Wan – Pira Kêlegomê ku di navbera Elbak û Colemêrgê de ye, tevî ku kesên çêkirin e nediyar e jî, ji hêla saziyên fermî yên herêmê ve weke berhema Selçûkiyan tê nîşandan.
Li herêma Wanê ji ber dîroka xwe ya kevnar, gelek berhemên dîrokî hene û ev berhem ji aliyê şaristaniyên cuda ve ku li herêmê desthilat bûne, hatine çêkirin. Pira Kêlegomê jî yek ji van berhemên dîrokî ye ku di navbera navçeya Elbaka Wanê û bajarê Colemêrgê de dimîne. Pir, li ser milê Çemê Zapê yê ji Elbakê diherike hatiye çêkirin. Ev milê Çemê Zapê li devera Xezekyan a li çerxerêya Colemêrg, Gever û Elbakê tev li Çemê Zapê (Çemê Zê) yê mezin dibe.
Pir 34 metre dirêj e, 3.52 metre jî fireh û 6.19 jî metre bilind e. Rûyê pirê bi du kemerên tûj ên du qedemeyî ve hatiye dorpêçkirin. Pir, her du peravan bi heman bilindahîyê girêdide hev. Ji kevirên weke çargoşe hatine birîn, hatiye çêkirin û bi xerca kilsê (kîrêç) hatiye lêkirin.
Dîroka Pira Kêlegom ne diyar e
Dîroka rastîn a avakirina Pira Kêlegomê nayê zanîn. Lê belê li gorî mîmariya wê, materyalên avakirinê û miqayesekirina wê bi pirên din ên herêmê re, tê texmînkirin ku di serdema Selçûkiyan de hatiye çêkirin. Lê ev yek jî ji rastiyê dûr e û ti nîşaneyên Selçûkiyan li ser pirê nehatine dîtin. Pir, di sala 1655an de ji hêla Xusrew Begê ku fermandarekî Ebasiyan û Kurd bû ve hatiye restorekirin û piştî restorasyonê nivîsek li ser pirê hatiye danîn. Lê belê ji ber ku kevirê nivîs lê ye ji pirê ketiye, welatiyekî kevir biriye Gundê Pîzan yê Husrev Paşa û parastiye. Nayê zanîn li ser vî kevirî çi hatiye nivîsandin.
Herî dawî di navbera salên 2009-2011an de ji hêla Miduriyeta Giştî ya Karayollariyê ve hatiye restorekirin û li kêleka pirê nivîsek derbarê dîroka pirê de hatiye bicihkirin. Di vê nivîsê de wiha hatiye gotin: “Pira Kelekomê berhemek ji Selçûkiyan mayî ye ku di sedsala 12emîn de hatiye çêkirin. Pir, 34.55 metre dirêj e, 3.52 metreyan jî fireh e. Di navbera salên 2009-2011an de ji hêla Miduriyeta Giştî ya Karayollariyê ve hatiye restorekirin.”
Li kêleka pirê kaniya sodayê heye
Her wiha li kêleka Pira Kêlegom kaniyek ava bimîneral (soda) jî diherike û tê payîn ku ev kanî jî gelek kevnar e. Ava baran û berfê, bi rêya şikestin û çîpên keviran dikeve kûrahiyê û rêwîtiyek dirêj a ku 10 heta 100 salan dom dike, dest pê dike. Ev ava kûr di rezervuarên binerd de kom dibe, dû re bi bandora zext û germahiya di nav rezervuarê de, bi rêya herî hêsan ber bi jor ve diçe û di dawiyê de wekî kaniyekê digihîje ser rûyê erdê. Dema ku av di bin erdê de diherike an jî bilind dibe, ew ji celebên curbecur ên keviran mîneralên curbicur dikişîne nav xwe û dibe ava bimîneral.
