Rojnameger Pakrat Estukyan ke ‘Konferansê Seserra 2. de Ravurîyayîşê Komara Demokratîke’ de qisey kerd, va ke awankerdişê komare de şaşîya tewr pîle dewleta netewe ya. Tarîxnas Namik Kemal Dînç zî dîyar kerd ke prosesê seserre verê xo newe keno û vat ke kurdî endî kurdê verênî nîyê.
Bi vengdayîşê xeylê sîyasetmedar, roşnvîr, hunermend û akademîsyenan eywanê Merkezê Kulturî yê Cem Karacayî yê qezaya Bakirkoyê Îstanbolî de ‘Konferansê Seserra 2. de Ravurîyayîşê Komara Demokratîke’ dest pêkerd.
Konferanso ke do 2 rojî dewam bikero xeylê roşnvîr, akademîsyen, sîyasetmedar û kesayetê namdarî do serê babetan de munaqeşe bikerê. Sîyasetmedarê Kurdî Çetîn Arkaş, Hemserekê Pêroyî yê Partîya Herêmanê Demokratîkan (DBP) Çîgdem Kiliçgun Uçar, Keskîn Bayindir, Hemserekê Pêroyî yê DEM partî Tulay Hatîmogullari û Tuncer Bakirhan, Hemverfekê Kongreya Demokratîk a Şaran (HDK) Meral Daniş Beştaş û Alî Kenanoglu û zaf kesî tewrê konferansî bîyî. Cayo ke konferans tede virazîyeno, bi zaf ziwanan pankartê ke nameyê konferansî ser o nusîyaybî, ameyî aliqnayene. Verê roniştişê yewine mesajê ke seba konferansî amebî şirawitene, ameyî wendene. Badê wendişê mesajî roniştişê yewine yê konferansî dest pêkerd.
Roniştiş de babeta hîkayeya ronayîşê komare, îmkanî û kesê ke teber de mende bîyî ameyî destpêkerdene û moderatorîya roniştişî Levent Kokerî kerde. Vernî de rojnameger û nuştox Erdogan Aydin qisey kerd û serê babeta ‘Gelo komareka demokratîke mumkun a?’ vindert. Erdogan Aydinî prosesê awankerdişê komare vist vîr û va ke meclis awankerdiş de demokratîke bîya û dîyar kerd ke sere de netewe û bawerî ameyî garantîkerdene û wina qisey kerd: “Labelê dima ra mecliso ke tede heme beşê komelî ameyêne temsîlkerdene ame tasfîyekerdene û meclisêko yewperest awa bî. Dima zî polîtîkayê Tirk-kerdişî dest pêkerd. Ziwanê tirkî sey ziwanê dewlete û dînê Îslamî zî sey dînê dewlete ameyî mojnayene. Ganî ma fîna goreyê qanûnê bingeyîn ê 1921î bi tewrbîyîşê heme beşanê komelî pê bîyarî. Ew zî bi komelkarkerdişê aştî mumkun o.”
‘Eke teşkîlatê cinîyan sey temsîlî ca nêgirê vurîyayîş zî mumkun nîyo’
Dima zî Femînîsta Xosere Hulya Osmanoglu serê babeta ‘Komare: Şorişê burjuva, Têkoşînê Sinifan û Têgêra Femînîste’ qisey kerd û nê çîyî vatî: “Cinîyê vera paketa huquqî yê 12. ke destkewteyanê cinî û LGBT+yan desteser kena, kûçeyan de yê. Sey ke bi awankerdişê Komare rejimê Kemalîstî seba medenîyetî heqî dayê cinîyan yeno pênasekerdene. La wexto ke ma verê komare ewnîyenî, zaf teşkîlatê cinîyan estbîyî û Ermenî, Kurd û temsîlîyetê cîyayî pîya tede bîyî. La bi komare re sey cinîyanê tirkan ameyê pênasekerdene. Eke ma qalê demokratîkbîyayîşê komare bikerî ganî cinî û femînîstî, teşkîlatê cinîyan, teşkîlatê cinîyanê Kurdan TJA zî sey subje ca bigirê. Eke teşkîlatê cinîyan sey temsîlîyetan ca nêgirê vurîyayîş zî mumkun nîyo.”
‘Kurdî nê Kurdê se serre verê yê’
Tarîxnas Namik Kemal Dînç ke serê babeta ‘Bêçaretîya Se Serran: Mîyanê bîyayîş û îmhayî de Kurdî’ vindert, dîyar kerd ke badê serranê 1921î bi tasfîyeya meclisê yewine na îtîfaqa kurd û tirkan xirab bena û wina dewam kerd: “Sey se serrî verê, proseso ke ma nika tede yê zî prosesêko wextkî yo. Kurdî nêwazenê sey se serrî verê bêheq bimanê. Goreyê prensîbanê Wilsonî heme netewan heqê xo estbî ke ameyoxê xo bi xo dîyar bikerê. Hetê Tirkan seba ke cografya ser de serwerîya xo bipawê, Kurdan reyde îtîfaqê xo xurt kerd. Sere de nameyê Kurd û Tirkan pîya ameyêne xebatnayene. Seba Kurdan qalê xoserîye ameyêne kerdene. A hedîse serra 1921 de wextê konferansê Londra de qewimîyayêne. La badê 1923î polîtîka vurîyaye. Vurîyayîşê na polîtîka de 2 parçebîyayîşê dinya, bloka Sovyetê Sosyalîstî û bloka kapîtalîzmî tesîrê xo bîbî. Se serrî verê Kurdî bêrêxistin û bêserok bîyî. Kurdî nê Kurdê se serrî verê yê. Sereke ke ameyoxî vîneno ewro garantîyê nê prosesî yê. Têkoşînê Kurdan heme dinya de veng da. Se serrî verê heme temsîlîyetê Tirkîya seba nêhesibnayîşê kurdan tîya bîyî vîndî. Seba ke ey sey se serrî bînî zî vîndî nêbê ganî kurdan reyde mîyanê têkoşînê hempar ê demokrasî de bê.”
‘Şaşîya tewr pîle dewleta netewe bîye’
Tewr peynî de zî roniştiş de rojnameger û nuştoxê Rojnameyê Agosî Pakrat Estukyan serê babeta “Fikirîyayîşê awankerdişê ameyoxî” qisey kerd û dîyar kerd ke awankerdişê komare de şaşîya tewr pîle dewleta netewe bîye û va ke peynîya na şaşî de zaf qetliamî û qirkerdişî, sûcê vera merdimîye qewimîyayî. Badê qiseykerdişan roniştişê yewine yê konferansî peynî bî û konferans do bi roniştişê 2. dewam bikero.
