Waştişê efrînijan ê semedê Qamişloyî ra peyseragêrayîşê Efrînî wa korîdorêk bêro akerdene û herême de tugayêkê kurdan o demdemî bêro ronayene, hetê Şamî ra ame redkerdene. Serêkanîyê de zî çeteyî bananê şarî veng nêkenê.
Muxabira ANF’yî Gurbet Sarya serê rewşa Efrînijan û Serêkanîyijanê ke ameyê macîrkerdene û yan zî peyser ameyê şariştananê xo cigêrayîşêko hîra ra dima nê encamî girewtê binê qeydî.
Efrînijî badê 8 serran agêranê keyeyanê xo. Ê ke agêrayî înan ra tayî lew nanê herra xo ya, tayî virarşinê zeytûnêranê xo ra ke nêameyî birnayene. Tay zî verê beranê xo de nişenê ro û bêveng bermenê. Agêrayîşê efrînijan sey destkewtişêkî bêro vînayene zî, problemê ke warî de yenê ciwîyanene nê keyfî nimcet verdene.
Bado ke dewleta tirke û çeteyanê Artêşa Mîlî ya Sûrîye (SMO) 2018 de Efrîn îşxal kerd, 300 hezarî ra zafêr kesî erdê xo ra bîyî. Înan ra 200 hezar kesan bar kerd şîyî qezayanê Til Rifat, Ehrez û Fafîn û 40 dewanê Şehba, 8 hezar û 94 kesî kampanê Serdem, Berxwedan, Veger û Efrînî de 91 hezar û 906 kesî sî taxanê Şêxmeqsud û Eşrefiyê û dewanê Şehba de ameyî cakerdene. Efrînijan nê waran de 6 serrî cehd kerd ke cuyêka newî rone la dewleta tirke 1ê kanûna 2024î de vera herêma Şehba dest pê hêrişan kerd, 200 hezar kesî narey Tebqa, Reqa, Kobanê, Cizîr û Helebî rê bar kerd. Xeylê cayan de şarî banê xo macîran reyde pare kerdî.
Hêrişî bi nînan sînordar nêmendî. 150 hezar kesê ke taxanê Şêxmeqsud û Eşrefiyê de ameyî cakerdene, mabênê tarîxanê 6-12 yê çeleyê 2026î de raştê hêrişê HTŞ-DAİŞî ameyî û mecbur mendî newera bar kerd û verê xo da Tebqa, Reqa, Kobanê û herêma Cizîrî. Tîya 150 merkezan de ameyî cakerdene. Goreyê doneyanê Heyva Sor a Kurdî 175 hezar kesî Kantonê Cizîrî de ameyî cakerdene.
8 serran de 4 barkerdişî
Macîrê ke 2018 de ra nata tewr tay 4 reyî erdê xo ra bîyî, agêrayîşê înan rojdemê Îdareyê Xoserî yê Rojawanî de yo. Badê peymana 29ê çeleyî ke mabênê Hêzanê Sûrîyeya Demokratîke (HSD) û hukmatê Şamî de ameye kerdene, peyseragêrayîşan dest pê kerd. Çarçeweya peymane de 400 keyeyan ra 200 hezar kesî sey konveyê verênî 9ê adare de kewtî rayîr û Mabeta, Şiyê û Cindirês de bananê xo de ameyî cakerdene. Nizdê 10 hezar keyeyî zî hazirîya peyseragêrayîşî kenê.
Qamişloyî ra waştişê korîdorî
Nizdê 500 keyeyanê efrînijan Kobanê de yê, 10 hezarî ra zafêr keyeyî herêma Cizîrî de ciwîyenê. Goreyê zanayîşanê ke ameyî girewtene, Îdareyê Xoserî waşt wa Qamişloyî ra ver bi Efrînî korîdor bêro akerdene û prosesê peyseragêrayîşî mîyanê hewteyêk û des rojan de bêro temamkerdene. La hukmatê demkî yê Şamî no waştiş qebul nêkerd. Naye ser o qerar ame girewtene ke macîrî do sey komkî nê, sey grûban pede pede çend banê înan bêrê vengkerdene, wina agêrê.
Çeteyî banan veng nêkenê
Badê îşxalî xeylê çete û merdimê înan ke Humus, Hama, Şam û Dêrazorî ra ameyî ardene Efrîn de keyeyanê kurdan de ameyî cakerdene. Goreyê peymane ganî nê banî bêrê vengkerdene la goreyê zanayîşê ke ameyî girwetene tay çeteyî banan veng nêkenê û keyeyê ke agêrayî tengayî ancenê. Nê grûbî Şamî ra zafêr goreyê talîmatanê dewleta tirke têgêrenê. Dewa Şêxurzê ya Bilbilî, dewa Dêwrîşî, Badilê û Kimarê yê Racoyî de baregehê tirkan est ê. Dîya zanayene ke çeteyê ke nê baregehan de yê dewan veng nêkenê û agêrayîşê dewijan qebul nêkenê.
