Amed de çiqas nêbo 300-400 hezar kesê ke zazakî qal kenê est ê. No ziwan ver bi qedîyayiş şono û seba ke weşîya xo biramo baro giran keweno serê milê şaredarîyan. No derheq de kar û xebatê Şaredarîya Şaristanê Girdî ya Amedî û qezayanê Amedî çik o û kamcî aste de, aye ser o ma persê xo kerdê û ma dî ke zaf Şaredarîyanê Amedî de cayê kirmanckî hema hema çin o!
Nê rojanê roşanê ziwanê Kurdkî de seba ziwanî zaf çalakî û zaf eşkerayî yenê kerdene. Nê xebatê başî terba xo yew hişyarîye zî anê, labelê demo derg û pratîk de wayîrvejîyayiş muhîm o. Şaristan û dewanê Amedî de çiqas nêbo 300-400 hezar kesê ke zazakî qal kenê est ê. No ziwan ver bi qedîyayîşî şono û seba ke weşîya xo biramno baro giran keweno serê milê şaredarîyan.
No derheq de kar û xebatê Şaredarîya Şaristanê Girdî ya Amedî û qezayanê Amedî çik o û kamcîn aste de yo, ma ey ser o vindertê.
Vera ziwanê Kurdkî çiqas polîtîkayê asîmîlasyonî dewam bikerê zî şarê kurdî seba gandarkerdişê ziwanê xo tekoşîn dano. Helbet tena tekoşînê şarî bes nîyo gerê sazgehê kurdan zî paştî bidê şarî û ziwanê Kurdkî bibo ziwanê perwerdeyî û ziwanê fermî. Na mesela, zafêrî zî ziwanê kirmanckî ser o ma şaredarîyan reyde qisey kerd. Wina aseno ke zaf Şaredarîyanê Amedî de cayê kirmanckî hema hema çin o!
Şaredarîya Peyasî û kirmanckî
Hemşaredaranê Şaredarîya Peyasî ra Cengîz Dundar zaza yo, Bêrîvan Gulşen Sîncar zî kurmanc a. La rîpelê medyaya dijîtale yê Şaredarîya Peyasî de ke komelî reyde agahî yenê parekerdiş, ziwanê tirkî û kurmancî de xeberî est ê. La çi heyf ke kirmanckî çin o. Seba şarî kursê zazakî zî çin ê. Tena seba gedeyan zarokîstan est o.
Meclîsê Ziwanê Kurdkî yê Şaredarîya Peyasî ra Halîse Onkol Nergîz derheqê xebatanê şarederîye yê ziwanê zazakî ser o ma rê qisey kerd.
Halîse Onkol Nergîz vat ke Şaredarîya Peyasî de seba gedeyan Zarokîstan de perwerdeyê ziwanê Kurdkî yeno dayîş û wina vat: “Ma de 2 Zarokîstanî est ê, yew Xalxalok, yew zî Perperok o. Zarokîstanê Xalxalokî de yew sinifa ma ya zazakî est a. Pêro perwerde û aktîvîteyî bi zazakî virazînê. 15 wendekarê ci est ê. Ê polanê bînan pêrûnê de zî dersa biranş ya zazakî yena dayene. Seba hamnanî nêzdîyê 1000 serepirodayişê qeydanê neweyan est o. Labelê kapasîteya ma ya ke est a besê naye nêkena. No mane de lazim o Şarederîya Pêyasî Zarokîstanêko newe akera.”
‘Kursê zazakî bi personelan sinordar mendê’
Halîse Onkol Nergîz vat ke gerek şaredarîyî heme aktîvîteyanê kulturî de ca bidê Zazakî û wina domna: “Şaredarî de meclîsê ziwanî awan bîyo. Hetê komîsyonî ra, seba ke personelê şaredarîye Zazakî bimusê û aver berê, kursê Zazakî ameyê akerdene.
Nê kursî de nika 23 wendekarî est ê. Reyna çarçewaya xebatanê meclîsê ziwanî de, seba pawitiş û averberdîşê ziwanî, qerarê awankerdîşê komîteyê ziwanî ameyo girewtene. Wextêko nêzdî de komîte do bêro aktîfkerdene. Eke yew embazo ke hakimê Zazakî yo tîya de ca bigêro, xebatê nê warî do taye deha lez bibê û deha aver şêrê.”
