Çarçeweya “Forûmê Aştî û Azadîya Komelkî” de ke hetê Şaredarîya Amedî ya Şaristanê Girdî ra yeno organîzekerdene, panelê “Rojhelatê Mîyanên û Aştî” ame viraştene.
Forûmê Aştî û Azadî Komelkî yo ke hetê Şaredarîya Amedî ya Şaristanê Girdî ra yeno rayraberdene roja dîyine de dewam kerd. Roja dîyine de xeylê programî sey atolye û panelî ameyê viraştene. Panelê vizêrî kê bi nameyê ‘Rojhelatê Mîyanên û Aştî’ Salona Alî Emîrî ya Şaredarîya Amedî ya Şaristanê Girdî de ame viraştene. Sîyasetmedara Kurd Hedîye Yusuf, Prof.Dr. Hamît Bozarslan, Parlamenterê Amedî yê DEM Partî Cengîz Çandar û Doç.Dr. Arzû Yilmaz sey qiseykerdox tewrê panelî bîyê. Panel bi eleqeyêka girde dest pêkerd. Panel de Dayîkê Aştî, temsîlkarê sazgehanê sivîl, endamê partîyanê sîyasî û xeylê kesî tewrê panelî bîyî.
‘Kurdî sey aktorê pedegajîya demokratîk vejîyenê meydan’
Prof. Dr. Hamît Bozarslan qiseykerdişê xo de dîyar kerd ke kurdî bi tecrubeyê xo yê demokrasî eşkenê Rojhelatê Mîyanênî de bibê mîsal, la seba kurdan çîyo tewr muhîm garantîkerdişê estbîyayîşê kurdan o û vat: “40 serrî ra ver sloganê kurdan wina bi, ‘Yan Kurdîstan yan neman.’ Ewro sloganê kurdan ‘Jin Jiyan Azadî’ yo û ma eşkenê naye ra wetêr şorê û vajê, amancê kurdîtîye sloganê kurdîtîye, ‘Kurdîstan û estbîyayîş’ o. Yanî Kurdîstan yan neman nîyo, ‘Kurdîstan û estbîyayîş’ o, ‘Kurdîstan û cuye’ yo. Hem Kurdîstan hem zî cuye yo. Tîya de ez bawer kena ke afirnayîş zaf muhîm o; afirnayîş kurdan ê hunerî de rolêko komelbîyayîş de afirnayo, afirnayîş zanistîyê komelkî de û zafziwanbîyayîşê nê afirnayîşî yo. Zafziwanbîyayîşê kurdîtîye bi xo, zafrengîya kurdîtîye bi xo redkerdişê ronayîşêko homojenî yo. No cîyarengbîyayîşî ziwanan eşkeno eynî wextî de seba welatanê bînan û şaranê bînan ê Rojhelatê Mîyanênî zî bibo mîsal. Îmkanê kurdan çin o ke wirzê we bi sereyê xo aştî bîyarê Rojhelatê Mîyanênî. Îmkanêko winasîn zî çin o ke kurdî wirzê we bi sereyê xo Rojhelatê Mîyanênî demokratîze bikerê û ma naye hêrişanê peyênan yê Sûrîye de zaf eşkera dî. Nika amanco tewr muhîm ê kurdîtîye, garantîkerdişê estbîyayîşê xo yo. La seba afirnayîşê Rojhelatê Mîyanênê ke newe yê aştî û demokrasî, kurdî beno ke bi xorînkerdiş, lezkerdiş û hîrakerdişê tecrubeyanê xo yê demokratîk seba Rojhelatê Mîyanênî zî bibê mîsal. Mi qalê pedegojîyêko demokratîkî kerd; nika Rojhelatê Mîyanênî de aktorê na pedegojîya demokratîk zaf sînordar ê, beno ke kurdî sey aktorê na pedegojîya demokratîke vejîyê meydan.
