Welatijê kurdî yê ke şaristanê Qers, Wan, Agirî û Bedlisî seba debare koçê Anqara kerdo, waştişê xo seba agêrayîşî welatî ardî ziwan û vat: “Eke îmkanê debare bibo ma do agêrê welatê xo.”
Kurdîstan de semedê rewşa ekonomî, tedaya sîyasî, veşnayîşê dewan û bi sebebê cîyayan bi mîlyonan welatijê kurdî neçar mendê koçê metropolanê Tirkîya bikerê. Welatijê ke neçarî ra koçê metropolon kerdo xeylê zehmetîyan reyde zî rî bi rî mendê. Ziwan ra, kultur û cografya ra dûrkewtiş tesîrêko negatîf cuya welatijan ser o keno û welatijî bi hewayêko xerîb cuya xo metropolan de domnenê. Welatijê kurdî ke metropolan de ciwîyene pêro karê înşaat, tekstîl, bazarkarî û komkerdişê eşteyan ser o debara xo kenê. Nê şaristanan ra ke Kurdîstanijê koçber bîyê û tede bi ca bîyê, Anqara ya.
Welatijê şaristanê Vakurê Kurdîstanî rîyê veşnayîşê dewan, sebebê sîyasî û ekonomî ra koçber bîyê û ameyê Anqara de bi ca bîyê, tîya de rixmê zehmetîyan zî cuya xo domnenê. Welatijê kurdî ke taxa Huseyîn Gazî yê qezaya Altindagî ya Anqara de ciwiyenê pêro seba debara xo neçar mendê ke koç bikerê. Welatijê ke zafêrê înan herêma Serhedî ra şaristananê sey; Qers, Wan, Agirî û Bedlisî ra ameyê û na taxe de bi ca bîyê, welatijê ke ma taxe de înan reyde qisey kerd, dîyar kerd ke înan semedê debare koç kerdo metropolan û derheqê zehmetîyan de ke ancenê, qisey kerd.
‘Ma xeylê zor û zehmetî dî’
Welatij Îsa Kosedag serranê 2000î de qezaya Zêdka ya Agirî ra seba debara xo koçê Anqara kerdo, karê barkeşî keno dîyar kerd ke badê ke koçberê Anqara bîyê xeylê zehmetîyan reyde rî bi rî mendê. Îsa Kosedag ke 26 serrî yo Anqara de ciwîyeno, wina behsê zehmetîyanê ke antê, kerd: “Badê ameyîşê Anqara seba derbara xo ma şîyênê bazaran û ma bazarkarî kerdêne. Seba ke ma kurd bîyê ma bazaran de qebul nêkerdene. Zafê reyan ma rastê cîyatî ameyêne. Badê ke ez karê hemalî musaya, nika bi karê hemalî debara xo kena.”
Koçberîya metropolan tewr zêde tesîrê ziwanî kerdo
Welatijan ra Kenan Keskînî dîyar kerd ke o serra 1979î de dewa Korte ya qezaya Elcewaz a Bedlisî ra seba debare koçê Anqara kerdo. Kenan Keskîn Anqara de xeylê zehmetîyan reyde rî bi rî mendo. Seba debare karê înşaatî û xeylê karan de xebitîyayo. Kenan Keskînî dîyar kerd ke koçberîya înan a Metropolan tewr zêde tesîrê ziwanê înan kerdo û wina vat: “Ma dewa xo de ziwanê maya xo qisey kerdêne. La ma ameyê tîya nika gedeyê ma nêeşkenê bi ziwanê qisey bikerê. Xora sîstem ma mecbûrê metropolan keno ke ma tîya ziwan û kulturê xo xo vîr ra bikerê. Heme kurdî metropolan ra vila bîyê û tîya de zî ziwan û kulturê xo ra dûrî kewtê. Ziwanê ma qedexe bi, wexto ke ma Kurdkî qisey kerdêne ma rastê cîyatî ameyêne.”
‘Ma tîya zaf reyan rastê cîyatî ameyê’
Welatij Cesîm Ozdenî zî dewa Gomik a qezaya Qaqizman a Qersî de 1988î de seba debara xo neçar mendo koçê Anqara bikero. Cesîm Ozden ke Anqara de bi karê bazarkarî debara xo keno derheqê şertanê xo yê cuye de wina vat: “Ameyîşê ma yê Anqara bi keyfî nêbi, mecbûrî bi. Sey welatijanê ma yê kurdan ma mecbûr mendê ke koçê Anqara bikerê, ma taxa Yenîdogan a qezaya Altindagî de bi ca bîyê. Anqara de tewr zêde ziwanê ma ser o tesîr virazîya. Ma ziwan û kulturê xo ra kewtê dûrî. Ma tîya de zaf reyan rastê cîyatî ameyê. Nêverdayêne ma bi ziwanê xo şayîyan bikerê. Nika zî gedeyê ma rastê asîmîlasyonî yenê. Gedeyî wendegeh de rastê asîmîlasyonî yenê. Her çend ma keye de bi Kurdkî qisey bikerê zî gedeyî wexto ke wendegeh de perwerdeyê tirkî vînenê, ziwanê xo yê dayîke ra dûrî kewenê.”
‘Sîstem mecbûrê koçberîye keno’
Cesîm Ozdenî zî waştişê xo yê agêrayîşê welatî ard ziwan û qiseyê xo bi nê vateyan qedêna: “Cuya ma metropolan de derbas bîye. Ez 50 serrî ya û 30 serrê emrê mi metropolan de derbas bi. Helbet ma wazenê agêrê welatê xo. Welat de erd û hêgayê ma est ê. La îmkanê ma yê karî çin o. Çi heyf ke sîstem ma mecbûrê koçberîye keno. Welat de ma eşkenê bi ramitiş û weyekerdişê heywanan debara xo bikerê. La êdî welatijî nêeşkenê bi weyekerdişê heywanan û ramitişî debara xo bikerê. Sîstemî no kar zî qedênayo.”