Şaredarîya Rezanî û kirmanckî
Hemşaredaranê Şaredarîya Rêzan ra Sîraç Çelîk zaza yo, Leyla Ayaz zî kurmanc a. La hema zî Rêzan de Zazakî zaf kêmî yeno şuxulnayene û mîyanê Tirkî û kurmancî de nêaseno. Qet seba Zazakî xebatêk çin a.
Meclîsê Ziwanê Kurdkî yê Şaredarîya Rêzan ra Erdogan Zanayî ajansê ma rê qisey kerd.
Erdogan Zanayî vat ke Zazakî tim seya ziwananê bînan de maneno û wina domna: “Ma qiseykerdişanê xo de vanê ‘zafziwanî’ la kirmanckî zaf kêmî manena. Ma bi waştiş û vatişanê xo de derheqê ziwanî de zaf çîyan vanê, la pratîk de çîyêk çîn o. Meclîs de komîsyonê kirmanckî de ez tena ya û seba kirmanckî heta nika ma xebatêk nêkerda. Nê semedî ra gerek şaredarî wextêko karkeran gêna, seba kirmanckî zî eşkena mamosteyan bigêra. Hemşaredarê ma Sîraç Çelîk zî zaza yo. La ma hem zazakî hem zî kurmancî tena sey ‘rojbaş’, ‘roşan firaz bo’ xebitnenî. Xebatkarê ma pêro kurd ê, la ziwanê xo nêxebitnenê.”
‘Gerek ma cayêk ra dest pêbikerî’
Erdogan Zanayî vat ke kirmanckî mîyanê ziwanê kurmancî de vîndî bîyo û wina domna: “Ma kirmanckî vîndî kerda. Kirmanckî nika ver bi vîndîbîyayîşî ya. Çunke ma tena qisey kenî. Nuştiş çin o. Kêmasîya seba şaredarî serê mi de ya, mi heta na roje çîyêk nêkerdo. Teorî de sloganê ma zaf ê, la pratîk de çîyêk çin o. Ewro gerek kursê ma bibê. Nika Şaredarîya Rêzan de mamostayêko kirmanckî çin o. Şaredarî eşkena zaf çîyan bikerz la vernîya înan yena girewtene. La eke ma xo girêdayeyê pergalî bikerî, pergal çîyêk nêdano ma. Mesela îmkanê ma yê şaredarî û ê bînî est ê. Eke ma bieşkê darsan bidî, beno ke ewilî beşdarîye kêm biba. La verar a şar tayêna zaf bala xo dano ziwanî ser. Gerek ma cayêk ra dest pêbikerî.”
Şaredarîya Yenîşehîrî û kirmanckî
Hemşaredarê Şaredarîya Yenîşehîrî Safîye Akdag û Mehmet Ergun her di zî kurmanc ê. Keyepelê Şaredarîye yê medya dîjitale de ke şarî rê akerdeya, hîrê (zazakî-kurmancî-tirkî) ziwanan de ya. La hetê xebatanê bînan de zî derheqê zazakî de zaf kar û xebatê xo çin ê. Kursê kirmanckî zî çin ê.
‘Texrîbatê qeyûman dewam beno’
Xebatanê Şaredarîya Yenîşehîrî ser o cagirê hemşaredaran Abdullah Karahanî ma rê qisey kerd.
Abdullah Karahanî derheqê xebatanê şaredarî de wina vat: “Seba ke ma şaredarî destê qeyûmî ra gîrewtî, karkerê verênî xo ra ey karî ra eşt bî û kota bi karkeranê xo pir kerdbî. Serê ziwanî zî xo ra wextê qeyûman de xebatêk çin bî. Ma ke ameyî, ma vat ma do ziwanê xo ser o xebatan bikerî. La seba ke qeyûmî kotaya karkeran bi merdimanê xo pir kerdbî, ma nêşêna yewî bigêrî kar. Ma xebaranê xo bi 3 ziwanan nusenî, ma meclîsê xo awan kerdî û ma do giranîye bidê xebatanê ziwanî ser o.”
