Stenbol – Mudirê Pêroyî yê Nûbiharî Suleyman Çevîk dîyar kerd ke wexto ke komare ronîyaya serê kurd û kurdkî de bi înkar dest pêkerdo û wina vat: “Demêko derg komare de estbîyayîşê kurdan ameyo înkarkerdene. Têkoşînê kurdan no atmosfero huşk şikit. Ganî kurdî statuyê dersa weçînitişî ra bêrê vejîjayene. Babeta dersa weçînîtişî çîyêko sosret o. Seba kurdkî pere bikero ganî statuyê ziwanî bibo. Kovar û weşanxane seba xeylê kesan bîyê wendegeh. Ganî nika ra dima kurdkî hîna zêde mîyanê keye û kuçeyan de vila bibo.”
Weşanxaneyê Nûbiharî serra 1992 ra nat seba xurtkerdişê ziwan û edebîyatê kurdkî weşangerî keno. Weşanxaneyî heta ewro nêzdîyê 600 kitabê kurdkî çap kerdê û xeylê kitabê romananê klasîkî zî açarnayê kurdkî. Kovara Nûbiharî heta nika 175 hûmare ameya çapkerdene. Kovar û weşanxaneyê Nûbiharî warê averşîyayîşê ziwan û edebîyatê kurdkî de bi serran xebatanê xo domneno. Yew ronayox Kovare û Weşanxaneyê Nûbiharî Suleyman Çevîk o. Suleyman Çevîk serra 1992 ra nat mîyanê Nûbiharî de serê ziwanê kurdkî de xebitîyeno.
Nûbiharî serra 1992 de dest bi weşan kerd
Suleyman Çevîk vîr vist ke o di peynîya sera 1984î de Merdîn ra seba unîversîte ameyo stenbol û wina vat: “Stenbol de 4 serrî mi unîversîte wende û dima ra ez Stenbol de menda. Serra 1992 de zî ma dest bi karê Nûbiharî kerd. O wext hinî hesasîyetê ma bîbî, ma waştêne seba şarê kurdî xo bimusnayîşê hinî çîyan bikerê. Verê ra meraqê mi serê edebîyat û tarîxî kurdan de bîbî. Badê ra ma hevalanê xo reyde weşanxane û kovar awan kerdî. Adara 1992 de ma weşanxaneyê Nûbiharî rona. Dimayê 7 aşman, aşma teşrînê verênî zî kovara ma sey aşmane dest bi weşanî kerd.”
‘Tedayê serê ziwanî kurdkî tarîxê komere de her wext bîbî’
Suleyman Çevîk ard ziwan ke tedayê serê ziwanê kurdkî destpêkê komare ra heta ewro dewam kenê û vat: “Wexto ke komare awan bîya serê kurdî û kurdkî de bi înkar dest pêkerdo. Demêko derg komare de estbîyayîşê kurdan ameyo înkarkerdene. Kurdan zî seba naye xeylê berdêl daye û xebate kerda. Nê xebatê înan zaf reyan ameyî astengkerdene. La kurdan tu wext fex xebate ra veranêdayo. Badê serewedaritişan ra heta 1960 î babeta kurdkî bi temamî yena padayene. Qiseykerdiş û nuştiş çin o, şîîrêke zî nêameyo nuştene. Serra 1959 de wexto ke Musa Anter Amed de şîîra bi nameyê ‘Qimil’ weşaneno qîyame wirzena we. Badê 1960î ra hinî kovarî vejîyayê, nê zî tena nameyê înan bi kurdkî yê û bi çend nuşteyanê kurdkî vejîyayê. Serranê 70 û 80î de hinî xebatî ameyî kerdene. Tedayê ziwanê kurdkî ser tarîxê komare de her wext bîbî. Wexto ke serranê 1990î de ma dest kar kerd o wext zî metnêke yê edebîyatî yan zî folklorîk bo zî, eleqeyê ey sîyaset ra her çiqas çin bîne zî bi çimê sîyasetî ewnîyayene tira. Estbîyayîşê kurdan, ziwanê înan hetê sîyasetî ra ameyî vînayene. Wexto ke ma dest bi kar kerd eynî atmosfer bîbî. Behskerdişê kurdkî sey tehluke ameyene vînayene. No zî bi xebate ame şikitişî. Ewro xeylê kesî û sazgehî serê ziwanê kurdkî de xebitîyene û o atmosfer şikit, la verê rewşe çetin bî. La şertî ewro zî bi temamî meydan ra nêameyî hewanayene. Kurdî nê 35 serranê peyênan de têkoşînêk da û babeta kurdkî kewte rojev.
