Di 13ê hezîranê de Îsraîlê li dijî Îranê dest bi êrişên hewayî yên berfireh kir. Di van êrişan de 8 serfermandar hatin kuştin. Di êrişan de navendên Îranê yên nukleer û leşkerî hatin hedef girtin. Her çiqasî Îranê li dijî Îsraîlê banga şerê mezin û êrişên mezin kiribe jî, li hemberî Îsraîlê ev hêza wan xuya nake.
Bi êrişên Îsraîlê yên li dijî Îranê re konjonktura Rojhilata Navîn kete qonaxek din. Lewre bi salan bû hem Îran hem Îsraîl û Dewletên Yekbûyî yên Emerîkayê gef li hev dixwarin. Îran, bi salan e di Rojhilata Navîn de xwe her wekî hêzek hegemon dibîne. Bi van êrişên nû Îsraîlê careke din Îran hişyar kir. Lewre di Rojhilata Navîn de di şexsê Îran û Îsraîlê de şerê modernîteyê tê jiyîn.
Ji bo ku rastiya Îranê baş bê fêhmkirin, pêwîste dîroka Îran û Rojhilatê Kurdistanê bê zanîn. Lewre erdnîgariya Îranê ji serdema şoreşa Neolîtîkê ve di rojeva cîhanê de ye. Di vê serdemê de nirxên civakî bi wekhevî û demokrasiya yekem tên vegotin. Belavbûna çand û zimanê Aryenîk li erdnigariya Rojhilatê Kurdistanê dest pê dike. Îranê di serdema kevnar de ji gelek şaristaniyan re dergûşvanî kiriye. Di vê serdemê de jî diyar e ku hem çanda wekhevî û demokratîk hem jî çanda dewlet û şaristaniyê bi hev re wekî du çeman diherikin.
Tê zanîn ji aliyê bawerî û fikir de erdnigariya Rojhilatê Kurdistanê di navendê de ye. Pêxember Zerduşt li ser vê erdnigariyê hatiye dinê û fikir, raman û baweriya wekhevî, azadî û parvekerinê ji vir daye belavkirin. Bi baweriya Mazdayî û Mîtrayî û tevî felsefeya Zerduşt erdnîgariya Rojhilatê Kurdistanê di her qonaxên dîrokê de wek cihekî bi adan hatiye naskirin.
Li ser felsefe, bîrdozî û exlaqê Zerdeştî, BZ. di 612yan de Împaratoriya Mediyan li dijî Împaratoriya Asûriyên zilimkar bi ser dikeve û serkeftina xwe îlan dike. Piştî vê serkeftinê Rojhilatê Kurdistanê bi çiyayên xwe yên Zagrosan rojeva cîhanê zêdetirî bikar dike. Piştî Mediyan Persî tên, Partî tên, Safevî tên û erdnigariya Rojhilatê Kurdistanê bi vî rengî populeriya xwe diparêze. Tê zanîn Îskenderê Mezin jî di dema xwe de berê xwe dide heta Hîndîstanê lê ji Zagrosan nikare derbas bibe.
Erdnigariya Rojhilatê Kurdistanê bi vî rengî bi hezaran salan e hem ji şaristaniya demokratîk hem jî ji şaristaniya dewletî re malavayiyê dike. Di Şoreşa Îslamî ya Îranê ya di 1979an de careke din ev rewş derdikeve li ber çavan. Lewre ev şoreş, bi gotina Rêber Abdullah Ocalan şoreşeke çandî bû. Ev şoreş jî hêza xwe ji çanda demokratîk a li Rojhilatê Kurdistanê digirt. Ev şoreş her wekî şoreşa Fransî û Rûs karaktarê netewa demokratîk di xwe de dihewand. Di destpêkê Kurd, Komunîst û gelek muxalîf cihê xwe di vê şoreşê de girtibûn. Lê ûlemayên Şiî û çîna navîn û bazirgan wekî wan ev şoreş pêk anîne dest danîn ser hemû nirxên vê şoreşê.
