Vakurî Kurdîstanî û Tirkîya de 5 aşmanê ewil ê serra 2026î de 18 cinî hetê mêrdan ra ameyê kiştene û mergê bi desan cinîyan zî sey “mergo gumanbar” ameyê qeydkerdene. Aktîvîstê TJA’yî Aynur Sarica derheqê tedaya cinîyan ser o qisey kedr û dîyar kerd ke ganî cinî seba pawitişê xo her cayî de komunanê xo awan bikerê.
Vakurê Kurdîstanî û Tirkîya de cinîyan ser o teda û kiştişê cinîyan dewam kenê. Goreyê daneyanê Platformê Ma Do Kiştişê Cinîyan Vindarnê (KCDP) û rêxistinê heqê merdiman, 5 aşmanê ewil ê serra 2026î de tewr tayê 118 cinî hetê mêrdan ra ameyê kiştiş. Sewbîna mergê bi desan cinîyan zî sey “mergo gumanbar” ameyê qeydkerdene.
Eynî demî de serra 2025î de 113 cinî ameybî kiştiş. Daneyan eşkar kerd ke tedaya cinîyan ser dewam kenê. Bîlhesa Stenbol, Îzmîr, Anqara û Antalya û şaristananê Kurdîstanî ê sey Amed, Dîlok, Mardîn û Wan de zî xeylî hadîse ê tedayê ameyê qeydkerdene.
Goreyê raporan ra, çileye de 22, sibate de 23, adare de 31, nişane de 26 û gulane de 16 cinî ameyê kiştiş.
‘Xizanî zî yew faktorêko bingeyîn o’
Aktivîstê Têgêrayîşê Cinîyanê Azadan (TJA) Aynur Sarica vat ke kiştiş, destdergî û tedaya cinîyan ser netîceyê hişmedî ya ke modernîteya kapîtalîst awan kerdo. Aynur Sarica dîyar kerd ke na mesela ser o tesîrî xeylî faktoran estê û vat: “Her roje nimûneyê newe vejîyenê werte. Tewlê hişmendîya mêrdan, xizanî zî yew faktorêko sereke yo. Krîzê ekonomî yo ke her roje hîra beno, psîkolojîya komelî xeripneno û cinîyan ser teda zêde keno.”
‘Ganî cinî birêxistin bê’
Aynur Sarica vat ke cinî na teda qebûl nêkenê û xo rêxistin kenê. Aye dîyar kerd ke hişmedîya serdeste vera nê xoverdayîşî teda kena û dewam kerd: “Seba pawitişê hişmedî û îqtîdarê xo teda kenê. Çi heyf ke hem cografyê ma hem zî dinya de kiştişê cinîya her ke şino zêde beno. Seba cuyêka exlaqî û polîtîk ganî cuyêka demokratîk, seyyewbînî û azad bêro awankerdiş. Hişmendîya ke tarîxî de bi destê mêrdan ameya awankerdiş de cinî çin î, coka ganî cinî seba estbîyayîşê xo, xo birêxstin bikera.”
‘Faîl dewlete ra cesaret gêno’
Aynur Sarica bale ante polîtîkayanê netewe-dewlete ê faîlê cinîya ser û vat ke xeylî mergî sey xokiştiş yenû mojnayene û vat: “Tayê dewayan de faîl bi maneya cîya cezayanê kêm gênê. Na rewşe cesaret dana faîlan. Coka ma vanê ganî Peymana Stenbolî û Qanûnê 6284î bêrê pawitiş. La dewlete eksê nê çî nê mekanîzmayan bêtesîr kena. Ma zî sey TJA vera nê polîtîkayan xo rêxisti kene û têkoşînê xo domenenê.”
‘Dewleta ma nêpawena’
Aynur Sarica ard vîr ke çend aşmî verê mêrdêke ke 21 dosyan ra sucê ey estbi, bi Pakêtê Edaletî ya 11. amebi veradayîş, cinîya xo kişt û wina domna: “Cinîya xo vernîya çimanê gedeyanê xo de kişt. Bi heme gerre û agahdarkerdişê polîsan zî çîyêk nêbedelîya. No eşkera keno ke dewlete û polîsî cinîyan nêpawenê. Çîyêko ma bipawo komun û cuya komunal a. Ganî cinî her kuçe û taxan de xo rêxistin bikerê û cuyêka hempar awan bikerê.”
‘Ganî cinî komunanê xo awan bikerê’
Aynur Sarica vat ke tewlê vurîyayîşê şaristan, ca û naman zî, hadîse û faîl yew ê û rêxistinbîyayîş ganî ne şexsî, komelkî bo û domna: “Ganî cinî xo modernîteya kapîtalîs û hişmendîya netewe-dewlete ra dûrî bigrê. Bi no hawa eşkenê komunanê xo awan bikerê, xo bipawê û têkilîyanê xo xurt bikerê. Xelasîyayîş û azadîye cinîyan zî bi rêxistinbîyayîş û cuya komunal mumkun o. No sîstem cinîyan qebûl nêkeno, kiştişê cinîyan û îstîsmarê gedeyan zî dewam kenê. Coka ganî cinî her cayî de komunanê xo ê pawitişî awan bikerê.”
