Li gorî raporan di 2024an de li tevahiya cîhanê ji bo şer 2,7 trilyon dolar û ji bo tenduristiyê jî 627 milyon euro pere hatin xerç kirin. Ji ber lêçûna şer li tevahiya cîhanê 733 milyon mirov birçî dijîn.
Li gorî rapora Enstîtuya Lêkolînên Aştiyê ya Navneteweyî ya Stockholmê (SIPRI) di 2024an de li tevahiya cîhanê 2.7 trilyon dolar pere xerç kirin. Lê ji bo tenduristiyê li tevahiya cîhanê jî 627.4 milyon eura pere xerç kirine. Li gorî daneyan tê dîtin ku çar qatê lêçûna tenduristiyê pere li şer hatiye xerçkirin.
Li welatên cîhanê sal bi sal lêçûna şer zêde dibe. Welatên xwedî hêz û hegomon ku dixwazin li ser welatên din serweriyê bikin her sal lêçûnên xwe yên ji bo hilberîna çekan zêde dikin. Li gorî raporan di nava welatên cîhanê de herî zêde 1emîn Amerîka, 2yemîn Çîn, 3yemîn Rûsya, 4emin Almanya û 5emîn jî Hîndîstanê di 2024an de bi giştî 1,6 trilyon dolar pere ji bo çekan veqetandine. Li gorî raporan li tevahiya cîhanê di 2024an de 2,7 trilyon dolar ji bo çekan hatiye xerçkirin.
Li gori rapora SIPRI, Tirkiye di nava welatên cîhanê de ket rêza 17emîn. Li gorî SIPRI Tirkiye di 2024an de 25 milyar dolar pere ji bo çekan xerç kir. Li gorî 2023an jî ji sedî 12 zêde kir.
Li gorî Rêxistina Tenduristiyê ya Cîhanê WHO (World Health Organization) jî di 2024an de li tevahiya welatê cîhanê 627,4 milyon euro pere hatiye veqetandin. Li Tirkiyeyê jî Wezareta Tenduristiyê di sala 2024an de 202 milyar 463 milyon 783 hezar tl pere veqetand.
Li tevahiya cîhanê sala 2024an bi giştî 2 trilyon û 718 milyar dolar pere li çekan hat qerçkirin. Li gorî sala 2023an ji sedî 9,4 lêçûna şer û çekan zêde bû.
Li gorî rapora SIPRI, di 2022an de li tevahiya cîhanê 2,24 trilyon dolar, di sala 2021an de 2,11, di sala 2020an de 1,98 trilyon dolar pere ji bo lêçûna leşkerî hat xerçkirin. Rapor nîşan didin ku sal bi sal lêçûna leşkerî zêde dibe.
Lêkolînerê Bernameya Hilberîna Çekan û Lêçûnên Leşkerî ya SIPRI Dr. Nan Tian, destnîşan dike ku di salên dawî de sal bi sal lêçûna leşkerî zêde dibe. Nan Tîan destnişan dike ku her sal êdî ewlehiya jiyanê li ser ruyê cîhanê namîne.
Tirkiye di 40 salan de 3 tirilyon dolar pere li şer xerç kir
Parlamenterê DEM Partiyê Sezaî Temellî jî di axaftinenek xwe de jî anî ziman ku li gorî rapora SIPRI Tirkiyeyê di 40 salên dawî de 3 trilyon dolar li şer xerç kiriye û got: “Ev pere îro beramberî 4.5 trilyon dolarî ye. Ev pereyekî pir pir zêde ye. Eger îro ev pere li şer nehatibûya xerçkirin, Tirkiye dê di aliyê aborî de gelek pêşketî bûya.”
Li gorî Îndeksa Birçîbûnê ya Kurekevî GHI (Global Hunger Indeks) ya dawî (2024) li tevahiya cîhanê 733 milyon mirov birçî dijîn. Li tevahiya cîhanê 2 milyar û 880 milyon mirov jî nikare bi tenduristî xwarin bixwe.
Serokkomarê Tirkiyeyê Tayyip Erdogan çend roj berê dema ji Kibrisê vegeriya pirsên rojnamegeran bersivand û anî ziman ku wan zêdetirî 2 trilyon dolar pere li şer şerç kirine.
Rêberê Gelê Kurd Abdullah Ocalan ji bo şer li Tirkiyeyê bi dawî bibe û aştî pêş bikeve di kanûna 2024an de xwestibû ku meclis peyvirê bigire û wiha gotibû: “Ev hewldana me dê bibe rêbereke bi qîmet a guhertin û veguhertina demokratîk. Ev serdem ji bo herêmê û Tirkiyeyê serdema aştî, demokrasî û wekheviyê ye.”
