Endamê Komîteya Serekîya PYD’î Aldar Xelîl ard ziwan ke Hukmatê Demkî yê Şamî sewbîna dewlete çîyêk qebûl nêkeno û vat: “Hukmatê Şamî entegrasyon sey ma nêvîneno. Vanê heme çî teslîmê ma bikerê. Şam ne bi ferasetê çareserî la bi hişmendîyêko krîzan xorîn keno têgêreno.”
Goreyê Peymana 29ê çele ya mabênê Rayberîya Xosere û Hukmatê Demkî yê Sûrîya de prosesê entegrasyonî Rojava û Sûrîya dewam keno. Goreyê madeyê peymane koçberê Efrînî kom bi kome agêrenê ca û warê xo. Sewbîna zî hetê sazgehê rayberî ra zî hinî averşîyayîşî virazîyayê û entegrasyonê sazgehanê rayraberdene dewam keno.
Endamê Komîteya Serekîya Partîya Yewîya Demokratîk (PYD) Aldar Xelîl derheqê prosesê entegrasyonê, pêvînayîşê Rayberîya Xosere bi Hukmatê Demkî yê Şamî reyde û averşîyayîşê herême de cewab da persanê Ajansê welatî (AW).
Prosesê entegrasyonî ke badê peymana adirbestê 29ê çele de dest pêkerdbî dewam keno. La xeylê hetan de wina aseno prosesê entegrasyonî giran şino. Gelo sebebê giranşîyayîşî çî yo? warî bingeyin de çi problem est o ?
Hukmatê Şamî zî nameyê entegrasyonî bikar anê la nêzdîbîyayîşê înan cîya yo. Çîyo ma seba entegrasyonî vanê; Entegrasyono Demokratîk o. Yanê Demokrasî û dewlet senî eşkenê têdir biciwîyê. Hetê ke bi komelê demokratîk xo organîze keno û dewlete reyde keweno têkilî. Ganî rêxistinbîyayîşê komelê demokratîk bêro qebûl kerdene. Yanê her di hetî yewbînî qebûl bikerê û serê nê esasî de pîya kar bikerê. ma wina nêzdî benê la Şam wina nêzdî nêbeno. Vanê heme çî teslîmê ma bikerê. Ey vanê wa tena dewlete bibo û sîstemo demokratîk yan zî komelî çin bo. Ganî badê peymana 29ê çele gamê pratîkî biameyene eştene, la gamê ke ameyê eştene goreyê ke yenê waştene zaf kêmîyê. Tena şaristanê Hesekê de 67 mudirîyetî est ê. Ganî temsîlkarê nê herême mîyanê sazgehanê dewlete de ca bigirewtêne. La 67 mudirîyetan de tena 3 mudirîyetan de karo hempar yeno kerdene û yê bînî hema mendê. Sebebê naye zî nêzdîbîyayîşê Şamî yê teberê dewlete de çîyêko bîn nêwazenê. Qalê Rayberîya Xosere kenê la pratîk de hişmendîya înan wina nîya. Ey binê tesîrê vurîyayîşê ke herême de qewimîyenê têgêrenê. Binê tesîrê Tirkîya de yê, Tirkîya prosesê Vakurê Kurdîstanî senî rayra bena û bi çi helwêstî nêzdî bena, o helwêst tesîrê xo Sûrîya ser o zî keno. Sewbîna şerê Îranî zî tesîr keno. Hêvîyê netîceyê şerê Îranî vindenê. Nêzdîbîyayîşêk seba çareserî nîyo la eksê ci helwestêko krîzan xorîn keno est o.
Koçberê Efrînî agêrayê ca û warê xo la Girê Sipî û Serêkanî de koçberî semedê estbîyayîşê hêzanê Tirkîya nêeşkenê agêrê ca û warê xo. Tewlî nêzdîyê 3 aşman serê peymane ra derbasbîyo zî Tirkîya hema zî hêzê xo yê nê herêman de yê nêantê. Estbîyayîşê Tirkîya herême de tehlukeyêke senî seba peymanê vejeno meydan ?
Tirkîya bi xo Sûrîye rayabena seba naye hêzê aye bibê çin bê zaf muhîm nîyo. Tirkîya 2012 ra nat dewleta tewr tesîrdar a yê serê Sûrîya de ya. Eke biwazê Sûrîya de çareserî virazîyo ganî Tirkîya helwêstê xo bivurno. Tirkîya do senî helwestê xo bivurno; no zî girêdayê 2 çîyan o. Yew nêzbîyayîşê vera kurdan o, yê dîyina zî vera sîstemê demokratîkî yo. ganî Tirkîya naye fehm bikero, kurdî seba Tirkîya tehluke nîyê zerar nêdanê Tirkîya. Prosesê Aştî û Komelê Demokratîk ke Serek Apoyî dayo destpêkerdene ganî pozîtîf nêzdî bibê. Eke proses aver şoro endîşeyê înan zî nêmanenê.
