Hemsereka KNKî Zeynep Mûrad dîyar kerd ke Yewîya Neteweyî seba şarê kurdî hewcedarîyêka muhîm a û wina vat: “Ma ganî goreyê îmkananê tarîxîyan yew wendişêko baş û rast bikerê. Ganî endî her kes menfîetanê sîyasîyan bido kiştêke û pîya goreyê feydeyê Kurdan fîkrê neteweyî awan bikero. Hewcedarî bi gamanê pratîkan esta.”
Yewîye seba komel û şaran şerto tewr bingeyên o. Komel yan zî şarê ke yewîya xo nêviraşta, wextê dergî de nêşêno xo bipawo. Coke ra yewîye û yewrêzî seba şarê Kurdî muhîm a û hewcedarîyêka heme wextî ya. Bi desan serrî yo ke bi waştişê Rayberê Şarê Kurdî Abdullah Ocalanî seba awankerdişê yewîya neteweyî ya Kurdan xebatî yenê kerdene. Bi desan reyan mîyanê hêz û hetanê sîyasîyanê her çar parçeyanê Kurdîstanî de kombîyayîşî, mişewreyî û konferansî ameyî viraştene. Şarê Kurdî vera hêrişê ke serê Rojawanê Kurdîstanî de bîyî, her çar parçeyanê Kurdîstanî û dîaspora de vejîya meydanan û bi yew veng sloganê ‘Yew o yew o yew o şarê Kurdî yew o’ berz kerd û o helwestê xo yê yewîye dîyar kerd. Konferans û kombîyayîşanê ke seba Yewîya Neteweyî ameyî viraştene de zî her tim mesaj ame dayene ke ganî êdî Yewîya Neteweyî sewîyeya munaqeşeyî ra vejîyo û bêro pratîkkerdene.
Qonaxo ke bi taybetî Rojhelatê Mîyanên û dinya nika tede vîyareno, seba şarê kurdî zaf muhîm o û îmkananê tarîxî peyda kerdê. Hemsereka KNKî Zeynep Mûrad têkildarê yewîya neteweyî ya kurdan de ajansê ma rê qisey kerd û erjnayîşê zaf muhîmî kerdî.
Tehlukeyê ke serê kurdan de yê
Hemsereka KNKî Zeynep Mûrad da zanayene ke zaf serebûtê ke tarîx de qewimîyayê, rasterast tesîr serê rewşa kurdan de kerdo û wina vat: “Ewro zî ma vînenê ke şarê kurdî heman qonaxî ra vîyareno. Nika şerê dinya yê hîrêyin yeno rayraberdene. Bêguman no çî rasterast tesîr serê rewşe de keno. Demê ameyoxî de zî no tesîr do hîna gird û hîra bibo. Coke ra yew vînayîşêk rast seba na rewşa nikayine ke bi taybetî Rojhelatê Mîyanên û temamê dinya tede vîyarena, seba kurdan zaf muhîm o. Badê şerê dinya yê yewin û dîyinî peymanê zaf girdî ameyî viraştene û stratejîya sîyasî ya hêzanê dinya bi şiklekî şîye, heta sewîyeyêk na stratejî ameye rayraberdene. Misal Brîtanya sîyasetê ‘parçe bike û îdare bike’ heta demêko derg rayra berd. Eynî wextî de DYA’yî serranê 2000 de stratejîya krîzan viraştene û rayra berdêne. Na stratejî heta ewro serê erdê Rojhelatê Mîyanênî de dewam kena. Na stratejî û polîtîka rasterast serê rewşa sîyasî ya kurdan de tesîrêk gird kerd û hema zî dewam kena. Parçebîyayîşê Kurdîstanî çi heyf ke tesîrê xo serê sîyasetê kurdan de zî kerd. Cografyaya ma her tim mîyanê krîzan de ya. No tehluke heta ewro zî dewam keno. Çiqas ma behsê tarîxî kenê û vanê Kurdî bêheq mendî yan zî bêheq ameyî verdayene, ewro zî no tehluke dewam keno. Coke ra seba na rewşa ke ma nika tede yê, yew wendişêk rast zaf muhîm o.”
