Înîsîyatîfê Yewîya Demokratîke, netîcenameyê konferansê xo de mesajê, “Eke şarê ma ewro derheqê awankerdişê yewîya neteweyî ya kurdan de îradeyêko xurt mojnabo, partî û grûbê sîyasî eşkenê cewabêk bidê, o zî menfeetanê şexsî û sîyasîyan ra fekveradayîş o” da.
Însîyatîfê Yewîya Demokratîke vizêr Amed de bi sernameyê “Kurdê Vakurî yewîya xo ya neteweyî munaqeşa kenê” konferansêk viraşt. Encamnameyê konferansî Bedenê Bize de ame eşkerakerdene. Eşkerakerdişî de ke xeylê kesî ameyî pêser, encamname bi zarayanê Kurmanckî û Kirmanckî (Zazakî) ame wendene. Kurmanckîya encamnameyî sekreteryaya Însîyatîfê Yewîya Demokratîke ra Gulser Yildirim, Kirmanckîya ci zî Murat Kanî wend.
Netîcenameyê konferansî wina yo:
“Se serrî ra dima ewro îqtîdar û hêzê hegemonîkî wazenê ke reyna(ancina) şekil bidê cografyayê Rojhelatê Miyanênî. Na merheleya tarîxîye de ke rewşa hêzanê Rojhelatê Miyanênî vurnîyena û sînorî reyna yenê xetkerdiş. Îno semedê kurdan zaf muhîm o ke pê yewîya neteweyîye têbigêrê. Kurdî tena bi ameyîşê têhetî eşkenê na merheleya krîtîke de heqanê xo bi bigîrê û destkewteyanê xo esteyan xo bipawê.
Yeno zanayene ke bêqewete û nakokîyê mabênê hêz û rejîmanê herêmîyan, rayîr verê nê hêzanê teberî akenê û bandorêka negatîfe heme herême ser o û bi taybetî zî ameyoxê şarê kurdî ser o kenê. Nê prosesî de Kurdîstan de hem fersendê tarîxîyî estê hem zî rîyê çinbîyayîşê û parçebîyayîşê hêzanê kurdan ra xeterê pîlî estê. Rayîran ra yewo tewr muhîm semedê serkewtişê şarê kurdî yê têkoşînê xo yê bi seserran ê semedê estbîyayîş û azadîye, pêardişê yewîya neteweyîye yo. Şarê ma zî demanê krîtîkan de tim û tim hewce pê yewîya neteweyîye dîyo û zone ke serkewtiş tena pê dersgirewtişê demê vîyarteyî û pê yewîye eşkeno bêro destfînayene.
Cehdê serekanê kurdan ê seba yewîye
Yewîya neteweyî ya kurdan nêke ke ewro, her tim rojeva kesayeton û rayberanê kurdan de ca girewto. Wexto ke ma ewnîyenê seserra vîyarte ra, însîyatîfê yewîya neteweyîye ya hemparîye ya hêzanê Vakurî, bi sayeyê hewldayîş û xebatanê Mam Celalê bêmergî, bîye sebebê parkerdişê pêroyî yê yew protokole Şam de ke bi nameyê “Protokola 1993” yeno zanayene û mîyanê kurdan de yew hêvîya pîl viraşt. Aye roje ra înaheta zaf hewldayîşî bibî zî, heta nika a yewîye goreyê waştişê kurdan nêresaye ser. Reyna, hewldayîşê Birêz Ocalanî yê ser o na babete ra serê serranê 2000î ra heta nê wextê peyênî zî dewam kenê. Wexto ke serra 2013 de Birêz Abdullah Ocalanî waşt û venga da ke Kongreya Neteweyîye ya Kurdan kom biba, Birêz Mesûd Barzanî pê îmzaya xo ya bi nameyê her hîrê serekan kurdan (Mesûd Barzanî, Abdullah Ocalan, Mam Celalo bêmerg), heme hêzê çar leteyanê Kurdîstanî dawetê Hewlêrî kerdî. Bi xebatanê a kombîyayîşî, kurdî zaf nêzdîyê yewîya neteweyîye bîyî. La, rîyê destwerdayîşê hêzanê teberî ra, ancina yewîya neteweyîye nêeşkaye awan biba.
