Rayberê Şarê Kurdî Abdullah Ocalanî pawitiş û kitabanê xo de muhîmîya stratejîk daya babeta ziwan û ziwanê dayîke ser o. Ocalanî dîyar kerd ke ziwan tena materyalê resnayîşî nîyo, eynî wextî de “ruh, fikir û xobîyayîşê” şaran o.
21ê sibate Roja Ziwanê Dayîke ya Dinya tena rojêka ke sey roşan yena pîrozkerdene nîya. Na roje ser o mîrasêko gird ê xoverdayîşî û bedêlanê giranan de, pê gonî ameya girewtene. Kokê na roja tarîxî xoverdayîşê ziwan û nasnameyî ya Bangladeşî, bi nameyê ê wextî Pakîstana Rojhelatî ra yeno. Serra 1948î de Hukmatê Pakîstanî rixmo ke se ra %56ê şarî bi bengalî qisey kerdêne zî, ziwanê ûrdukî sey tekane ziwanê fermî îlan kerd. 21ê sibate 1952î de wendekaranê Unîversîteya Dakka û şarî hemverê qedexeyan vejîya kuçeyan, hêzanê dewlete hêrişê şarî kerd û 5 wendekarî kiştê. Serra 1956î de Hukmatê Pakîstanî mecbur mendbi ke bengalkî sey ziwano dîyin ê fermî qebul bikero. UNESCO’yî 17ê teşrîna peyêne ya 1999î de 21ê Sibate sey Roja Ziwanê Dayike ya Dinya îlan kerd.
Ziwan sey ‘bedenê ruhê komelî’ yo
Ocalanî kitabê xo yê “Manîfestoyê Şaristanîya Demokratîke” yê cîldê 5. de ziwan sey materyalo tewr averşîyaye yê manadar pênase keno. Ocalan vano: “Merdim bi ziwanê xo fîkîrîyeno. Eke ziwanê komelêk bêro qedexekerdene, kapasîteyê fikir û afirnayîşê ey zî xirab beno.”
“Qirkerdişê kulturî yê fîzîkî ra xirabêr o”
Ocalanî kitabê “Sosyolojîya Azadîye” de vano ke sîstemê netewe-dewlete yê “yew ziwan, yew milet” merdimê ke goreyê qalîbanê seypê fîkirîyenê virazeno û warê zîhnî de zî yewperestî serwer keno. Ocalan vano: “Qirkerdişo fîzîkî de beden mireno la qirkerdişê ziwanî de ruh û hiş yenê kiştene. Merdimo ke bi ziwanê serdestan qisey bikero, peynî de do sey înan bifîkîrîyo û bibo koleyê sîstemî.”
Perwerdeyê bi ziwanê dayîke: Şertê bingeyin ê azadîye
Ocalanî perwerdeyê bi ziwanê dayîke sey “heqê estbîyayîşî” yo tewr pîroz û şerto esasî yê azadîye pênase keno. Goreyê Ocalan domanêko ke bi ziwanê xo perwerde nêgîro zereyê hişê xo de şikîyayîşêk reyde rî bi rî maneno û beno “xerîbê xo”. Ocalan vano ke his û ramanê tewr xorînî tena bi ziwanê dayîke eşkenê bêrê îfadekerdene. Ziwanê dayîke seba domanêk “şitê ruhî” yo; eke no şit bibîrîyo, o doman warê kesayetî û nasnameyê de seqet maneno.
Modelê “Neteweya Demokratîk” de zafziwanîye
Ocalan hemverê yewperestîya netewe-dewlet, modelê “Neteweya Demokratîk” pêşnîyaz keno ke zafziwanîye zengînî ya û her şar eşkeno bi ziwanê xo yê dayîke perwerde bigîro. Heme lehçeyanê kurdkî (kurmanckî, soranî, kirmanckî ûsn.) sey mîraso tarîxî yê Şorişê Neolîtîkî yenê pawitene.
Seba pawitiş û averberdişê kurdkî
Ocalanî kombîyayîşêkê xo yê 15ê êlula 2013î de Heyetê Îmralîyî yê HDP’yî reyde seba pawitiş û averberdişê Kurdkî pêşnîyazan keno: “Nika ganî ez xeletîyan sererast bikera. Herinda ke şima dewlete ra biwazê, şima do game bierzê û xo rêxistin bikerê. Herinda ke şima derheqê ziwanê dayike de waştişan bikerê, ganî şima perwerdeyê bi ziwanê dayîke bidê destpêkerdêne. Akademîya Ziwanî, kitabê dersan, baxçeyê domanan eşkenê bêrê ronayene. Dewlete ra waştiş xeletî ya. No wezîfeyê komelî yo, yê dewlete nîyo. Şima eşkenê Amed de tay mektebanê modelî seba ziwanî akerê. Dewlet nêeşkena mudaxaleyê ney bikera, nêeşkena qedexe bikera.”
“Ziwan çerm yan zî bedenê kulturî yo”
Ocalanî kitabê xo yê “Tarîx û Raştîya Kultur û Ziwanê Kurdkî” de ziwan sey “nasnameyo tewr kehen û xurt” yê merdimîye pênase keno û metaforê baleantox şuxulneno: “Ziwan çerm yan zî bedenê kulturî yo. Senî ke merdim bê çermî nêeşkeno biciwîyo, komelêko ke ziwanê xo vindî kerdo, o zî nêeşkeno kulturê xo bipawo.”
“Vindîkerdişê ziwanî vindîkerdişê tarîx û azadîye bi xo ya”
Ocalanî erjnayîşanê xo de bale anceno “Şorişê Zîhnî” ser o û vano ke azadîya sîyasî bê azadîya ziwanî domdare nêmanena. Seba ke kurdî bibê “xo” ganî ziwanê înan bibo ziwanê sîyasetî, ekonomî, huner û zanistîş. Ocalanî venga şarê kurdî û heme şaranê bindestan dano ke hemverê asîmîlasyonî her warê cuye de ziwanê xo bipawê û aver berê.
