Piştî ragihandina kuştina Rêberê Komara Îslamî ya Îranê Ayetullah Elî Xamaneyî, desthilatdarên Tehranê mekanîzmaya destûrî ya veguhastina desthilatê çalak kirin. Berdevkê Konseya Tespîtkirina Berjewendiyên Îranê Muhsin Dêhneweyî ragihand ku Elî Reza Erafî hatiye destnîşankirin da ku bi Serokkomar Mesûd Pizîşkiyan û Serokê Desthilata Dadê Xulamhusên Muhsinî Îjeyî re karûbarên rêbertiyê bi awayek demkî bi rê ve bibin.
Êrişên Îsraîlê yên li dijî Îranê û bi taybetî rayedarên payebilind bandorek xeternak li ser rejîma meleyan kir. Bi kuştina Ayetûllah Alî Xamaney rejîmê şikestek ku neyê telafîkirin xwar. Niha tê meraqkirin ka di demek wisa xeternak de dê rejîm riyek çewa bişopîne. Li aliyekê di navbera hêzên îktîdarê yên rejîmê de û li aliyê din pêvajoya di navbera mixalefet, hêzên demokratîk û rejîma melayan de qaos û qeyrana Îranê kûr dike.
‘Rêveberiya demkî hate avakirin’
Li gorî makezgona Îran di van rewşan de nexşerêyek hatiye pênasekirin. Berdevkê Konseya Tespîtkirina Berjewendiyên Îranê Muhsin Dêhneweyî ragihand ku Elî Reza Erafî hatiye destnîşankirin da ku bi Serokkomar Mesûd Pizîşkiyan û Serokê Desthilata Dadê Xulamhusên Muhsinî Îjeyî re karûbarên rêbertiyê bi awayek demkî bi rê ve bibin.Ev pêngav li gorî xalên destûrî yên ku ji bo şertên awarte hatine diyarkirin hate avakirin û tê gotin ku heta hilbijartina rêberekî nû dê encumena demkî erkên sereke yên rêber bi cih bîne.
Rêbertiya Îranê di destûra welêt de tê çi wateyê?
Li gorî Destûra Komara Îslamî ya Îranê, rêber desthilatdara herî bilind a siyasî û leşkerî ya welêt e. Rêber serokê hêzên çekdar e, siyaseta giştî ya welêt destnîşan dike û li ser saziyên sereke yên dewletê bandora biryardar heye. Madeya 107an diyar dike ku rêber ji aliyê Encumena Pisporên Rêbertiyê ve tê hilbijartin. Ev encumen ji alimên olî yên ku bi hilbijartina gel têne destnîşankirin pêk tê û divê namzedê rêbertiyê du-parê dengên endaman bistîne.
Di paşerojê de ev mekanîzma çawa xebitiye?
Di dîroka Komara Îslamî de ev rêkar tenê carekê bi awayekî berfireh hate bikaranîn. Piştî mirina Ayetullah Ruhollah Xomeynî di sala 1989an de, Encumena Pisporan bi lez civî û Elî Xamaneyî wek rêber hilbijart. Di wê demê de jî heta hilbijartina dawî mekanîzmayên demkî hatin çalakirin da ku desthilat vala nemîne. Pisporên mijarê dibêjin ku pergala siyasî ya Îranê bi taybet ji bo şertên awarte wek mirin an jî dûrxistina rêber amade hatiye çêkirin, ji ber ku pozîsyona rêber bingehê pergala siyasî ye.
Niha pêvajoya nû çawa dê bidome?
Li gorî madeya 111an a destûrê, di dema valabûna pozîsyona rêber de encumeneke demkî ji sê kesan pêk tê: Serokkomar, Serokê Desthilata Dadê, zanyarekî olî yê endamê Encumena Parastina Destûrê.
Ev encumen heta demê ku Encumena Pisporên Rêbertiyê rêberekî nû hilbijêre hemû erkên rêber bi cih tîne, di nav de fermandariya hêzên çekdar, biryarên stratejîk û rêvebirina krizên neteweyî.
Divê Encûmena Pisporan bicive
Li gorî çavkaniyên siyasî, Encumena Pisporan divê di demeke nêz de civîn pêk bîne û navên namzedan bê nirxandin. Ev pêvajo dikare çend hefteyan an jî mehan bidome. Lê li gorî pisporan di rewşa niha ya Îranê de mimkûn e ku encamên cuda derkevin holê û rejîm bêyî kesek hilbijêre têk biçe.
Metirsiya krîza navxweyî
Pisporên herêmî destnîşan dikin ku her çend mekanîzmaya destûrî zelal be jî, şertên ewlehiyê û tengezariya herêmî dikarin pêvajoya hilbijartina rêberê nû dijwartir bikin. Her weha çavdêrî li ser rolê Sepahê Pasdaran û hêzên ewlehiyê tê kirin, ku di qonaxa veguhastina desthilatê de bandorek girîng bikin.
Bi vê yekê re, avakirina encumena demkî nîşan dide ku pergala siyasî ya Îranê hewl dide bi rêyên destûrî valahiya desthilatê dagire û veguhastina rêbertiyê di bin kontrolê de bi rê ve bibe.