‘Kurdkî seba înan bese bî’
Suleyman Çevîkî dîyar kerd ke Nûbihar serranê zehmetan de dest bi weşanî kerd û wina dewam kerd: Dorûverê ma hinî cîya bî, sey muhafezekar ameyene naskerdene. Mîyanê pîyasaya îslamî de weşanxaneyek wina çin bî. La muameleyê serê ziwanê kurdkî ma ser o zî bîbî. Badê demêke bi dîyalogî û şinaskerdişî ma musayê yewbînî. La serranê destpêkî de embazê ma yê ke kovare vila kerdêne ameyene destbendkerdene û înan ser teda bîbî. Muhtewaya kovare de çîyêko sîyasî zî çin bî la kurdkî seba înan bese bî. Badê demêke nê çîyî bîyê kêmî, rayedarê îqtîdarî zî musayê.”
Ma miletêke yê, şîn û şayîyê ma yew ê’
Suleyman Çevîk vîr vist ke o wext kesê ke warê kurdkî de xebitîyena reyde dîyalog yan dayîşûgirewtiş bîbî û nê çîyî ardî ziwan: “Apê Mûsa mi çende reyan dî û ma bi telefon qisey kerd. Wexto ke Nûbihar ame ronayene eynî serre Apê Mûsa ame kiştene. Kesanê ke kar û xebata kurdkî kerdêne, hayî înan yewbînî ra bîbî û mîyanê dîyalogî de bî. Serê kêmanîyanê yewbînî ma qisey kerdêne. Ziwanî ser xeylê kombîyayîşî ameyî viraştene. Ma miletêke yê seba eynî derdan rî bi rî manenê, kêf û şayîyê ma yew ê.”
‘Ziwan aver şîyo, standartêk ameyo awankerden’
Suleyman Çevîk dewamê qiseykerdişê xo de qalê tesîrê Nûbiharî yê serê ziwanî kurdkî de kerd û wina vat: “Destpêk ra heta ewro ma biewnî, babeta qalîteyê ziwan, muhtewaya kitab û kovaran de xeylê avrşîyayîş est o. Ziwan aver şîyo, standartêke ameyo awankerdene. Nuştiş goreyê verê ra aver şîyo. Şar wendişê weşanan musayo, tena weşanê ma ney weşanê bînî zî yenê wendene. Kovar û weşanxane seba xeylê kesan bîyê wendegeh. Xeylê kesî bi weşangerîya kurdkî ziwanê xo bander bîyê. Ewro ê wendekarî nuştoxê kovare yê. Demo peyên de nuştoxê xeylê başî ê kurdkî vejîyayê. No zî rolê weşangerî û kovaranê kurdkî yo. goreyê serranê verênan xeylê averşîyayîş virazîyayo. La mîyanê şarî de vilabîyayîş nêbîyo. Seba ke şar hîna zêde eleqe nîşanê kurdkî bido, ganî şertî virazîyê. Çîyo ke bazarê ey çin bo eleqeyê ey zî çin o. Seba ke kurdkî pere bikero ganî statuyê ziwanî bibo. “
‘Babeta dersa weçînitişî ya kurdkî sosret a’
Suleyman Çevîk serê kêmîbîyayîşê qiseykerdişê kurdkî de yê mîyanê neslanê neweyî zî wina vat: “Di sebebê xo est ê. Yew tira ma tam wayîrê ziwanê xo nêvejîyene. La esas mesela sîyasetê dewlete yo. dewlete vernîya nê karî nêakena. Unîversîteyan de beşê ziwanê kurdkî akerdê la kesê ke mezûn benê tayîn nêkenê. Bi nê hawayî çîyî bêqîymet kenê. No zî beno sebeb ke ciwanî vanê mi seba çi wend, mi çi beş wend ez çi karî kena? Ganî dewlete nê kesan sey mamostayan tayîn bikero. La dewlete rast nêzdîyê babete nêbena. Dewlete mekteban de ziwanê kurdkî sey dersê weçînitişî akena. No çîyêko sosret o. Ganî kesê tirk û ereb yan zî şaranê bînan ra kesî ziwanê kurdkî weçînê, gedeyê kurdan ney. Çi ra ez ziwanê weçînena? No çîyêko şerm o. Xora weçînitişan de zî astengî vejenê. Seba averşîyayîşê kurdkî ganî şertê ke estê bêrê hewanayene. Kesê ke wazenê ziwanê kurdkî biwanê ganî bêters û xem dest bi wendişê xo bikerê.”
‘Ez do sey verê dewam bikerî’
Suleyman Çevîk peynî de dîyar kerd ke serra 1992 ra nat xebitîyeno eşkera kerd ke o do nikar tepîya zî xebatanê xo yê serê weşangerîya kurdkî de dewam bikero û wina vat: “Ez do sey verê dewam bikerî. Destê ma de dosya yan zî kitabî est ê. Kovara ma 3 aşman ra reyke yena çapkerdene. Kovara ma Nubihar Akademîk est a, aye zî 6 aşman ra reyke yena çapkerdene. Kitabê ma yê ke astê çapkerdişî de yê est ê. Se ra zêdeyêrî kitabî heyetê ma ra derbas bîyê û paweyê çapkerdişî yê. Ma do hinî kategorîyanê xo yê bînan xurt bikerê û kategorîyanê neweyan akerê. Kovara ma serê googleyî ameya barkerdene, 175 humarê kovare serê înternetî de yê.”
