Hewlêr – Parlamentera PDK’yî ya verêne Widad Hama Faraj dîyar kerd ke Tirkîya de prosesê aştî hedi şino û wina vat: “Kurdî ganî bieşkê bi ziwanê xo qisey bikerê, binusê, biwanê û wayîrê nasnameyê kurdî bibê.”
Rayberê Şarê Kurdî Abdullah Ocalan 27ê sibata 2025î de seba Aştî û Komelê Demokratîkî vendayîşêk kerd. Dimayê vengdayîşê mabênê kurd û tirkan de prosesêk dest pêkerd. 27ê sibate ra heta ewro, hetê Hereketê Azadîye ra zaf gamî ameyi eştiş, labelê hetê Tirkîya ra qet gamê şênberî nêameyê eştiş û qanûnî zî nêameyê viraştiş. Parlamentera Partîya Demokrat a Kurdîstanî (PDK) Widad Hama Faraj nê prosesî ser o ajansê ma rê qisey kerd.
‘Ganî gamê nê prosesî bilez bêrê eştene’
Widad Hama Faraj dîyar kerd ke ewro vakur, başûr, rojhelat û rojava de yew ziwan û yew kultur est o û wina vat: “Ma peyê Kongreya Lozanî de mendî. Çi heyf ke ma peygoş bîyî û mabênê çar dewletanê cîranan de bîyî çar parçe; ganî ma nê çîyî weş bîzanî. Rojava û Başûr de rayberîya ma ya xosere est a û no zaf rind o. Labelê reyna zî ma dej ancenî. Ma wazenê ke ewro prosesê aştî yê vakurî ser kewo, seba ke şarê ma yê vakurî bireso pêro amancanê xo û bieşko sey welatîyanê bînan bi hawayêko seypê bîciwîyo, beşdarê pêro karanê hukmatî bibo. Reyna qedexeyê serê ziwanî yê qanûnî û fîzîkî gerek neteweyê kurdî ser o bêrê hewaneyene. Tesîrê prosesê aştî sey başûrî ma ser o, bi pêro endaman û bi pêro nasnameyê kurdî, asta tewr berz de yo. Ma paştî danê pêro partîyanê vakurî û ma wazenî ke prosesê aştî bîreso netîce. Ma hêvî kenê ke gamê nê prosesî bi lez bêrê eştene.”
‘Başûr û vakur bibê yew, hêz bidê prosesî’
Widad Hama Farajî vat ke seba ke proses ser kewo, ganî hukmatê Tirkîya cehdanê xo hîra û bi lez biko û qiseykerdişê xo wina domna: “Senî ke ma destûrê Îraqî de eşkenê pêro waştişanê xo bîyarê ca, ma wazenî ke destûrê Komara Tirkîya de zî û parlamentoyê înan de, kurdî bieşkê tewrbîyayîşêkê zaf rind bîkerî û nisbetêko pîl ê kursîyan dest bifînî. Çike zanaye û jêhatîbîyayîşê kurdan, bi nisbetêko gird nê welatî de est o. Ma fehm kenî ke prosesê aştî, başûr û vakur kerdo yew; başûr û vakur bibê yew, ma pîya hêz bidê prosesî. Serekê Herêma Kurdîstanî rêzdar Mesud Barzanî roniştîşê xo yê DEM Partî reyde îfade kerd û vat, ‘10 serrî munaqeşakerdiş, saetêk şerî ra rindêr o.’ Çîyo ke bi rayîrê muzakere û dîyalogî keweno dest, bi tu rayanê bînan dest nêkeweno. Ma wazenî ke na rewşa çetine bîqedîya. Zilm û zordarîya ke serê kurdanê Vakurî de yena kerdene ganî bîqedîyê. Hukmatê Tirkîya ganî bi rastî zî sey welatîyanê seypêyan ê Tirkîya nêzdîyê kurdan bibo.”
‘Prosesê aştî zaf hêdî yo’
Widad Hama Farajî nê çîyî zî pare kerdî: “Eke prosesê aştî Tirkîya de serkewo, gama yewine ganî weş bêra eştene. Vûrîyayîşê destûrê bingeyin seba ke heqê bidîyê kurdan ke bi ziwanê kurdkî qisey bikerê, binusê, bîwanê û wayîrê nasnameyê kurdî bibê, şert o. Sewbîna ganî pêro şaîrê kurdî, heme roşan, sernewe û Newrozan kurdî bi xo rayra berê. Sembolê kurdan yê ke serekîya têgêrayîşê azadîwaz ê şarê kurdî kenî, nê prosesî rayra berî. Labelê nê pêro agêrenê serê naye ke parlamento ronişo û prosesê aştî tespît biko. Ganî parlamentoyê Tirkîya de wextê roniştişê qanûnê bingeyinî de, welatîyê kurdî bibê welatîyê dereceyê yewinî.
La çi heyf ke prosesê aştî zaf hêdî yo. Seba naye, eke kurdê vakurî bieşkê kongreyêka girde virazî û pêro pîya heme kurdê Vakurî bibê wayîrê yew helwêsto sîyasî, hîna rind beno. O wext eşkenê hukmatê Tirkîyara biwazê ke gamêka şênbere bîerzo û nîyetêko rindêr seba prosesê aştî bimojno. Wa parlamento verwext kom bibo û parlamento ra bîwazo ke waştişê kurdan qanûnê bingeyinî de, belgeyanê fermî yê welatî de ca bîgîrê û karanê xo yê sazgehanê fermî de bi Kurdkî bikerê.”
‘Girewteyê sîyasî û kurdê ke teberê welatî de yê ganî bêrê efûkerdiş’
Widad Hama Farajî vat ke krîterê kurdan seba prosesê aştî zaf zelal û zaf weş dîyar ê û wina domna: “Lazimtî bi aye est a ke xîtabêko Kurdkî yo seypeê bîbo. Xîtaba Kurdkî ya seypê de waştiş bêro kerdene ke mîyanê prosesê aştî de hukmatê Tirkîya qerarêk, efûyêk abiko ke seba înan sîyasetmedaran û kesê ke şîyayîş û ameyîşê Tirkîya înan rê qedexe yo. No eşkeno kaxizêk de sey waştiş bêro nuştiş. Nê waştişî wa hukmatê Tirkîya re bêrê kerdene. Serra 1991î de hîrê hêzanê kurdî yê Başûrê Kurdîstanî cepheyêkê kurdî awan kerd û ma efûyêko pêroyî da viraştiş. Hewce keno ke efûyêko pêroyî bivejîyo. Efûyo pêroyî hetê şima de, hetê hukmatî de yo, eksê yê ma yo. Ma hetê hêzanê sîyasî yê Kurdîstanî de bîyî, cepheyêkê Kurdîstanî awan kerd û nameyê cepheya Kurdîstanî ser o ma efûyê pêroyî vet.”
