Enqere – Hevserokê Rêxistina Mafên Mirovan a Efrînê Îbrahîm Şêxo diyar kir ku li Efrînê 30 kesên ji bo şaredariyê hatine nîşan dan Kurd in û wiha got: “Li Efrînê Kurd dê di pêkhateya ewlehî û rêveberiyê de cihê xwe bigirin. Her wiha wekî Kobanî û Qamişlo dê bi zimanê Kurdî jî perwerdehî bê dayin.” Şêxo diyar kir ku yekem car e ku Sûriye gelê Kurd û mafên wan bi fermî nas dike û ev yek wekî pêşketinek girîng pênase kir.
Li Rojavayê Kurdistanê gavên têkildarî Peymana 29ê Çileyê de berdewam dikin. Ji van sernavan yek jî vegera Efrîniyan e. Di encama êrişên Tirkiyeyê ya di sala 2018an de bi deh hezaran Kurd neçarî koçberiyê bûn. Piştî 8 salan di 9ê Adarê de zêdeyî 2 hezar ji koçberên li bajarên cuda vegeriyan Efrînê. Tê payîn koma 2yan a koçberan jî piştî Newrozê vegere. Piştî dagirkirinê ji bo guherandina demografiya herêmê welatiyên Ereb li Efrînê hatibûn bi cih kirin, mal û milkê Kurdan jî hatibû talankirin. Li gorî peymanê divê Tirkiye ji herêmê vekişe û malên welatiyên Kurd jî bê radestkirin. Têkildarî pêvajoya vegera koçberan û astengiyên heyîn Hevserokê Rêxistina Mafên Mirovan a Efrînê Îbrahîm Şêxo ji Ajans Welat (AW) re axivî.
‘Vegera koçberan gaveke dîrokî bû’
Îbrahîm Şêxo anî ziman ku piştî 8 salan vegera koçberên Efrînê gaveke dîrokî bûye û wiha axivî: “Di 8ê Adara 2018an de welatiyên Efrînê piştî dagirkeriya Tirkiyeyê koçber bibûn. Dîsa di heman mehê de careke din vegeriyan, Ji bo me hemûyan serkeftin û gaveke dîrokî ye. Malbaên vegeriyan bi coş hatin pêşwazîkirin. Ji şevê heta sibe welatiyan pîrozbahiya vegera koçberên Efrînê kirin. Malbatên niha vegeriyane li cem xizm û nasên xwe dimînin. Ji ber ku Erebên hawirde hêj di malên wan de ne. Lê Hikumeta Şamê ji wan re jî gotibû piştî vegera welatiyên Kurd divê malên wan bên vala kirin û koçberên Kurd li malên xwe bi cih bibin. Çend roj şûn de Erebên hewirde dê ji malên wan derkevin û Kurd dê li malên xwe bi cih bibin. Yên ku malên wan tune ne û rûxiyane jî dê li avahiyên hatinê çêkirin bi cih bibin. Dema pêşwaziyê de û çûyina koçberan li Efrînê de jî tu pirsgirêk û binpêkirin çênebû. Derdora 200 hezar welatiyên Efrînê bi awayekî komî derbasî Efrînê bûn.”
‘Hezên Tirkiyeyê weke berê li Efrînê tune ne’
Îbrahîm Şêxo diyar kir ku kêm be jî hêza lêşkerî ya Tirkiyeyê di hundirê Efrînê de heye û wiha dirêjî da axaftina xwe: “Heza komên çekdar li Efrînê nemaye. Tu kes nikare li Efrînê zext li welatiyên Kurd bike. Tirsa berê li Efrînê nemaye. 5 bargehên lêşkerî yên Tirkiyeyê li navçeyên, Reco, Şelawa, Bilbil û çend navçeyên din hene. Lê hejmara wan pir kêm e. Gelek hezên xwe kişandine. Berê hejmara wan gelek bû. Kesê nedikarî bi ewle bigere û nêzî wan bibe. Lê niha ji welatiyan re tu pirsgirêk tune ye. Wisa xuya dike ku ew bargehên wan jî di demên pêş de dê bên valakirin. Lê her çiqas hêza Tirkiyeyê di hundirê Efrînê de kêm bû ye jî hebûna Tİrkiyeyê li Efrînê dagirkerî ye. Lê li hev kirinek jî heye. Li gorî wê lihevkirinê koçberên Efrînê vegeriyan. Li gorî rêkeftinê wisa xuya dike ku zext li ser Tirkiyeyê jî heye ji bo qebûlkirina vegera koçberan zext hatiye kirin.”
Li Efrînê pergala rêveberiya herêmî û mafê zimanê Kurdî
Di berdewama axaftina xwe de Îbrahîm Şêxo da zanîn ku welatiyên Kurd ên Efrînê jî dê di nav hezên ewlehiyê de cih bigirin û derbarê pergala rêveberiya Efrînê de jî ew agahî dan: “Heza ewlehiyê ya Efrînê dê di destê Hikûmeta Demkî ya Şamê de be. Lê welatiyên Efrînê jî dê tevlî ewlehiyê bibin. Efrîn dê di bin kontrola Hikûmeta Sûriyeyê de be. Lê li gorî taybetmendiya herêma Efrînê dê pergalek bê avakirin. Ji aliyê perwerdehiyê ve jî hatiyê mîsoger kirin ku zimanê Kurdî weke Qamişlo û Kobanê dê bi awayekî fermî li dibîstanan were dayîn. Serokê Hikûmeta Demkî jî biryarnameyek derxist û mafên neteweyî yên Kurdan qebûl kir. Ji aliyê Rêveberiyên Herêmî ve jî niha Serokê parêzgeha Efrînê Kurd e. Ji aliyê şeredariyê ve jî 30 kes hatin nîşan kirin û Serokên şeredariyan hemû Kurdên Efrînê ne. Yanî di demên pêş de hîn tiştên din dê zelal bibin. Li gorî rêkeftinê tiştên baş li Efrînê pêk tên. Cara yekemîn e cejna Newrozê û mafên neteweyî yên gelê Kurd ji aliye Hikûmeta Sûriyeyê ve hatin qebûl kirin. Ee jî serkeftinek e.”
‘Hemû malbat dê vegerin Efrînê’
Îbrahim Şêxo destnîşan kir ku di demên pêş de hemû koçberên li Efrînê dê vegerin cih û warên xwe û axaftina xwe wiha qedand: “Plansazî hebû ku heta Newrozê hemû koçberên Efrînê vegerin. Lê ew hate taloqkirin. Tê payin piştî Newrozê malbatên din jî vegerin. Hezên ewlehiyê yên Rêveberiya Xweser û Hikûmeta Demkî li ser vê dixebitin. Çend roj din şûn ve komeke din dê vegere. Nav û lîsteya wan hatiye amade kirin. Xelkê me jî dê di saziyên xizmetê, rêveberiyê, şeredariyê û ewlehiyê de cih bigirin. Em ê darên zeytûnan ji nû ve biçînin. Em dê bêjin em zarokên vê axê ne û vegerin welatê xwe.”
