Tarîxê Komara Tirkîya de tayê birînî est ê ke hewna weş nêbîyê û zereyê komelî de sey adirêko bêmîyan veşenê. Yewê nê birînan ra zî Qirkerdişê 33 Guleyan o. No qirkerdiş ke serra 1943î de qezaya Wanî Ozalp de ame meydan, bi şiîra namdare ya Ahmed Arîfî “Otuz Uç Kurşun” kewt vîrê şarî. Na şiîre, tena qala yew hadîse nêkena, eynî wext de bîya vengê nê zilmî, bîya wijdanê merdimîye.
Temmuza serra 1943î de, qezaya Ozalpî ya Wanî de sereyê milî (Gelîyê Godîrî) de, 33 welatijê kurdî bi îdiaya “qaçaxçîtîya heywanan” hetê leşkeranê dewlete ra ameyî destbendkerdene. Nê merdimî ke zafê înan wayîrê çolax û çûgan bî, bêmehkeme, bêhukm, hetê sînorê Îranî ra ameyî berdene.
Ferman hetê Orgeneral Mustafa Muglaliyî ra amebî dayene. Emrê eyî ser o, 33 merdimê bêguneyî, destê înan bestîyayî û rexê Koyê Mengene de, gule ver ra ameyî dayene.
Dewlete seranê verênan de hewl da ke no serebût binimno, la yewêkî merg ra xelisîyabî, raştîye ard rojeve. La heta ke no zilm eşkera bi û hetê huqûqî ra game ameye eştene, zaf wext derbas bibi. Her çiqas dima ra Mustafa Muglali mehkeme bi û ceza girewte zî, no hukm qetî nêbi û mesele bi şeklêko sîyasî hetê dewlete ra ameye padayene.
Ahmed Arîf û ‘Vengê’yê bêmerg
No qirkerdiş belkî sey zaf serebûtanê bînan kî kewtene vîrra, eke şaîrêko pîl sey Ahmed Arîfî bi hunerê xo vengê nê qurbanîyan nêkerdene ebedî. Şiîra “Otuz Uç Kurşun” tam zî na yewe kena. Ahmed Arîf, nê şiîra xo de tena kronolojîya serebûtî rê ca nêdano, rihê wextî, bêçarebîyayîşê qurbanîyan û zalimîya faîlan bi qelema xo ya zerrî-veşêne nusneno.
Şiîre wina dest pêkena:
“Bu dağ Mengene dağıdır
Tanyeri atanda Van’da
Çocuklar dağlardır, babasız
Ve şifasız bir çıban
İltihaplı bir yara”
Ahmed Arîf bi nê rêzan derd û kulêko ke komelî mîyan de bîyo kûr, resneno ma. Ko, sey pîlîya derdî yo. Zar û zêçê ke sêwî mendê û birîna ke weş nêbena, îfadeyê tewr xorî yê nê zilmî yê. Şaîr, vengê yewê nê 33 kesan ra qisey keno û bêguneyîya înan wina ano ra ziwan:
“Kirveyiz, kardeşiz, kanla bağlıyız
Karşıyaka köyleri, obalarıyla
Yüz yıllık, bin yıllık komşuyuz
Bizi bilmez değil, tanır elbet
…
Vurulmuşum
Ne sigaram ne de tütünüm var
Üstelik, param da cebimde kalmış
Boynumda perişan, bir muska”
Nê rêzî eslê xo de îtirazêko pîl o vera neheqîye yo. Vano ke, “Sûcê ma çin o, ne pereyê ma ne zî tûtinê ma bi ma yo. Ma tena merdimê nê welatî yê.” O musqayo ke vileyê ey de yo, sembolê bêçarebîyayîşî û pawitişê îlahî yo.
Netîce û mîras
Qirkerdişê 33 Guleyan, rîpelêko tarî yê tarîxê Tirkîya yo. La şiîra Ahmed Arîfî, no rîpelo tarî kerd roşt û kerd malê wijdanê şaran. Na şiîre bîye “vengê” yê nê merdimanê ke bêveng ameyî qetilkerdene. Her ke şiîre yena wendene, vîrê nê 33 kesan newe ra beno ganî.
Ahmed Arîf bi esrê xo raştîyêka muhîme ardîye ma ver, huner, bi taybetî şiîre, vera vîrrakerdişî çekêka tewr bihêz a. O ke tarîx nimneno, huner ey eşkera keno. “Otuz Uç Kurşun” tena qala yew qirkerdişî nêkena, eynî wext de dersa edaletî, wijdanî û merdimîye dana. No sebeb ra yo ke, 33 guleyî nê, vateyê Ahmed Arîfî yo ke hezar serrî zî bivêro, do nêmiro.