‘Tehluke serê dewletanê herême de zî estê’
Zeynep Mûrade dîyar kerd ke tehlukeyê ke dinya de bi taybetî Rojhelatê Mîyanên de qewimîyenê, tena şarê kurdî eleqeder nêkenê, eynî wextî de dewletê ke Kurdîstan mîyanê înan de ameyo parçekerdene zî binê tehlukeyî de yê û wina dewam kerd: “Ma nika rewşa Îranî vînenê ke ameya kotî û kes nêzano serê nê çîyî do çi bibo. Reyna ma badê rijîyayîşê rejîmê Esadî rewşa Sûrîye zî dî. Nika Tirkîye zî binê tehlukeyêka zaf girdî de ya û do demê ameyoxî de zî bi nê tehlukeyan re rî bi rî bimano. Welatê herêmî roje bi roje goreyê rewşe sîyaset û peymananê xo bedilnenê. Nê welatê herêmî şarê kurdî sey problemê asayîşî vînenê û sîyasetê xo goreyê welatêk demokratîkî nêvînenê. No çî bi xo tehlukeyêko gird o. Eynî wextî de ez wazena dîyar bikerî ke nê tehlukeyan reyde seba kurdan yew firseto zerrîn û tarîxî vejîyayo meydan. Ma senî bieşkê xîtabê raya sîyasî bikerê û sîyasetêko neteweyî vera nê vurîyayîşanê girdan awan bikerê û têbigêrê, na nuqtaya tewr muhîm a. Eynî wextî de firsend esto ke endî serê esasê nê sîyasetî de, vîst-hîrês serranê peyênan de senî ke sîyasetê hizbî serê sewîyeya hêzanê Kurdîstanîyan de ameyo rayraberdene, ewro zî hewcedarî bi bedilîyayîşanê girdan esta û nê bedilîyayîşî seba Kurdan firsendê zaf girdî yê ke ma bieşkê estbîyayîşê xo bipawê. Çike zaf destkewteyê kurdan estê û ma bieşkê bi raya peymananê zereyî nê destkewteyan bipawê û wayîr vejîyê. Ganî ma ewro sîyasetêko zafhetî bikerê.”
‘Ma gerek pêro nakokîyan bidê yew kişte’
Hemsereka KNKî Zeynep Mûrade da zanayene ke her çend mîyanê dewletanê herême û Kurdan de hetê fîkrî û zihnî ra nakokîyî bibê zî, la eşkenê seba pawitişê menfîetanê xo her di hetan reyde îtîfak virazê û no erjnayîş kerd: “Tarîx de nimuneyê zaf nezdî zî estê ke senî bi kurdan reyde îtîfak kerdê. No çî seba ma kurdan zaf muhîm o. Ganî ma pêro nakokîyan bidê kişte û sîyasetêko yewbîyaye, stratejîyêka neteweyî rayra berê ke menfîetê Kurdan bêrê pawitene.
Seba şarê Kurdî pêroyî dinya de averşîyayîşê girdî est ê û no zî yeno vînayene. Firsendî est ê ke berê baş bêrê akerdene.La her parçeyê Kurdîstanî zî nêeşkenê bi tena xo nê qonaxê girîngî rê bibê cewab. Çike ma vînenê ke hêzê serdestî yê dinya bi yewreyde têgêrenê. Reyna eynî wextî de hêzê herêmî yê ke Kurdîstan mîyanê înan de ameyo parekerdene zî pîya têgêrenê. Coke ra lazim o ke ewro Kurdî zî pîya têbigêrê û wayîrê yew stratejî bibê. Ma biwazê nêwazê o sîyaseto ke serê Rojhelatê Mîyanênî de yeno rayraberdene, tesîrê xo serê pêro parçeyanê Kurdîstanî de keno. Coke ra zî ma ganî goreyê sîyasetêko demokratîk û yewbîyaye têbigêrê û yewîya Kurdan hewcedarîyêka heyatî ya.”
‘Kurdî wayîrê yew hêzê muhîmî yê’
Zeynep Mûrade dîyar kerd ke heta demêko nêzdî de astengê vernîya yewîya neteweyî zextê hêzanê herêmîyan bîbî û wina dewam kerd: “La ewro Rojhelatê Mîyanên de vurîyayîşê girdî estê û dewletê herêmî wayîrê hêzê verênî nîyê. Pêro dewletê herêmî kewtê mîyanê liv û têgêrayîşî û vanê ma do senî xo vera nê krîzan de destkewteyanê xo bipawê. Heta astêke zeîfî mîyanê nê welatanê herême de esta. Coka rast o ke ma kurdî wayîrê nîm-statu yê la statu o yo ke kurd bibê wayîrê heq û rolî. Seba nê zî yewbîyayîşê kurdan ê her çar parçeyanê Kurdîstanî û wayîrvejîyayîşê yewîye seba ma hêzêko. Kurdî ewroyî kurdê verênî nîyê. Kurdî ewro mîyanê sîyasetê dinya de wayîrê rolêko zaf muhîm û sewîyeya dîplomasî de zaf aver de yê. Hêzê cinîyan, ciwanan û komelkî esto. Eke ma nê pêro pîya hêzan bîyarê yew ca Kurdî eşkenê bibê faktoreko zaf muhîm û pîl.”
