Cografyaya Mezopotamya û Zagrosî de, neqş seba kurdan tena amûrê xemilnayîşî nîyo; eynî wextî de nîşanê girêdayîşê eşîretî, statuyê komelkî û rayîrêkê pawitişî yo.
Murayî eynê wextî de şahidîya tewr kehen a huner û bawerîya merdimîye yenê qebulkerdene. Goreyê cigêrayîşan nimûneyê verên ê murayan heta 75 hezar-100 hezar serrî verê şonê. No hunero ke Mezopotamya de bi destê kurdan û şaranê herême resayo tîtikî, ewro zî bi ristik, kolye, goşare, bîlazik, xalxal û xapêk mîyanê kulturê kurdî de ciwîyeno. Murayî tarîx de her tim sey sembolê statu, pawitişê vera çimanê xirab û nasnameyê kulturî ameye şuxulnayene.
Neqşê tewr muhîm ê mîyanê kulturê kurdî de mêxeke yo ke bi rêzkerdişê mêxekanê hişkkerdeyan sey murayan yeno viraştene û hem sey parfum hem zî wayîrê erjêko estetîk o. O bîn zî Şebek û Muraya şîn a ke seba xo pawitişê vera enerjîyo xirab yenê şuxulnayene.
Wan de atolyeya murayan a bi nameyê Shamaya 8 serrî yo bi keda destan nê kulturê murayan gandar kena. Hostayê murayan Serhat Işikî dîyar kerd ke destpêkê merdimîye ra heta nika mîyanê merdimîye de kulturê murayan est o û vat: “Mîletê kurd mîletêko otantîk o. Dayîkê kurdî verî ra ristikê murayanê şîn, spî û sîya virazenê û kenê milê xo. No kulturêko kurdî yo û coka ez zaf hes kena nê karî ra. Tay modelî est ê ke ma bi xo afirnenê û tayê zî ma goreyê modelan virazenê. Ma destkarî kenê, ma tu makîne nêşuxulnenê.”
Işikî vat ke bi taybetî şarê Wan, Colemêrg û Şirnexî çîyanê winasînan wazenê û vat ke mîyanê veyve û şayîyanê Colemêrg û Şirnexî de zî kulturê kurdî hema zî gandar o.
