Deyîrbaz Genimî derheqê tesîranê zîrekîya viraşte yê serê hunerî de dîyar kerd ke ganî huner û deyîrbaz nê çîyan bikar bîyarê û va: “La ganî goreyê modernîteya kapîtalîstî nê, goreyê zîhnîyetê xo bikar bîyarê. Ma ganî zîrekîya viraşte goreyê xo saz bikerê û bikerê binê xizmetê xo.”
Averşîyannê teknolojî û zanistî reyde zîrekîya viraşte zî aver şona. Her qada cuye de êdî zîrekîya viraşte yena şuxulnayîş. Qada hunerî de û mîyanê deyîrbazan de zî zîrekîya viraşte zaf yena şuxulnayîş. Nêzdîyê serrêk o ke deyîrî ke bi zîrekîya viraşte amade benê, mîyanê şarî de zî vila bîyê. Labelê her çiqas nê deyîrî hetê şarî ra yenê goşdarîkerdene zî, tesîrêko xirab hunerî ser o kenê. Serê hunerî de tehlukeya zîrekîya viraşte est a; çunke averşîyayîşanê zîrekîya viraşte reyde huner zî beno qada çêkî. Solîstê Koma Çiya deyîrbaz Genim derheqê tesîranê zîrekîya viraşte yê baş û xirabe yê hunerî ser o de qisey kerd.
‘Hem gamê pozîtîf hem zî gamê negatîfî ganî bêrê erjnayene’
Genimî da zanayene ke qada zanistî û averşîyannê zanistî de çîyê neweyî yenê ceribnayene û wina vat: “Ganî merdim averşîyanê zanistî hetêk ra zî sey serkewtişî pênase bikero. Raşt o, hetê ci yê negatîfî est ê, şarî ser o tesîr keno û beno sebebê asîmîlasyonî zî. Labelê şar eşkeno bi zîrekîya viraşte xo rast zî bikero. Ganî her di hetî pîya bêrê erjnayene. Seba ke hetê dîjîtalî aver şono, o hunerî ser o û hunerê fîzîkî ser o zaf tesîr keno. Labelê çîyêko bîn zî est o; warê muzîkî de hem gamê pozîtîf hem zî gamê negatîf ganî bêrê erjnayene. Gamê pozîtîfî nê yê: Ganî merdim ci ra feyde bigiro û eşkeno çîyanê zaf weşan virazo. Karê nuştişê vateyanê deyîran de zî zîrekîya viraşte yena şuxulnayîş. Raşt û neraşt tam nêyeno fehmkerdene û merdim heyret de maneno. Eke merdim goşê xo baş bido nê averşîyan, o çax fehm keno ke gandar nîyo. Tewr peyên deyîra ‘Here Gulê’ vejîyaye. Naye ra ver zî ‘Zozan C.’ bîye. Mîyanê şar û raya pêroyî de nînan ra dima hîna zêde nê çîyî do bêrê teqîbkerdene. Ganî merdim nê hetî ra, kesê ke mîyanê hunerî de yê, serê ney de bifikirîyê ke do zîrekîya viraşte senî bişuxulnê.”
‘Ma ganî zîrekîya viraşte bikerê binê xizmetê xo’
Genimî îfade kerd ke warê hunerî de averşîyayîşê teknolojîkî ganî bêrê ceribnayene û wina dewam kerd: “Ganî huner û hunermendî nê çîyan bişuxulnê. La ganî goreyê ‘modernîteya kapîtalîstî’ nê, goreyê zîhnîyetê xo bişuxulnê. Hunermendî ganî goreyê nê averşîyayîşan rayîrê bidê vernîya xo. Serra 2007î rapey çîyê neweyî ameyê ceribnayene. Plastîk bin kewt. 20 serrî verê cû karê plastîkî çîyêko bîn bi. Kasetî ameyêne çapkerdene, endustrîyê nê karî ê bîyê. Hunerî çîyêko bîn da vernîya xo û plastîk bin kewt. Heme kasetî destê rotoxan de mendî. Goreyê çîyanê modernan xo plan nêkerdbi. Kesê ke xebitîyêne goreyê ê demî gamî nêeştê. Goreyê ey ma bifikirîyê, reyêk de nêvat ‘ez yena’. Eşkera bi ke o çî yeno. Nika zî kes amade nîyo. Kesê ke hunerî reyde eleqedar benê, hema nêzanê ke do senî reaksîyon bidê. Hema fikirîyenê ke ‘ma bîkewê binê xizmetê aye, yan zî ma aye bikerê binê xizmetê xo’. O raşt o yo ke; ma ganî zîrekîya viraşte bikerê binê xizmetê xo.
‘Modernîteya kapîtalîst kulturî keno bazar’
Genimî ard vîr ke ewro her kes eşkeno ChatGPT û çîyanê bînan ra vajo ‘mi rê deyîrêk viraze’ û vat: “ChatGPT eşkeno çend nimûneyan zî amade bikero. Labelê hunermendêk aranjorê xo ra vajo ‘mi rê çend nimûneyan amade bike’, do vajo ‘no zaf wext gêno’. Karê ma de wext zaf muhîm o. Ewro ma mîyanê xo de nê çîyanê modernan erjnenê, tayê kesî vanê ‘zîrekîya viraşte çîyêko baş o’, ma zî vanê çîyêko baş nîyo. Labelê ganî ma dîyar bikerê ke ma do zîrekîya viraşte senî bikar bîyarê. Deyîra ‘Here Gulê’ ewro dinya de bîya trend. Şinasnayîşê kulturî de, kulturî hîna lez dana şinasnayene. Labelê hetê ci yê negatîfî zî est ê. Modernîteya kapîtalîstî kulturî keno amûrê bazarî. Mîyanê ê bazarî de zî nê çîyî zaf yenê xerckerdene. Verê cû deyîrêk heta serrêk resayêne şarî, ewro mîyanê 30 sanîyeyan de resena şarî. Êdî şar tîya ra pey tewr zaf deqîqeyêk goş dano deyîran. Warê goşdarîkerdişî de tedeyî parçe bi. Goreyê nê lezî, goşdarîkerdişê deyîran kêm beno. Şar êdî wazeno mîyanê deqîqeyêk de deyîre fehm bikero. Ganî ma zî goreyê haydar bibê.”
‘Zaf kesê zîrekî est ê ke karê zîrekîya viraşte virazenê’
Genimî dîyar kerd ke kesêk zî eşkeno bi zîrekîya viraşte ewro deyîrêk amade bikero û qiseykerdişê xo wina qedîna: “Bi zîrekîya viraşte tayê kesî do bêkar bimanê, kesê ke karê rê aranjorîye kenê do bêkar bimanê. No hetê ci yê negatîf o. Ganî kesê ke hunerî reyde eleqedar benê nêkewê binê tesîrê aye û zîrekîya viraşte bikerê binê xizmetê xo. Çîyo muhîm no yo. Zaf kesê zîrekî est ê ke karê zîrekîya viraşte virazenê. Demanê ameyoxan de ê do karanê cîya-cîyayan virazê. Beno ke rojanê ameyoxan de karê enstrumanan zî virazê. No çî do mîyanê hunerî de yew şikitiş virazo yan nêvirazo, no yeno erjnayene.”