Kombîyayîşê 6-7ê hezîranî
Dewamê qiseykerdişê xo de Zeynep Mûrade behsê kombîyayîşê meclîsê pêroyî yê KNKî yê 6 û 7ê hezîrane ke Ewropa de do bêro viraştene kerd û va ke kombîyayîş û amadekarîyê hîrayî ameyî kerdene û nê çîyî vatî: “Hetê Konseyê Rayraberdişî yê KNKî ra hinî qerarî ameyê girewtene. Ma teberê KNKî ra akademîsyen, roşnvîr, hunermend, namdarê Kurdan û hwd. zaf welatanê dinya de serê rewşa yewîye munaqeşeyê hîrayî kerdî. Netîcenameyê ke nê kombîyayîşan de vejyayê meydan ma do roja meclîsê pêroyî yê KNKî de sey deklerasyonêk raya pêroyî re pare bikerê. Ma sey hemsereka KNKî tewrê pêro kombîyayîşan bîyê. Nê kombîyayîşan de zî ame dîyarkerdene ke ma yew qonaxo girîng ra vîyarenê û ma ganî her çî bidê yew kişte û seba yewîye bixebitîyê. KNK zî sey dezgehêko neteweyî wextêko derg o ke seba na babete kar û xebata hîra rayra berde û do hinî vurîyayîşan rêxistinê xo de zî virazo. Çike no qonaxo ke ma tede vîyarenê muhîm o û ganî cewabêko baş bêro dayene. Seba nê ma do bedilîyayîş û newe ra vejîyayîş virazê ke ma senî bieşkê seba nê prosesî bibê cewab û nê tehluke û firsendê ke est ê bikerê xizmetê şarê xo. Karê hîrayî estê roja kombîyayîşê meclîsê pêro de zî hinî qerarê muhîmî do bêrê girewtene. Ma do heta roja kombîyayîşê meclîsê pêroyî xebatanê xo dewam bikerê. Zaf kes û meymanî zî ameyî dawetkerdene.”
‘Endî wext wextê yewîye yo’
Zeynep Mûrade da zanayene ke bi xeylê partîyanê sîyasî yê kurdan û kesan reyde mîyanê têkilîyan de yê û wina dewam kerd: “Meseleya Yewîya Neteweyî tena hetêke eleqedar nêkena, pêro partîyanê sîyasî, roşnvîr, hunermend û hwd. eleqedar kena. Bi taybetî badê hêrişê serê Rojawanê Kurdîstanî ma dî ke şarê ma yê kurdî meydanan de mesajê yewîye dayê. Mesajê şarê ma mesajêko eşkera bî û seba pêro sîyasetmedar, partî, roşnvîr, akademîsyen û seba her kesê ke xo kurd vîneno bî. Şarê ma meydanan de vat ‘êdî wext wextê yewîye yo’ nika zî wextê partîyanê sîyasîyan o ke goş bidê nê mesajî û Yewîya Neteweyî pratîk de bîyarê ca. Ma nê mesajê şarê xo sey talîmatêk vînenê. Çike pawitişêko pîl ê şarê ma hetê sîyasî ra est o ke kongreyêka neteweyî bêra ca.
Xora no kombîyayîşê meclîsê pêroyî yê KNKî yê 6-7ê hezîrane seba kongreyêka neteweyî ya. Hem munaqeşe û têkilîyê seba ameyoxî pêro seba caardîşê kongreyêka demokratîk a neteweyî ya û hem zî hinî qerarê muhîmî bêrê girewtene.”