Pêşnîyazê tugayê Efrînî
Prosesê peyseragêrayîşî de sernameyanê muhîman ra yew zî asayîş o. Efrînijî wazenê ke wa efrînijan ra tugayêk bêro ronayene. Îdareyê Xoserî qebul kerd la hema qeraro zelal nêame girewtene û muanqeşeyî dewam kenê. Goreyê peymana 29ê çeleyî tugayê ke Hesekê, Qamişlo û Kobanê de do bêrê ronayene Tumenê 60ine rê girêdaye yê.
Mesajê: Efrîn bajarêkê Rojawanî nîyo
Efrîn de bi hedîsayenê Newroze reyna ame vînayene ke problemê asayîşî dewam kenê. Çeteyan û tay eşîranê ereban vera kurdan ke waşt Newroze pîroz bikerê heqaret û hêriş kerd. Hêzanê Asayîşê Zereyî veng da şarî ke wa vera provokasyonan hîşyar bo. Hemserekê Meclîsê Komelkî yê Efrînî Îbrahîm Hetarorî vat: “Badê 8 serran Efrîn de Newroze bi coşî ameye pîrozkerdene. No zorê dewleta tirke û tay eşîran şi. Wazenê provokasyon vejê û ereban û kurdan biverdê pê. Wazenê mesajê ‘tîya bajarêkê Rojawanî nîyo’ bidê. Hem ma hem zî Şamî vengdayîşo ke hewce keno, şarî kerd.”
Xora problemê ekonomîkî zî est ê. Wextê îşxalî de hetê çeteyan ra nizdê mîlyonêk zeytûnêrî ke çimeyê debarî yê ameyî birnayene, warê daristanî ameyî vêşnayene, tay erazîyan de baregehê leşkerî ameyî viraştene. Îdareyo Xoser şaro ke agêra ci rê hetkarîya madî bikero zî krîzê ekonomîkî yê Sûrîye tesîrê nê prosesî keno.
Serêkanîyê de şertê peyseragêrayîşî çîn ê
Şarê Serêkanîyê zî çarçeweya peymane de agêrayîşê keyeyanê xo paweno. 2019 de bi îşxalê dewleta tirke û çeteyanê ci 75 hezar kesî cayê xo ra bîyî. Kampanê Serêkanîyê, Waşokanî û Newroz de ameyî cakerdene. Sey Efrînî Serêkanîyê de zî polîtîkayê bedilnayîşê demokrafîkî kewtî dewre. Çeteyê ke teberî ra ameyî ardene 5 hezar û 700 bananê kurdan de ameyî cakerdene, erazîyê citkarî, çimeyê tebîî û awanîyê tarîxî ameyî xespkerdene.
45 dewê kurdan ameyî rijnayene
Herême de semedê agêrayîşê bi rumetî hazirîye dewam kenê. Şar wazeno wa mal û milkê ci bêro îadekerdene, çeteyê bananê ci ra vejîyê, îşxalê tirkan bêro qedînayene û meclîsêko herêmî bêro ronayene. La çeteyî banan veng nêkenê 45 dewê kurdan zafê înan rijîyayî. Berpirsîyarê Komîteya Macîran a Serêkaniyê Avûkat Ciwan Îsoyî vat: “Semedê agêrayîşê waro biasayş çîn o. Taxê kurdan ameyî talankerdene. Banî nînê vengkerdene, ê ke ameyî vengkerdene ê zî yenê talankerdene. Eşkera mesaj danê şarî. Vanê ‘ma bi serran bananê şima de mendî, nika zî wextê şîyayîşî de bananê şima rijnenê.’ La şar rixmê heme zordarîyan semedê agêrayîşî qerardar o.”
Ganî çeteyî vejîyê, îşxal biqedîyo
Yeno plankerdene ke wa prosesê agêrayîşê serêkaniyêyijan hetê walîyê Hesekê ra bêro rayraberdene. Ciwan Îsoyî wina waştişê şarê Serêkaniyê ardî ziwan: “Wa sey îdarî walîtîya Hesekê rê bêrê girêdayene, çeteyî herême ra bêrê vetene, rayîrê bêrê akerdene, îşxal bêro qedînayene, tayînkerdişî hetê walîtîye ra bêro kerdene û kurdî bêrê tayînkerdene. Ganî asayîş hetê şarê herême ra bêro caardene. Sûcdarî bêrê cezakerdene, kesê ke agêrenê înan rê paştdayîşo madî bêro kerdene. Ma dezgehanê nikayinan nas nêkenê, meşrû nîyê. Coka ganî şarê herêmî ra meclîsêk bêro ronayene. Serêkanîyê bajarêkê kurdan o, tarîxî ci est o, na raştîye nêeşkena bêro înkarkerdene.”