‘Şarê kurdî faktorêko muhîm o’
Doç. Dr. Arzu Yilmaz qiseykerdişê xo de aramî û asayîşî ser o vindert û wina vat: “Averşîyayîşê peyên ê Rojhelatê Mîyanênî de qewimîya yê faktorê zaf muhîm ê û goreyê vînayîşê mi beno ke seba Tirkîya zaf netîceyê ci bibê ke vejîyê. Heta ke riza, paştîdayîş û tewrbîyayîşî komelî daxilê prosesê Aştî û aramî nêro kerdene, ma nêeşkenê behsê domdarîya ey bikerê.
‘Ma peymana komelî vet vernî’
Hedîye Yusif destpêkê qiseykerdişê xo de dîyar kerd ke aştî û azadîya komelkî wayîrê felsefeyêka hîra û seba pêardişê aye, muhîmî bi binawanîyêka fikrî, komelî est a û wina dewam kerd: “Eke ma sîstemê merkezî binnêfinê û anêgêrê sîtemêkê nemerkezî yê ke îradeyê komelî tede ca gêno, ma nêeşkene behsê aştî bikerê. Modelê Rojava, bingeyê edaletê komelkî ser o û demokrasîya xosere ameyo ronayene û tewrbîyayîşê heme kesan sey şertêko bingeyin o. Ma sîstemêke newe awan kerd ke heme temsîlîyêtî bieşkê heqanê xo yê sîyasî, kulturî û komelî bi kar bîyarê. Seba ke heqî binê emnîyetî de bê ma ‘Peymana Komelî’ vet vernî. Na peymane, garantîya estbîyayîşê her kesî ya.”
Awankerdişê aştî de rolê cinîyan
Hediye Yûsif, rolê cinî awankerdişê komelêko aram, biîstîqrar û azad de sey prensîbê tewr muhîm pênase kerd û vat: “Tecrubeyê Rojava de rolê cinî pêşeng o. Cinîyan nê tecrubeyî de estişê xo mîyanê komelî de dayo qebulkerdene û xo îfade kerdo. Naye zî xo reyde îradeyêko xoser û xoserîyêka demokratîk aver berda.”
Şerto bingeyin ê çareserî
Cengîz Çandar dîyar kerd ke problemê kurdî, heta ke kurdî nêresê dewletêka xoser, yan zî heta ke dewletêke est ê yê ke kurdî tede ciwîyenê sey dewletêka înan bi temamî temsîl nêkero û aîdî xo hîs nêkerê û do problemê kurdî dewam bikero û wina vat: “Her çiqas sînorê Sykes-Pîcot û lozanî yê ke badê Şerê Dinya yê Yewin û Dîyina ameyê xêzkerdene hetê şeklî ra nêvurîyayê zî, etnîsîteyê mîyanê înan û zîhnîyetê dewletan vurîyeno. Badê şerê serdinî kurdî sey aktoreke bihêzî kewtê mîyanê sîyasetê Rojhelatê Mîyanên; endî Rojhelato Mîyanên bê kurdan mumkun nîyo. Cigêrayîşê çareserî yê ke serra 2006 de Oslo de dest pê kerd û mabênê serranê 2013-2015 de bi hawayêko eşkera ameyê rayraberdene. Ganî sîyasetê kurdî fek ziwanê mexdûrîyetî ra veradê û waştişê parekerdişê serwerî bikerê. Vîzyonêko “kurdî bê tirkan, tirkî bê kurdan nêbenê” yê ke Dewlet Bahçelî û Abdullah Ocalan zî îşaret kenê, ganî sey statuya ronayoxê hemparî wayîrê heqanê seypeyî yê kurdan bêro naskerdene. Seba ke kurdî her di hetanê sînoranê (Tirkîya, Surîya, Îraq, Îran) de ciwîyenê, ameyox de nê sînorî do sey welatanê Beneluksî (Belçîka, Hollanda, Luksemburg) yê Ewropa tena sey şeklî bimanê û bê mana bibê. Kesê ke vîzyonê entegrasyonê demokratîk ê Rojhelatê Mîyanên û felsefeya cuya hempare bi hawayêko tewr xurt teorîze kerdo zî Abdullah Ocalan o.”
Panel badê pers û verpersan qedîya.
