê bi yek hişmendiyê rabin û got: “Mesela Kurdan ji bo cîhanê bûye meseleyeke stratejik û li cîhanê meseleyeke hesas e. Hêvî dikim ku hemû siyasetmedar û pêşengên Kurd ji aliyê siberoja civaka Kurd ve bi yekrêziyê rabin. Mîsyona Şêx Seîd jî ji Kurdan vî tiştî dixwaze. Divê dîroka xwe baş bizanibin û li ser vê hişmendiyê xebatên xwe bikin.”
‘Heman hişmendî îro jî berdewam dike’
Kasim Firat da zanîn ku dewlet di dîrokê de çawa li ser pêşengên Kurdan komplo kirin niha jî li ser vîna gelê Wanê komplo dike û şaredariyan desteser dîke û wiha axivî: “Dewletê 13ê Sibatê em dorpêç kirin û nehişt em Şêx Sêîd û rêhevalên wî bi bîr bînin. Heman hişmendî ji dîrokê heta roja me ya îroyîn berdewam dike. Qeyûman tayînî ser vîna gelê Kurd dikin û şaredariyên Kurdan desteser dikin.”
‘Kurd daxwaza aştî û wekheviyê dikin’
Kasim Firat bal kişand li ser tiştên ku dewleta Tirk di dîrokê de li ser gelê Kurd kiriye û da zanîn ku divê gelê Kurd di vê pêvajoyê de jî li gorî dîrokê hesab û kîtabê xwe bike û wiha domand: “Divê Kurd vê sedsala dewleta Tirk li ber çavan bigirin û divê dewletê baş nas bikin. Gelê Kurd pirr hat kuştin û ji serê çiyayan bigire heta zindanan gelê Kurd heye û bedelên giran dîde. Gelê Kurd gelek eziyet kişandiye. Lê gelê Kurd dîsa jî ji bo ku siberoja gelên Rojhilata Navîn bi aramî di nav hev de bijîn daxwaza aştiyê û wekheviya bi rûmet dike. Gelê Kurd aştiyeke binpêkirina mafê wan û serî tewandinê naxwaze. Bila dewleta Tirk vê yekê baş bizanibe Şêx Seîdê Kal ev tişt qebûl nekir û îro jî têkoşerên gelê Kurd vê yekê qebûl nakîn.”
‘Dewletê her tim pêşengên Kurdan xerab nîşan dide’
Kasim Firat bi lêv kir ku pergal pêşengên ku ji bo civaka xwe têdikoşin û berxwedanê didin her tim wek “kesên xerab û reş” dide nîşandan û wiha got: “Ev pergal her tim Şêx Seîd wek aligirê Îngîlîzan dide nîşandan. Dewlet ji bo pêşengên Kurdan xerab nîşan bide her derewan û îftiyaran li wan dike. Îro jî dewlet yên ku niha têkoşîna gelê Kurd dimeşînin xerab nîşan dide û reş dike. Dewleta Tirk dewleteke hezar salan e û tu carî lîstokên wan naqedin. Divê civaka Kurd nexape û baş bizanibe ku serhildanên pêşengên Kurdan kirine û hê jî dikin ji bo rûmeta Kurdan hatiye kirin û tê kirin. Di hemû serhildanên Kurdan de fedakarî heye û berdêl hatiye dayîn. Di berxwedana îro tê meşandin de jî em mêze dikin ku dîsa berdêl tên dayîn û hewldaneke mezin heye. Niha li Rojava şer berdewam dike û Rojava ji bo hemû gelan modeleke mînak e. Divê em hemû kes xwedî li berxwedana Rojava derkevin. Di vê pêvajoyê de yekitiya gelê Kurd pêwîst e û yekitiya gelê Kurd çêbibe wê ev yek siberoja Kurdan jî diyar bike.”
‘Divê Kurd sedsala bihûrî baş şîrove bikin’
Kasim Firat diyar kir ku dewleta Tirk êdî nikare di vê sedsalê de Kurdan tune bihesibîne û axaftina xwe wiha bi dawî kir: “Gelê Kurd wek her miletî xwedan hiqûq û netew e. Gelê Kurd ji ber netew û zimanê xwe hatiye kuştin û tu kes jî nikare Kurdan tune bihesibîne. Em jî wek şopdarên mîsyona ku Şêx Seîd ji bo netewa Kurd dabû destpêkirin aştiyeke bi rûmet û mayînde dixwazin. Tu bi kî re şer dikî divê tu bi wan re aştiyê çêbikî. Niha dewleta Tirk bi PKKê re şer dike, divê bi PKKê re aştiyê çêbike. Ji bo pirsgirêka Kurd helbet divê naçe bi Hizbûllahê re rûnenê. Divê Kurd li sedsala bihûrî baş binêrin û heke em vê raboriya sedsalî baş şîrove nekin, em ê nikarinbin siberoja xwe jî ava bikin. Heke dewlet ji bo aştiyeke bi rûmet û mayînde ji dil be em jî wek Komeleya Şêx Seîd ji bo siberoja civaka Kurd her tim piştgiriyê didin vê pêvajoyê.”
