Amed – 145 serri verê cu hetê Şêx Neytullahî na Qesra biheybete mîmaro namdar ê ey wextî Lola yo Suryanî Grê daya viraştêne. Serêwedartişê Şêx Seîdi ra dima Şêx Neytullah û keyeyê ey sirgun kenê û erşawenê Kutahya. A roje ra nahet na Qesra bêemsale giran giran bena kore û bena page.
Na Qesre tarixê Kurdistanî de sey yew belgeye hîna zî cayê xo gêna. Qesra Gozel Şêxî, dewa Gozel Şêxî de, serra 1880 ye de qezaya Amedî Çinar de, hetê Şêx Neytullahî ra ameya viraştene. Na awanîye bi kemeranê sîyayan ê bazaltî û kemeranê zerdan ameya viraştêne û her çiqas ke birijîyo zî, ewro heybet û bêemsalîya xo dana rîyê merdimî ra. Qesra Şêx Gozelî bi şekil û mîmarîyê xo bala merdimî ancena. Mîmarê na Qesre biheybete Lola yo Suryan o. Qesre wextê xo de hem sey keye, hem zî sey Medrese ameya şixulnayene.
Şêx Neytullah bi wendekar û alimanê xo ke paştdarîya Şêx Seîdi kene, bene hedefe dewleta tirkî. Di birayê Şêx Neytullahî hetê leşkeranê Tirkî ra yenê infazkerdêne.
Surginîya Kurdan ra dima, na herême de mihacirî yenê cakerdêne
Eynî serre Meclîsê Tirkîya de qanûnê girewtena medrese û zawîyeyan vejenê. Bi ney qanûnî medreseya Şêx Gozelî zî yena girewtêne. Şêx Neytullah û keyeyê ey surginê Kutahya kenê. Çend serran ra tepîya keyeyê Şêx Neytûllahî agêreno dewa xo la reyna qerarê surginîye vecenê û keyeyî na dolime zî sey surgin erşawenê bajarê Eskişehîrî û Kutahya.
Surginîya keyeyî ra dima Tirkê ke Bulgarîstan ra ardê dewa şêx Gozelî de ca kenê. Erd, keye û arazîyê keyeyê Şêx Neytullahî ney mihaciran ser yenê tapu kerdêne. Xeylê serran ra dima keyeyê Şêxi reyna agêreno erdê xo ser. Tornê Şêx Neytullahî nika dewa kal û bawikanê xo de rençberîye kene.
Qesre wextê xo de sey unîversîteyanê ewroyî xebetîyêne
Tornanê Şêx Neytullahî ra yew zî Heybet Altunakar o. Heybet Altunakar nika Qesre de ronîşeno û her roj derheqê tarixê Qesre de malumat dano meymananê xo. Altunakar vano Qesre wextê xo de sey unîversîteyanê ewroyî xebetîyêne û vano: “Kurdîstan de cayê perwerdeyî medreseyî bi. Wendekarê ke tîya ra îcazet girewtêne şîyêne cayanê bînan de bîyenê mele û mamosta. Pey cu ke keyeyê ma bî surgin şî bajaranê Tirkan Qesre bêwayîr mende. Cayo ke merdim tede nêbo beno rew beno weran û beno page. No demo peyên de, wextê erdlerzê Mereşî de zî Qesre ginê piro û weşanîyaye. Na Qesre Kal û bawikanê ma ra ma rê sey miras menda. Ma wazenê ke newe ra bêro restore kerdene.”