Badê peymane hetê sazgehê fermî ra hinî gamê entegrasyonî bi ca ameyê la hema zî xeylê sazgehan de entegrasyon bi ca nêameyo. Nika ra dima hetê kamcîn sazgehan ra entegrasyon bêro ca û seba nê sazgehan dayîşûgirewtiş bi hukametê Şamî reyde kamcîn aste de dewam kenê?
Sazgehê xizmetî, perwerdeyî, weşîye û heme warê cuye ganî entegre bibê û karê xo bikerê. Ganî heme sazgehê tîya de yê kar û xebatanê xo bikerê la Sûrîye ra cîya nêbê. Naye ser hinî xebatî est ê. Hinî xebatî est ê ganî şam de bêrê kerdene la hinî xebatî est ê ganî herême de bêrê kerdene. Sey petrolî, sînor û çîyê ke pêroyî herême eleqedar kenê ganî Şamî ra bêrê rayraberdene. La sey şaredarîyan hinî çî est ê ke herêmî yê û ganî herême de bêrê rayraberdene. Sewbîna asayîş û perwerde zî ganî herêmî bê, perwerde hem kurdkî û hem zî bi erebî bêro dayene. Herêmanê ke Suryan û temsîlîyetê bînî zî est ê ganî ey bi ziwanê xo perwerde bivînê. Eke perwerdeyê bi ziwanê kurdkî qebûl nêkerê û taybetmendîya kulturê şarê tîya de yê qebûl nêkerê tu manaya Şorişê Rojava nêmaneno. Şoriş seba sîstemêko demoratîk virazîya. Seba aye zî nika hewcedarî est a ke na babeta perwerdeyî de pêameyîşêk virazîyo.
Şorişê Rojava sey Şorişê Cinîyan yeno pênasekerene. Heme warê cuye de cinî pêşeng ê, ganî Şam naye qebûl bikero. Entegrasyon goreyê sîstemê camerdî ra nêro kerdene. Qebûl bikerê ke cinî est ê, la nê hetî de problemî est ê.
Tewlî adirbest û peymane zî dorpêçê serê Kobanî bi temamî nêwerişto. Sebebê dorpêçê serê Kobanî çî yo ? Pêvînayîşanê Hukmatê Şamî de na babete yena munaqeşekerdene? Gelo çi maneyan danê mojnayene?
Ey entegrasyonêke sey demokratîk qebûl nêkenê û rey-rey wina çîyan kenê ke merdim vano qey wazenê bixerepnê. Peymane de amebî pêkerdene ke qeymeqamê Kobanî ma do dîyar bikerê, yanî welatijê Kobanî bi xo dîyar bikerê. La înan bi xo dîyar kerd, ma rê nameyan erşawenê vanê wa ey berpirsîyarî bê. Nêzdîbîyayîşê înan ê vera Kobanî seke îradeyê şarê Kobanî çin o û Şam û Heleb do qerar bidê. Muhafizê Helebî bi sereyê xo qerarê Kobanî danê la nêverdenê Muhafizê Hesekê qerarê Qamişlo bidê. Yanî esîrî destê înan de est ê la heta nika esîrî hemê veranêdayê. Vanê ma pêameyê la destê înan de esîrî est ê. Ma bi hêvî kenê ke problemî bêrê derbaskerdene û bi hawayêko serkewte proses bireso netîce.
Badê Şorişê Rojava goreyê paradîgmaya Netewa Demokratîk rayberî de sîstemê komîn û meclîsan ame esasgirewtene. Gelo badê entegrasyonî sîstemê komîn û meclîsan do senî bêro pawitene ?
Destpêkê Şorişê ra heta nika ma naye ser xebate kenê; ma do senî komelî bikerê îrade û hêz. Komel do senî xo bi xo rayra bero. Bi rayîrê parlamenteran û yan zî keyayan komel nêbeno îrade, o îrade bi komînan virazêno. Cuya komînal, pêro pîya virazêna, ma serra 2011 ra serê nê sîstemî de xebitîyene. Beno ke kêmanî ma bibê, ma hinî çî kerdî la bi hawayêko şeklî mend. Cewherê ey nêame pirkerdene, ma komînî awankerdî, nika heme cayan de komînî est ê. La komîn nêresa na astê ke kesê komînan de ca gênê bi hawayêko komînal biciwîyê. Reyna ferdîyî est a û îradeyê komelî nêvejîyeno meydan. Na babeta perwerdeyîya, ma sazgehî awan kerdî la ganî zereyê nînan bi hişmendîya komînal bêro pirrkerdene.
Babeta entegrasyonî cîyaya la yê rêxistinî cîyaya. Entegrasyon mabênê ma û dewlete de yo. La o nêyeno nê maneyî ma do fek rêxistinîya xo ra veradê. Kar û xebata ma yê rêxistinî bi dewlete ra eleqeyê aye çin o.
