Mamosteyê kirmanckî Serhat Temelî bale ante vîndîbîyayîşê ziwanê kirmanckî ser o û vat: “Polîtikayê dewlete xora vîndîkerdişê ziwanê kirmanckî ser o yê. La ma, komel, sazgeh û şarederî zî vera asîmilasyonî zêde kede nêdanê. Şarederîyê ma bi xo ziwanê kirmanckî nêvînenê.”
Polîtikayê dewlete yê asîmîlasyonî, bi serran o şarê kurdî ser o yenê rayraberdiş. Şarê kurdî ziwanê xo de nêeşkeno perwerde bîvîno. Encamê nê polîtîkayanê asîmîlasyonî de ziwanê kirmanckî ver bi vîndîbîyayîş o. Goreyê UNESCO’yî ziwanê kirmanckî tehlukeya vîndîbîyayîşî de yo.
Na babete ser o mamosteyê kirmanckî Serhat Temel ajansê ma rê qisey kerd.
Serhat Temel bale ant raporê UNESCO’yî yê 2006î ser o û wîna vat: “Raporê UNESCO’yî de ziwanê kirmanckî lîsteya ziwanan de yo ke ver bi vîndîbîyayîşî de yê. Şima fekê kamî akerê na mesela ra behs keno. Labelê no ziwan senî wina bîyo ke ameyo daraxê vîndîbîyayîşî. Kes ney ser o qal nêkeno. Eke qal kenê zî, vanê, polîtîkayê asîmîlasyonî yê dewlete no hewa bîyê, ziwanê ser o zaf astengî est ê. Seba ney ziwan aver nêşi û şarê zî qal nêkerd. Polîtîkayê dewlete xora vîndîkerdişê ziwanê kirmanckî ser o yê. La polê bînî ra zî gerek xo rexne bikerî. Ma rexne kerdişî ra hes kenê feqat xorexnekerdiş goreyê ma nîyo. Yanî ma xo rexne nêkenê. Ma seba ziwanê se kerdo? Ma zereyê keye de, sazgehan de, bi ziwanê xo qal kenê, nêkenê?”
Sazîyan rê seba ziwanê kirmanckî rexneyî
Serhat Temelî pratîkê sazgehan rexne kerdê o wina vat: “Ma Amed ciwîyenê se ra çewresê Amedî kirmanc ê. Labelê hema zî sazgehê ma bernameyanê xo de ca nêdanî kirmanckî. Ê ke ca danê zî, sembolîk danê. Ma vajê kombîyayîş beno, kombîyayîşî de ya kurmancî qal beno yan zî tirkî. Ma vajî hîrêyin de nêvanê ma bi kirmanckî qal bikerî. Yanî her kes vano ke ma kirmanckî senî bixelasnê, la kes seba kirmanckî çiyêk nêkeno. Nika ma MED-DER de derse danê 25-30 kes yenê, qeydê xo virazenê labelê heta ke kurs qedîyenê 5-6 kesî manenê. Ziwan seba ke bazar de, sazgehan de, mîyanê cuye de pere nêkeno. Êêê kam seba çi nê ziwanî bander bibo. Yanî rewşa ziwanî baş nîya.”
‘Ma kure de ciwîyenê, nameyê nê welatî çi yo?’
Serhat Temelî îfade kerd ke TVyan de kirmanckî nêaseno û wina dewam kerd: “Ziwanê kirmanckî, çi heyf ke mîyanê cuye de xo rê ca nêvîneno. Tena deyîrê kirmanckî est ê. Şaredarî îlanan kenê, Amed de îlanan de kirmanckî çin o. Tena şaredarîya girdî de est o. Ey ra teber Amed de şaredarîyî ke biserûber kirmanckî îlanan danê çin ê. Şaredarî de yew kirmanc çin o kirmanckî îlanan binusê. Yaw ma kure de ciwîyenê, nameyê nê welatî, nê şaristanê çi yo? Wa hema çi bibedelnê, ma seba çi ciwîyenê. Werrekna bizanayêne ke ma kure de ciwîyenê, tarîx, kultur, ziwanê înan çi yo? Ê ke nê nêzanê wa karêk nêkerê. Yanî kurs dayîş ra, tutan reyde kaykerdiş û rojname de rîpelêk kirmanckî nuştiş reyde ziwan nêxelêsîyeno. Wa xo nêxapênê. Ê kê wazenê seba ziwanî kar bikê, verî ganî ziwanî bimusî.”
‘Şarederî mulaqatan de ziwanê îngîlîzkî yeno perskerdene la kirmanckî nê!’
Serhat Temelî qiseykerdişê xo wina domna: “Heta ke sîyaset, şaredarî û sazgehî wayîrê ziwanî nêvejîyê, komel xora wayîrê ziwanî nêvejîyeno. Komel vano no ziwan karê mi nêvîneno, ez çira wayîrê nê ziwanî vejîya. Şaredarîyanê ma de, mulaqatan de ziwanê îngîlîzkî pers kenê, gelo kirmanckî zî per kenê? Kurdîstan de ma vajê ziwanê kirmanckî rîskê vindîbîyîşî de yo, reyna ziwanê îngîlîzkî zaf qîmet vîneno, çira? Çike pere keno. Nê memleketî de 3 ten çinê ke, kirmanckî reyde şêlikê xo kenê.”
Serhat temel peynîya qiseykerdişê xo de bale ante prosesê mabênê kurdan û dewleta Tirkîya ser o û wina vat: “Gere astengîyê ziwanê ser o pêro bê şert bêrê wedaritiş. Ziwan ganî babeta munaqeşa nêbo. Her di polî zî ganî ziwan ser o munaqeşa nêkerê.”