Piştî sala 1980yan û şûn ve hem li Îranê hem li Tirkiyeyê hem jî li hemû welatên li Rojhilata Navîn bîrdoziya faşîzma kesk a îslamî serwer dibe. Ji serdema Osmanî û Safewiyan ve, ev her du împaratorî ji bona herêmê mînak bûn. Di qirna 19mîn de bi polîtîkayên kapîtalîst û netewedewletî van her du dewletan jî veguhertinên nû yên siyasî, leşkerî û rêveberiyê pêk anîbûn. Ji vê serdemê ve hem dewleta Îranê hem jî dewleta Tirk careke din ji bona herêmê dewletên model ên mînak in.
Bi bîrdoziya faşîzma kesk a îslamî jî careke din ji sala 1980yan şûn ve ev her du dewlet mînak in. 45 sal in ev bîrdozî serwer e. Ji bo ku pêşiya sosyalîzma Sovyetan û nemaze pêşiya PKKê bê girtin, pergala kapîtalîst qadên ku vala hiştiye bi îslama radîkal xwest dagir bike. Emerîka, Îngîltere û Îsraîl 45 sal in di vê xeta îslama radîkal de bîrdoziyê avadike û Îran jî ji Hîzbûllah, Hûsî, DAIŞ, El- Kaîde, Huda-Par, Hamas û Haşdî Şaabî re fînansoriyê dike.
Îran û erdnîgariya Rojhilatê Kurdistanê bi her avayî ji herêmên din cûdatir e. Lewre kevneşopiyeke Îranê ya dewletê heye. Ji serdema Mediyan ve heta niha Îran bi tu awayî nehatiye hilweşandin. Navê xwe guhertiye, lê tu carî têkçûyîna bi temamî nejiyiye. Bi vî awayî heta serdema îro li ser piyan maye.
Piştî Îsraîlê di 7ê Cotmeha 2023an da li Fîlîstînê êriş bir ser Hamasê, şerê di navbera Îsraîl û Îranê de destpê kiribû. Ji vê rojê ve ye, Îsraîl û Emerîka hemû hêzên paramîlîter ên girêdayî Îranê yên li Yemen, Fîlîstîn, Lubnan û yên li Sûriyeyê bê bandor kir. Niha jî di hedefa êrişan de rêveberiya Îranê û hêzên Haşdî Şaabî hene.
Îran di du sed salên dawî de nemaze bi polîtakayên şerîata Îslamî û îslama radîkal, cewherê çanda demokratîk a vê erdnîgariyê wêran kir. Îran bi salan e şoreşgerên Kurd, zarokên Kurdan darve dike. Li ser sînoran hema her rojê kolberekî qetil dike. Lê êdî gelê Kurd ê Rojhilatê Kurdistanê û hemû muxalîfên dijî vê rejîma hov, radibin ser piyan û her wekî çanda xwe ya kevnar bi pêşengtiya Partiya Jiyana Azadiya Kurdistanê (PJAKê) têkoşînê bilind dikin.
Niha li Îranê bi gotina Rêber Abdullah Ocalan şerê modernîteyê tê jiyîn. Bloka Îsraîl, Emerîka û Îngîltereyê ya kapîtalîst û bloka Îranê ev şer dan destpê kirin. Lê dê encamê gelê Kurd, hêzên demokrat û nemaze jinên têkoşer diyar bikin. Careke din li ser erdnîgariya Rojhilatê Kurdistanê du hêzên serdest, wekî şerê Îskender û Darîûs li hev didin. Lê ev her du xet jî ne xeta kapîtalîst ne jî xeta îslama radîkal nabin çareserî. Dê encama vî şerî, bi danehevî û felsefeya serdema Neolîtîk, Zerduşt, Mazda-Mîtrayî hêzên modernîteya demokratîk diyar bikin. Gelê Kurd û jinên Kurd ji her demê zêdetir bi têkoşîna Jin Jiyan Azadî û bi pêşengtiya PJAKê wê textê rejîma faşîst hilweşînin.
