Rojê Kitaban ê 2. yê Erxenî roja hîrêyine de dewam keno. Nuştox Mem Bawer û akademîsyen Cemîl Guneş yê tewrê rojê kitaban bîyê dîyar kerd ke pawitiş û averberdişê ziwanê kurdkî de baro tewr giran serê milê ma û pîyan o û ard ziwan ke wayîrvejîyayîşê ziwanî, mîraso tewr gird ê seba neslê neweyî yo.
Bi pêşengîya Şarederîya Erxenî de Rojê Kitaban ê 2. yê Erxenî bi şîarê “Dinya çekuyan reyde yena têhêt” 7ê gulane de Parka Ormanî ya Taxa Yenîşehîrî qezaya Erxenî de dest pêkerd. Rojê kitaban bi amancê pawitişê kultur, ziwanê dayîke û têkoşînê vera polîtîkaya asîmîlasyonî yeno viraştene. Edebîyatkar û cigêrayoxê edebîyatê gedeyan Mem Bawer û akademîsyen Cemîl Guneş Derbarê Asîmîlasyon, perwerdeyê zafziwanî û berpirsîyarîya keyeyan de qisey kerd.
‘Ganî ma xo nêdê verê maneyanê asîmîlasyonî’
Nuştox Mem Bawer ê ke 25 serrî yo xebata edebîyatê kurmancî de ca gêno û bi desan kitabê gedeyan nuştê, dîyar kerd ke gama gestpêke yê hişmendîyî ziwanî, keye bi xo yo. Mem Bawer da zanayene ke wexto ke keye bi hişmendîyî kurdperwerî têbigêrê, gedeyê xo zî bi hawayêko rast cîhet kenê û vat: “Keyeyê winasî estê ke her çend bi kurdkî qiseykene zî, bi ziwanê tirkî vanê ‘ez to rê kitaban bigîrî?’ Wexto ke waştiş bi tirkî bêro îfadekerdene hetê psîkolojî ra gede naye qebûl nêkeno. Sewbîna taybetî badê demê pandemî de, cuya dîjîtal û averşîyayîşê hişo viraşte pêroyî dinya bilez vila bî.Na rewşe tesîrêko gird serê gedeyan de viraşt. Kitab materyalêko gandar o; la nika gede zêdeyêr verê dano platformanê hişo viraşte, kitabê venginî yan zî muhtewayê dîjîtal, semedê ke nê çîyî zêdeyêr balê înan ancenê.”
Vengdayîşê keyeyan ame kerdene
Mem Bawer bale ante serê tehlukeyê cuya dîjîtal û hişo viraşte yê serê gedeyan zî û dîyar kerd ke ganî mabênê serranê sifir û hîrê serreyan de gede bi kultur û folklorê kurdî bêrê pîlkerdene. Mem Bawer wina domna: “Vera nêzdîbîyayîşê sey ‘ziwanê mi besê mi nêkeno’ yan zî ‘ziwanê mi estetîk nîyo’ no nêzdîbîyayîş hem xapênayîşêko mîyanê xo yo hem zî hişmendîyê kolonyalîzmî yo. Sîstemê asîmîlasyonî ma wina perwerde keno ke şima ziwanê xo ra şerm bikerê. La na zuraya girda a. Ziwanê ma de platformanê teknolojîk de ca gênê û potansîyelê ey zaf gird ê. Vengdayîşê mi keyeyan rê no yo; xo medê verê maneyê asîmîlasyonî, seba ke meşte gedeyê şima ra nêpersê ‘Çi ra şima ziwanê mi ê dayîke bi mi nêda musnayene?”
‘Ziwan seba keyeyan emanetêk o’
Akademîsyen Cemîl Guneş ê ke serê gedeyanê diziwanî yê kurdan û xebata perwerdeyê zafziwanî keno ard ziwan ke seba cuyêka manadare, ganî merdim cuya xo bi nê ziwanê ke pê ameyo awankerdene, biciwîyo. Cemîl Guneş, ziwan sey mîrasêko tarîxî pênase kerd û wina qisey kerd: “Ziwan seba keyeyan emenetêke yo. Senî ke pîlê înan mal û milk yan zî adetan emanetê înan kenê, yew qîymeto, yew mîraso tewr bi qîymet ziwan o, ganî keyeyê verê nê emenetî baş bizanê do senî neqlê gedeyanê xo bikerê. Ganî qîymetê ziwanê xo bizanê. Semedê ke ziwanê ma tena ziwanêk nîyo, serê rîyê dinya de bi hezaran ziwanî est ê, ziwanê ma zî nê ziwanan ra yew o. Eke heqê heme ziwanan bibo ke neqlê gedeyan bikerê bi rindekîya xo, bi heme çî xo, çira ziwanê ma zî neqlê gedeyanê ma nêbo û ey zî cuya xo bi ziwanê xo awan nêkerê?”
‘Ziwan bibo ziwanê heskerdişî’
Dewamê qiseykerdişê xo de Cemîl Guneş dîyar kerd ke herçiqas ziwan perwerde, sîyaset û bazar de bêro pawitene zî, berpirsîyarîya tewr girde kewena serê milê keyeyan û qiseykerdişê xo wina temam kerd: “Dewlete yan zî sazgehî her çiqas îmkananê başî seba ziwanê dayîkê awan bikero zî, wexto ke keyeyê mîyanê keyî de ziwan nêpawê, ziwan tena bi perwerde nêyeno pawitene. Ganî no ziwan bibo ziwanê heskerdişî zerrîya gedeyêke de, eke bieşko pîl bibo, cuya xo bi nê ziwanî awan bikero.”
