Hunermend Kasim Taşdogan qalê deyîra xo ya newîyê “Destana serhedî” kerd û vat ke şîîrê girewteyê azadî Ramazan Çeperî tesîr serê ey de kenê. Taşdogan bale ante serê binpaykerdişê heqanê telîfê û rojevê muzîkê kurdî erjna û vat: “Nêbîyayîşê sîstemêko akademîk û sazgehê neteweyî yê belgekerdişê deyîran têmîyan keno. Ganî ma verê cû biewnî mîyanê keyeyê xo ra.”
Hunermend Kasim Taşdogan çend serrê peyênî de bi stîl û vengêk cîya mîyanê hunerê kurdî de cayêko muhîm û profesyonel gêno. Vengê ey qirika dengbejanê Serhedî ra yena û gulbang dano eywan û meydanan. Taşdogan mîyanê çend serranê peyênan de xeylê deyîrî berardê. Bi deyîranê xo bale ante serê xoverdayîşê Emîne Şenyaşar, Rojava, Şengal, talankerdişê xoza û xeylê têkoşîn û xoverdayîşê bînî yê kurdan. Taşdogan no şîîrê diyînê yo girewteyê azadî Ramazan çeper kerdê beste û vatê. Yew deyîra “Ziryan im” û deyîra bînê ey ya peyêne zî “Destana Serhedê” ya. Vateyê her di deyîran zî hetê Ramazan Çeper ra ameyê nusîyene. Kasim Taşdogan zî muzîkê nê deyîran amade kerdo.
Kasim Taşdogan Ajansê Welatî (AW) ra qalê deyîra xo yê newî “Destana Serhedî” binpaykerdişê heqanê telîfê yê muzîkê kurdî de, tesîrê girewteyê azadî nuştox Ramazan Çeper ê serê muzîkê ey û tehlukeyê hîşê viraşteyî kerd.
Ramazan Çeper û psîkopatolojîya kolonyalîstan
Kasim Taşdogan ard ziwan ke nuştox Ramazan Çeper serra 2004 de badê ke ame veradayene, 10 rojî îzmîr de pîya wext derbas kerdo, forumêke de yewbînî naskerdo û badê mabênêke dergî, vernîya hîrê serran wexto ke dest bi muzîkê profesyonel kerdo, balê dayo berhemanê Ramazan Çeper û vat: “Ez rewşêka zaf xirabe de bîya, hêvîya mi şikîyabî. Ramazan Çeper ê ke bi muebet ameyene muhakemekerdene, wexto ke mi dî çîyanê wina zaf hêvî nuseno, o vindertişê ey zaf tesîr serê mi de kerd. Mesela deyîra mi ya “Vîna Sor” kitabê ey yê ‘Psîkopatolojîya Metîngerîyê’ vejîya. Ê kitabî hêvîyêka girde da mi.”
Kasim Tasdogan serê têkilîya xo ya bi şîîre ra zî qisey kerd û vat badê 20 serrî ya xo semedê melankolîya aye wextî yê mîyanê şîîrê de şîîre ra dûrî kewto û vat: “La Şîîrê keko Ramazanî cîyayê, her çiqas ziwanê şîîrê ey seba deyîran zaf giranî bê zî xorînîya înan wina est a ke merdim eşkeno serê qitayêke ey de kitab binusno.”
Îhmalê, prosedurê sazgehan û kêmîbîyayîşê hemkarî ye
Kasim Taşdogan dîyar kerd ke wexto ke ey şîîrê “Ziryan im” kerda beste, zindananê Tirkîya de grevê vêşanî sero 150 rojî derbas bîbî û ey waşto bi vateyê Ramazan Çeperî û bi cildê ke Mahmut Ulusal o zî bi muebet amebî muhakemekerdene bale bianco serê bêvengîya komelî. Taşdogan seba amadekerdişê deyîra “Destana Serhedî” de zî sazgehî rexne kerdî û vat: “Mi waşt ez na deyîrê bi hawayêko senfonîk virazî, la ez tena menda. Ez nêwazena sazgehan rexne bikerî la ganî qerarêk merkezî bibo, komîsyon ser o vindero. Dima ra mi biryar da ke çîyêk ez bi hinî kesan bidî qebûlkerdene meydan de çin o. Mi bi muzîkjenê ke wayîrê îmkananê pare kerd, vatêne ‘zaf baş o’ la xo nêda ver.”
Nêbîyayîşê sîstemêko akademîk û sazgehê neteweyî yê arşîvan
Kasim Taşdogan dewamê qiseykerdişê xo de bale ante serê têmîyankewtişê girdî yê hunermendanê klasîk ser û dîyar kerd ke semedê nêbîyayîşê sîstemêko akademîk û sazgehê neteweyî yê belgekerdişî û wina vat: “Şîrketê muzîkî beno ke bi nêzanî beno ke semedê fikaranê bazirganî vengê hunermendanê ke kêmî naskerdeyê bi nameyê ‘marka’ yê girdî sey Şêroyê Biro tescil kenê. Naye zî bena sebeb ke keda hunermendanê rastîye vîndî bibo û neslê neweyî tarîxî muzîkî bi agahîyanê xelet nas bikerê. Deyîra ‘Destana Serhedî’ de mi vengê Şeroyê Biro bikar ard. La dima ra Hozan Dilovan vat no vengê ey nîyo. Mi cigêrayîş kerd, şîrketo bi nameyê ‘Ses Medîa’ serê nameyê Şeroyê Biro album viraşto, la o yo ke deyîran vano ey nîyo, Bêmalê Keko yo. Na meseleya Şeroyê Biro û Bêmalê Keko ke ‘Ses Medîa’ kerdê têmîyan, seba xeylê meseleyan mîsal ê.”
‘Gunekarî zafê’
Kasim Tasdogan dîyar kerd ke Ferhat Tunç bi serran deyîra Hesen Zîrek a ‘Seyran Mangî’ sey ‘Mavî Yazma’ açarnaya tirkî û heqê telîfî zî gêno û vat: “Mi çend reyan keko Ferhat Tunç ra na mesela vate la goş nêda mi. Ferhat Goçer aye roje roportajêke xo de na gunekarîya xo eşkera ardê ziwan. Keko Ferhat Tunç, kurd o. Kurdan reyde xeylê têkoşer o la deyîra ke ya ey nîya tira telîf gêno. Mi rê çi Ferhat Goçer? Ma verê cû biewnî mîyanê keyeyê xo ra.”
‘Hişo viraşte name ser de yo; viraşte yo’
Kasim Taşdogan tewr peynî de derheqê hişo viraşte (AI) de dîyar kerd ke her çiqas hişo viraşte studyo de rehetî bîyaro zî warê hîsan de name ser de yo “viraşte” yo û nê çî ardî ziwan: “Camerdê wurzenê we cinî sey metayêka bazarî vînenê. Ez zî naye ra bêzar bena. Eke camerdê wa bi name û vengê camerdî virazê. Hişo viraşte datayan ra pê yeno, la huner şexsî yo. O hîs nêmanen o, ge-ge boyê ke 16 serrî ya mi de ameya mi, çîyêk bi mi dana nusîyene. Robotî belkî ameyox de bieşkê boye zî bigîrê, la mumkun nîyo ke çîyêko ez hîs kena hîs bikerê.”