Kar û xebatê dîplomasî
Hemsereka KNKî Zeynep Mûrade bale ante serê prosesê ke nika Rojhelatê Mîyanên tede vîyareno û dîyar kerd ke kar û xebata înan ê dîplomasîye dewam kenê û wina vat: “Teberê dîplomasîya zereyî de, dîplomasîya mîyanneteweyî zî game bi game aver şona. DYAyî ra bigîrê heta dewletanê bînan nê têkilîyî yenê rayraberdene û dewam kenê. Seke yeno zanayene nika DYAyî hem herême de hem zî sewîyeya dinya de rolêko pîl kay kena. Coka seba ke dîyalog û têkilîyî aver şorê demêko nêzdî de ma buroyê temsîlkarî yê KNKî Washington de akerd. Eynî wext de bi pêro welatanê Ewropa reyde zî dîplomasî dewam kena. Reyna rojhelatê dûrî sey Hindistan, Rusya, Çîn û welatanê Ereban ê herêmî reyde ma mîyanê dîyalog û têkilîyan de yê. Sewbîna zî bi dezgeyanê muhîman sewîyeya mîyanneteweyî ra zî sey Neteweyê Yewbîyayeyî, Komarê Ereban, ma mîyanê dîyalogan de yê û nê têkilîyî do dewam bikerê. KNK nê xebatan rayra bena la naye ra pey ma wazenê her kes xo tewrê nê xebatan bikero û pêro hetê sîyasî temsîlîyetê xo mîyanê na dîplomasî de bîvînê. Ewro ra dima hewcedarîya ma bi karanê hîrayan esta û gerek her kes xo tewre xebatan bikero û bibo vengê kurdan.”
Rolê cinîyanê Kurdan yê mîyanê Yewîya Neteweyî de
Zeynep Mûrade bale ante serê rolê cinîyan û dîyar kerd ke cinîyê kurdan heta ewro tarîx de rolêko sereke kay kerdo, pawitişê estbîyayîşî, nasname, herra Kurdîstanî û pêro waran de cayê xo girewtê û wina dewam kerd: “Ma bi saya têkoşînê cinîyanê kurdan resayî ewro. Cinîyanê Kurdan heta ewro keda û xoverdayîşêko pîl dayê. Şerwanê cinî, dayîkê Kurdî, cinîyê warê sîyasî, cinîyê mîyanê komelî de her tim seba pawitişê kultur, ziwan û estbîyayîşî rolê xo kay kerdê. No qonaxo muhîm o ke ma behsê Yewîya Neteweyî kenê bêguman cinîyî wayîrê tecrube û mîrasê tarîxî yê. Coka cinîyê kurdan eşkenê nê prosesê muhîmî de rolêko gird kay bikerê. Ganî seba nasnameyêko azad tewrê xebatanê yewîye bibê û rayra bêrê. Ewro ra dima zî ez na bawerîye de ya ke cinîyê kurdan do seba Yewîya Neteweyî ya pêroyî rayberîye bikerê. Cinîyê Kurdan ewro tena Kurdîstan de ney, pêro dinya de veng dayê. Ma bi hêvî yê ke demê ameyoxî de zî hetê cinîyanê kurdan ra gamê muhîmî bêrê eştene û rayraberdene.”
‘Hewcedarî bi gamanê pratîkan est a’
Erjayîşê xo yê peyên de Hemsereka KNKî Zeynep Mûrade dîyar kerd ke qonaxê ke nika ciwîyenê seba Rojhelatê Mîyanên bi taybetî zî seba şarê Kurdî qonaxê qedere de yê û bi nê vengdayîşî qiseykerdişê xo qedêna: “Ma ganî goreyê îmkananê tarîxîyan yew analîzêko baş û rast bikerê. Nê prosesî de seba pawitişê estbîyayîş û destkewteyanê şarê Kurdî Yewîya Neteweyî hewcedarîyêka zaf muhîm a. Coka lazim o ke pêro hetê sîyasî serê nê bingeyî nêzdîyê babetê Yewîya Neteweyî bibê. Endî menfîetanê sîyasî bidê kişte û ma pêro pîya yew fîkrê neteweyî serê bingeyê menfîetanê pêroyî şarê Kurdî awan bikerê û têbigêrê. Ma na bawerî de yê ke hem hetê sîyasî hem zî şexsîyetê mîyanê komelê kurdî de resayî nê qenaetî ke no qonaxo ma tede vîyarenê qonaxêko zaf muhîm o. Seba ke ma bieşkê kongreyêka neteweyî ya demokratîk awan bikerê û seba ke temamê Kurdî sewîyeya dinya de bêrê şinasnayene hewcedarî bi gamena pratîkan esta. Wezîfe û berpirsîyarî kewena serê milê pêro kurdan.”
