Dengbêj û mamosteyê ziwanê Kurdkî Muhyedîn Duymak o ke gedeyîya xo ra heta nika kilamanê dengbêjîye arê dano, veng da çapxaneyanê Kurdkî ke wa 425 kilamê dengbêjîye yê ke ver bi vîndîbîyayîşî şonî, bikerê kitab.
Tarîxê merdimîye de nuştîşî ra ver, mîrasê merdimîye yê ziwan û kulturî bi fekkî teslîmê azanê neweyan bîyêne. Nuştişî ra pey, şar û mîletê dinya mîrasê kulturî yê welatê xobi nuştekî kerdî bêmerg. Her çend biney erey bîbo zî, şarê kurdî ewro ziwan û kulturê xo bi şeklê nuştekî seba azanê ameyoxî sey mîras verdano û bi nê hawayî erjanê xo paweno ke mîyanê hezaran serran de ameyê awankerdene.
Xebatê şênberî yê bi name û veng est ê labelê warê dengbêjîya kurdan û qeydkerdişê kilaman de qelsîyêk est a ke rîyê naye ra nê lawîkî her ke şono vîndî benî. Bi hezaran kilamê dengbêjîye, estanekî û serebûtî heta roja ma ya ewroyî ameyî û vera çinbîyayîşî xover da.
Muhyedîn Duymak dewa Deşta Lala ra yo û dewa ey serra 1992î de hetê hêzanê Tirkîya ra ameya vengkerdene. Wexto ke Muhyedîn Duymak dewe de ciwîyayêne, tewrê zaf şewanê dengbêjîye bîyo û nika zî dengbêjîye keno. Dimayê vengkerdişê dewa înan, ey rîyê xo dayo Cizîre û cuya xo tîya de domneno.
Dewa xo ra koçber bi labelê xebata xo ra fek veranêda
Muhyedîn Duymak demo ke dewe de bîyo û dimayê koçkerdişê Cizîre zî kilamê dengbêjîye arê dayî. Labelê seba ke wendîş û nuştîşê Kurdkî nêzananyêne, na rewşe seba arêdayîşî bîyenî astengêko pîl. Muhyedîn Duymak serra 2009î de seba ke bieşko kilamê ke ezber kerdî vîyarno serê kaxizî, dest bi musayîşê wendiş û nuştişê Kurdkî beno û bi ney zî sîndordar nêmano, beno mamostayê ziwanê Kurdkî zî. Ewro hem dengbêjîye keno û arêdayîşê ci keno hem zî mamostetîya ziwanî keno û gedeyan musneno.
Wendîş û şuxulnayîşê komputere musa
Muhyedîn Duymakî dîyar kerd ke wexto ke ey karê arêdayîşî kerdêne, rastê zaf astengîyan ameyo û derheqê ê wextî de wina vano: “Rasta zî mi zaf dej û kul antî. Rîyê naye ra serra 2009î de mi ciwanan reyde dest bi perwerdeyê Kurdkî kerd û dima ra banderê şuxulnayîşê komputere zî bîya. Mi nê pêro seba karê arêdayîşê kilamanê dengbêjîye kerdî.”
Muhyedîn Duymakî dîyar kerd ke ey heta nika zaf babetanê dengbêjîye de bi seyan kilamî arê dayî û derheqê xebatanê xo de wina vat: “Zaf maqamê dengbêjîye est ê û heta nika mi 425 lawîkî arê dayî û derbasê komputere kerdî. Labelê zaf kilamî zî est ê ke mi hema sererast nêkerdî.”
‘Verî ma 3 şew û rojî kilamî vatênî û govend girewtêne’
Muhyedîn Duymakî da zanayene ke zaf kilamê dengbêjîye ver bi vîndîbîyayîşî yê û wina dewam kerd: “Zafane ez kilamî ke êdî nyenê vatene, înan arê dana. Verê cu şahîyan de, tezîyeyan de zaf kilamî ameyêne vatene labelê ewro kêmî bîyê. Demanê verênan de wexto ke veyve bîyêne, ma 3 roj û şewî ma dengbêjîye kerdênî, govend girewtêne, nika veyveyan de çend kilamî tena yenê vatiş. Nê semedî ra zî govendî zaf qels derbas benî. Kilamî ke yenê vatene zî nêmcet yenê vatene, zaf hunermendî kilamanê dengbêjîye veyveyan de nêmcet verdenî, çunke hende zanê.”
17 serrî yo kilaman arê dano labelê nêeşkeno bido çapkerdiş
Muhyedîn Duymakî îfade kerd ke tu kes yan zî sazgeh bi hawayêko biserûber wayîrîye dengbêj û dengbêjîye rê nêkeno û wina dewam kerd: “Çi heyf ke qedrê dengbêj û dengbêjîye rind nêzanîyeno û tu kes wayîr nêvejîyeno. No 17 serrî yo ez nê karî kena labelê mi heta nika nêşina goreyê zerrîya xo kilaman sey kitab bida çapkerdiş. Çira heta nika mi nêşina bi hawayêko rehet na xebate bida çapkerdiş, no zî cayê persî yo. Bi na xebate amancê mi o yo ke warê dengbêjîye de çimeyêk bibo.”
‘Îmkanî bibê ez do çar parçeyanê Kurdîstanî ra kilaman arê bida’
Muhyedîn Duymakî vat ke ey heta nika Herêma Botanî de lawîkê dengbêjîye arê dayî û qisieykerdişê xo wian domna: “Zerrî waştênî pêro cayanê Kurdîstanî de bigêra û kilamanê dengbêjîye arê bida labelê bi îmkananê xo mi tena Herêma Botanî de na xebate rayra berd. Îmkanî bibê ez wazena çar parçeyanê Kurdîstanî raa bigêra û karê xo hîna hîra bikera.”
‘Wa pêro ciwanê kurdî wayîrîye dengbêjîye rê bikerê’
Muhyedîn Duymakî tewr peynî de veng da ciwananê ke dengbêjîye reyde eleqedar benî û qiseykerdişê xo wina qedîna: “A rastî no vengdayîşê mi tena seba ê ciwanan nîyo ke dengbêjîye redye eleqedar benê. Ez veng dana her ciwanê kurdî ke wayîrîye dengbêjîye rê bikerê û demo ke eleqedar bîyî zî şêrê sazgehanê kultur û hunerî, her tewir maqamê dengbêjîye bimusê.”
