Çemê Mûradî mabênê kanê zerrnan ê Agirî û JESê Mûşî de ver bi vindîbîyayîşî şono. Nê herdî projeyê talankerî seba xoza û 16 dewan, tehdîtanê pîlan virazenê û rîskê erdlerz û koçberî zî zêde kenê.
Polîtîkayê ke bi nameyê “enerjî” yenê rayraberdene, benê sebebê bobelatanê girdan. Birnayîşê daran, jehrîkerdişê robaranê sey Çemê Mûradî bi sîyanûrî û awakerdişê awbendan ke xetanê fayanê erdlerzî ser o tesîr kenê, heme rîyê nê polîtîkayî ra yê. No talan vera vîr, kultur û estbîyayîşê komelkî yo.
Giyadîn de 470 hektar erd binê sîyanûrî de yo
Dewa Meleqerî ya Giyadînî (Agirî) de, seba 3 cayanê madenî raporê ÇED’î ameyê dayene û xebatê kenayîşî 470 hektarî ser o dest pêkerdî. Na qada ke binê tesîrê xetanê erdhej û quntaranê Çiyayê Tendûrekî de çalak a, tehlukeyê têmîyankewtişê sîyanûrî yê mîyanê awa Çemê Mûradî veta asta tewr bitehluke. Raporê sazgehanê sivîlan mojnenê ke eger nê projeyî nêvinderê, torra awe û nebatanê herême do bi temamî qir bibê û koçberîyêka pîle do dest pê biko.
Awe û berardişê deşta Mûşî binê tehluke de yo
Tehdîtê vera Çemê Mûradî rasterast şaristanê Mûşî ser o tesîr keno. Çunke awa şimitişî ya Mûşî nê çemî ra yena û Deşta Mûşî de projeyêka awdayîşî ya 780 hezar hektarî ser o est a. Tewrbîyayîşê sîyanûrî yê mşyanê awe, do rasterast berardişê ramitişî û weşîya se hezaran merdiman biherimno.
Koçberkerdişê 16 dewan û tehlukeyê erdlerzî
Dewa Xwarika ya Gimgimî de, xebatê sondajî yê projeyê JES’î dest pêkerdî ke no proje rasterast tesîrêko negatîf 16 dewan ser o keno. Awa hênî û newalanê dewanê sey; Derê Mengelî, Derê Civarka, Derê Çorî û Derê Goşkarbava rasterast herikîyenê mîyanê Çemê Mûradî.
Reenjeksîyon rîskê erdlerzî zêde keno
Goreyê erjnayîşanê endezyaran, awa germa ke seba JES’î binê erdî ra yena vetiş, mîneralê borî tede zaf o. No bor mîyanê herre de kom beno, beno kerra û nêverdano ke nebatî awe biancê. No zî berardiş û heywandarîye bi temamî qedêneno. Sewbîa, sîstemê ‘reenjeksiyonî’ (veradayîşê awa kîmyewî seba binê erdî) serê xeta erdlerzî ya Kanîreş-Gimgimî de, tehlukeyê fayî ser o û rîskê erdhejanê pîlan zêde keno.
Mudaxaleyê demografî û bawerî ser o
No talano ekolojîk sewbîna polîtîkayêka taybet a vera nasname, dîn û kulturê şarê herême yao. Zîyaretgeh û merkezê pîroz ê bawerîya elewîtîye yê dewanê sey; Korîbava, Nîşaneroj, Kalesipî, Şehîdê Merge, Tekaye Kekebava, Ninga Dûndûle û Şehîdê Hopike zerrîya sînoranê nê projeyî de yê. Xebatê HES û JESan cehdêko sîstematîk s seba bêmerdimverdayîş û bedilnayîşê demografîyê herême yê.
Vengdayîşê vera projeyan wirzayîşî ame kerdiş
Ruhsetê ke seba nê şîrketan bê raporanê zanistî ameyê dayene, polîtîkayê vera-xoza û vera-komelî mojnenê. Çarçewaya nê de, vera sondajo ke ameyo plankerdene, seba pawitişê xoza, awe û erjanê dîn-kulturî heme sazgehanê sivîl û şarî rê vengdayîş ame kerdene ke destûrê nêdî nê talanê pîlî.