Do menfeetê programê neteweyî yê demokratîkî bêrê pawitene
Tarîxî nîşanê ma dayo ke qirkerdiş zî mîyan de polîtîkayê serdestan tewr zaf wexto ke mabênê kurdan de parçebîyayîş û dabeşbîyayîş estbîyê, vejîyayê ver. Nê parçebîyayîşî her tim rayîr dayo înan ke bi asanî polîtîka û komployanê xo yê vera kurdan bîyarê ca. Vera ci zî têhetameyîşê kurdan, rayîrê xeteranê pîlan girewto. Wexto ke çeteyanê DAIŞ’î şarê ma yê Rojava, bi taybetî şarê Kobanî, yewîya hêzanê kurdan pawitişê herra(erd) Kurdîstanî de sey mertalêkê polayî şer kerd. Reyna serebûtanê peyênan de zî tewiro bêemsal yê kurdan pawitişê Rojava de bi şîarê “Yew o, yew o, yew o, şarê kurdî yew o” heme sînorê sexteyî yê serê herra xo wedaritî û estbîyayîşê xo nîşanê heme dinyayî da. Nê tewirî ispat kerd ke yewîya neteweyîye eşkena biba tekane garantîyê pûçkerdişê plananê îşxalkeran. Nimûneyê ke ameyê ciwîyayene zî nîşan dayo ke eke hêzî bibê yew, heme hevsengîyî goreyê menfeetanê înan vurnîyenê. Serê nê bingeyî de pêkerdiş, viraştişê yew stratejîya hemparîye û averberdişê yew programê neteweyî yê demokratîkî do menfeetanê şarê ma bipawê.
Ma Kurdê Vakurî nê konferansê xo beşderbîyayîşê partiyanê siyasî, sazî û dezgehê sivîl, akademisyen,kesayeten xoser, risipîye komel serrgêra “Konferansê Yewîya û Helwestê Hemparî(Têreyde)” yê partîyanê kurdanê Sûrîyeyî deke 26ê Nîsana 2025î de Qamişlo de amebî viraştene, kerdo. Qerarê ke nê konferans de ameyê girewtene û çalakîyê hemparî yê hêzanê kurdan yê serra vîyarte ganî semedê heme partîyanê sîyasîyan yê seransarê Kurdîstanî bibê emsal.
Ganî dewlete gaman bierza
Serê nê esasî de beşdarê konferansê mayokê ‘’ Kurdê Vakurî Yewiya Xo ya Neteweyî Mişewre Kenî’’ dîyar kerd ke prosesê aştîye û komela demokratîke yê ke yew serre ra zêdêr o ke Tirkîya de dewam keno, wa êdî bitadayîyo yew merheleya qanûnîye. Rîyê ci ra ke proses yewhet û sist dewam keno û qet gamê verbiçimî nêyenê eştene, no zî beno sebebê şikîyayîşê hêvîyanê komelî. Semedê ke proses goreyê hêvîyanê komelî û bi serkewtiş bireso armancê xo, ganî dewlete nasname û heme heqanê kurdan yê neteweyîyan qanûnê bingeyînî de qatî bikera. Heto bîn ra, ganî goreyê qanûnanê estî têbigêra, tepişteyanê sîyasî serbest verada û cade qanûnanê hewceyan semedê heqê hêvîye û dariznayîşê sîyasîyan biveja.
Yewîya ke Rojhelat de vejeye orte
Reyna şerê Îranî semedê kurdan û şaranê bînan ê ke uca de yê, fersendê muhîmî pêşkêş keno ke ameyoxê xo bi xo dîyar bikerê. Konferansê ma tewirê şeş partîyanê kurdan ê Rojhelatî yê semedê awankerdişê yew cepheya hemparîye bi weşbîyayîşî pêşwazî keno û dîyar keno ke ganî no hetê heme dinyayî ra sey heq û waştişêko xoza û merdimî yê şarê ma yê uca bêro naskerdene.
Ganî vindertişêko hempar bêro awankerdene
Beşdarê konferansê ma serê rewşa peyêne, xebat, waştiş û eşkerayîyanê heme kom, rêxistin û hetanê sîyasî yê cîyayan yê ke derheqê yewîya neteweyîye de yenê kerdene, muhîm vînenê. Eke şarê ma ewro semedê pêardişê yewîya neteweyîye ya kurdan îradeyêko xurt nîşan dabo, cewabo yewane yo ke partî û komê sîyasîyî eşkenê bidê no yo ke gaman ver bi na yewîye bierzê, bi tewirêkê hemparî pîya bixebitê û menfeetanê kesane û sîyasîyan bidê yew kîşte.
